Σε μια περίοδο έντονης περιφερειακής αστάθειας, η Τουρκία και το Ισραήλ φαίνεται να οδεύουν προς αυξανόμενες πιθανότητες αντιπαράθεσης στην ευρύτερη περιοχή. Σύμφωνα με ανάλυση του Σεθ Τζ. Φράντζμαν που δημοσιεύεται στη Jerusalem Post, η αντιπαράθεση αυτή μέχρι στιγμής έχει εξελιχθεί κυρίως ως πόλεμος δηλώσεων, αντανακλώντας ωστόσο βαθύτερες γεωπολιτικές φιλοδοξίες.
Το έναυσμα για τον νέο κύκλο αντιπαράθεσης έδωσε ο υπουργός Εσωτερικών της Τουρκίας, Μουσταφά Τσιφτσί, ο οποίος δήλωσε ότι ελπίζει να δει την «απελευθέρωση» της Ιερουσαλήμ, συγκρίνοντας την κατάσταση με τις πρόσφατες συγκρούσεις μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, καθώς και με το μέτωπο της Συρίας, όπου περιοχές «απελευθερώθηκαν» από τους αντιπάλους.
Η απάντηση από την ισραηλινή πλευρά υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα οξεία. Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραήλ Κατζ, τοποθετήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απευθυνόμενος στον Τούρκο αξιωματούχο και σημείωσε: «Προς τον Τούρκο υπουργό Εσωτερικών που ονειρεύεται να διοικεί την Ιερουσαλήμ και εξαπολύει απειλές, λέω το εξής: Η Ιερουσαλήμ δεν είναι Κωνσταντινούπολη και το Κράτος του Ισραήλ δεν είναι μια καταρρέουσα Αυτοκρατορία Σταυροφόρων. Το Ισραήλ είναι ένα ισχυρό και αποφασιστικό κράτος που έχει αποδείξει την ικανότητά του να αμύνεται έναντι οποιασδήποτε απειλής».
Ο κ. Κατζ συνέχισε την κριτική του υπογραμμίζοντας ότι «η Ιερουσαλήμ είναι η πρωτεύουσα του εβραϊκού λαού εδώ και 3.000 χρόνια και θα παραμείνει πρωτεύουσα του Ισραήλ για πάντα. Εσείς και η Οθωμανική Αυτοκρατορία που ονειρεύεται ο Ερντογάν, από την άλλη πλευρά, έχετε καταρρεύσει και δεν θα επιστρέψετε ποτέ». Συμπλήρωσε μάλιστα στρεφόμενος κατά της σημερινής πολιτικής της Άγκυρας, αναφέροντας: «Δυστυχώς, δεν έχετε μάθει τίποτα από την κληρονομιά του Ατατούρκ, ο οποίος εργάστηκε για να μετατρέψει την Τουρκία σε ένα σύγχρονο κράτος. Αντιθέτως, εργάζεστε για να σύρετε την Τουρκία πίσω σε μια σκοτεινή και οπισθοδρομική εποχή».
Η προϊστορία της τουρκικής ρητορικής και το ιδεολογικό υπόβαθρο
Η Άγκυρα έχει μιλήσει για την απελευθέρωση της Ιερουσαλήμ και στο παρελθόν, καθώς το συγκεκριμένο αφήγημα αποτελεί σταθερό θέμα ρητορικής εδώ και χρόνια, έχοντας γίνει ακόμη πιο συνηθισμένο υπό την πολυετή διακυβέρνηση του κόμματος AKP στην Τουρκία. Το κυβερνών κόμμα έχει τις ρίζες του στη Μουσουλμανική Αδελφότητα και στο πολιτικό Ισλάμ, αποτελώντας τον πιο συντηρητικό και δεξιό σχηματισμό στη χώρα, σε σύγκριση με το πιο κοσμικό και εθνικιστικό Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) που κυριαρχούσε παλαιότερα.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Τσιφτσί, μιλώντας σε συνέδριο του κόμματος στην πόλη Τσορούμ, επανέλαβε τη θέση του λέγοντας: «Όπως ακριβώς είδαμε την απελευθέρωση της Δαμασκού, του Χαλεπίου και του Καραμπάχ, αν το επιτρέψει ο Θεός, μια μέρα θα γίνουμε μάρτυρες και της απελευθέρωσης της Ιερουσαλήμ».
Παράλληλα, ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, κλιμακώνει συστηματικά τη ρητορική του απέναντι στο Ισραήλ και την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Reuters, ο Τούρκος πρόεδρος ενέτεινε τις αναφορές του σημειώνοντας ότι οι επιθέσεις του Ισραήλ στη Συρία και τον Λίβανο έχουν φτάσει σε σημείο που απειλούν πλέον και την ίδια την Τουρκία, καταδικάζοντας απερίφραστα την ισραηλινή επιθετικότητα.
Η ισορροπία δυνάμεων και η προβολή πολιτικών στη Μέση Ανατολή
Η Άγκυρα ανησυχεί ολοένα και περισσότερο για το γεγονός ότι το Ισραήλ μετατρέπεται σε περιφερειακή υπερδύναμη, σύμφωνα με τον Φράντζμαν. Ο πόλεμος σε πολλαπλά μέτωπα μετά την 7η Οκτωβρίου έχει οδηγήσει το Ισραήλ σε πολύ ισχυρότερη θέση, επιτρέποντάς του να εξαπολύει πλήγματα εναντίον των Χούθι στην Υεμένη, στο Ιράν, καθώς και να διεξάγει επιχειρήσεις στον Λίβανο και τη Συρία. Το ενδιαφέρον στοιχείο στην τουρκική οπτική είναι ότι εν μέρει προβάλλει τη δική της παλαιότερη πολιτική επάνω στο Ισραήλ.
Η Τουρκία, υπό το AKP, μετατοπίστηκε μετά το 2015 προς μια σαφώς πιο επιθετική στρατηγική αναζητώντας στρατιωτικές περιπέτειες. Έστειλε δυνάμεις στη Συρία, κινητοποίησε συριακές ανταρτικές ομάδες εναντίον του κουρδικού YPG στο Αφρίν το 2018, υποστήριξε το Αζερμπαϊτζάν στη σύγκρουση για το Καραμπάχ, παραλίγο να συγκρουστεί με την Ελλάδα και ανέπτυξε δυνάμεις στη Λιβύη. Όλες αυτές οι κινήσεις είχαν ως στόχο την αύξηση της επιρροής της Άγκυρας παγκοσμίως.
Σε κάθε σύστημα κρατών είναι φυσικό φαινόμενο η τάση για σύγκρουση όταν συνυπάρχουν δύο ισχυρές χώρες, όπως συνέβη στον Ψυχρό Πόλεμο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ή στην Ευρώπη για εκατοντάδες χρόνια, όταν οι υπόλοιπες δυνάμεις συνασπίζονταν εναντίον όποιου γινόταν υπερβολικά ισχυρός. Η Μέση Ανατολή απλώς αναπαράγει αυτό το ιστορικό μοντέλο. Τόσο η Τουρκία όσο και το Ισραήλ διαθέτουν ισχυρά αμυντικά βιομηχανικά συγκροτήματα, είναι σύμμαχοι των ΗΠΑ, αλλά καθοδηγούνται από εντελώς διαφορετικές και αντίρροπες ιδεολογίες.
Τα νέα μέτωπα στην Ανατολική Μεσόγειο και την Αφρική
Μιλώντας σε βουλευτές του κόμματός του, ο Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι «οι επιθέσεις του Νετανιάχου και το δίκτυο δολοφονιών του στον Λίβανο και τη Συρία έχουν φέρει το ζήτημα σε σημείο που απειλεί και την Τουρκία». Επιπλέον, κατηγόρησε το Ισραήλ για αποσταθεροποίηση αφρικανικών χωρών, αναφερόμενος στην ισραηλινή αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, μια περιοχή όπου η Τουρκία διατηρεί στρατεύματα και υποστηρίζει σταθερά τη Σομαλία.
Στο στόχαστρο του Τούρκου προέδρου βρέθηκαν επίσης οι σχέσεις του Ισραήλ με την Κύπρο και την Ελλάδα, οι οποίες αμφισβητούν ευθέως τον ρόλο της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, επισημαίνει η ανάλυση. Ο κ. Ερντογάν, αναφερόμενος στις συμμαχίες αυτές, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Αυτές οι μικρές οντότητες, των οποίων οι φιλοδοξίες υπερβαίνουν κατά πολύ το μέγεθός τους, έχουν επιβιβαστεί στο πλοίο της σκανταλιάς του Ισραήλ, έχουν αναλάβει τον ρόλο των σιωνιστών υπεργολάβων και κυνηγούν κάποια όνειρα στην Ανατολική Μεσόγειο». Συμπλήρωσε δε με προειδοποιητικό τόνο ότι «κανείς δεν πρέπει να κυνηγάει περιπέτειες».
Η τοποθέτησή του έκλεισε με μια σαφή προειδοποίηση για τα κυριαρχικά δικαιώματα, λέγοντας: «Θέλω όλοι να γνωρίζουν ότι εάν παραβιαστούν τα δικαιώματα της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων στην Ανατολική Μεσόγειο, η απάντησή μας θα είναι πολύ σαφής και πολύ ισχυρή». Τα σχολικά αυτά έχουν εντείνει τις ανησυχίες, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα αν η τρέχουσα ρητορική αντιπαράθεση θα μπορούσε μελλοντικά να μεταφερθεί σε θερμά μέτωπα στη Συρία ή την Ανατολική Μεσόγειο, καταλήγει ο Σεθ Τζ. Φράντζμαν.
Δείτε επίσης:
- MEF: «Τα σχέδια του Ερντογάν να συναντήσουν κόστος που δεν μπορεί να ελέγξει»
- Τραμπ: «Ο Ερντογάν είναι πολύ καλός φίλος μου»
- Νέες προκλητικές δηλώσεις Ερντογάν για Κύπρο και Ανατολική Μεσόγειο
