Δύο καίρια και ιδιαίτερα ευαίσθητα ζητήματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων βρέθηκαν στο επίκεντρο της επικαιρότητας, μετά από συγκεκριμένες ερωτήσεις που διατύπωσε στα τουρκικά η δημοσιογράφος Μαρία Ζαχαράκη προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η Ελληνίδα ανταποκρίτρια έθεσε ευθέως στον Τούρκο πρόεδρο το θέμα του casus belli, της απειλής πολέμου δηλαδή που εκκρεμεί από την τουρκική Εθνοσυνέλευση σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, καθώς και το πώς ορίζει η Άγκυρα το αναθεωρητικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η επιχείρηση υποβάθμισης της απειλής πολέμου
Στο ερώτημα για το casus belli, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέλεξε να ακολουθήσει μια τακτική υποτίμησης του θέματος. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι η κοινή γνώμη στη χώρα του δεν είναι καν εξοικειωμένη με τον συγκεκριμένο όρο.
«Σχεδόν το σύνολό του λαού μου δεν το γνωρίζει. Αν τον ρωτήσεις τι είναι, δεν ξέρει», ανέφερε χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τους υπότιτλους, συμπληρώνοντας ότι δεν υπάρχει λόγος να επιβαρύνονται οι πολίτες με τέτοιες συζητήσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Τούρκος πρόεδρος μετέφερε την άποψη ότι η συγκεκριμένη εκκρεμότητα δεν πρέπει να απασχολεί την κοινωνία σε καμία από τις δύο πλευρές του Αιγαίου.
«Λέμε στους Έλληνες φίλους μας: με αυτά να μην απασχολούμε ούτε τον Έλληνα πολίτη ούτε τον δικό μας πολίτη. Ελάτε να καθίσουμε, να μιλήσουμε και να τελειώσουμε το θέμα», ήταν το μήνυμα που έστειλε.
Αυτή η προσέγγιση παρουσιάζει την απειλή πολέμου ως ένα αντικείμενο διαλόγου και όχι ως στρατηγική πίεση, αν και για την Αθήνα παραμένει μια βαριά παραβίαση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Σταθερά στο κάδρο η «Γαλάζια Πατρίδα»
Εντελώς διαφορετική, ωστόσο, ήταν η στάση του Τούρκου προέδρου απέναντι στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Εδώ ο Ερντογάν όχι μόνο δεν προσπάθησε να το υποτιμήσει, αλλά υπογράμμισε τη στρατηγική βαρύτητα που έχει η «Mavi Vatan» για την Άγκυρα.
«Όσον αφορά τη Γαλάζια Πατρίδα, είναι για εμάς ένα πολύ, πολύ σημαντικό ζήτημα», είπε, σύμφωνα με τους υπότιτλους.
Μάλιστα, διευκρίνισε ότι η Τουρκία δεν περιορίζει τον όρο σε μια αφηρημένη θαλάσσια έννοια, αλλά θα συνεχίσει να τον εφαρμόζει εμπράκτως, ακόμη και σε επίπεδο ονοματολογίας για τα χωρικά της ύδατα. Η τοποθέτηση αυτή επιβεβαιώνει ότι η τουρκική πλευρά εντάσσει μόνιμα το συγκεκριμένο αφήγημα στη γεωστρατηγική της ατζέντα.
Η εμφανής αντίφαση και η «ιστορική ανορθογραφία»
Η στάση του Τούρκου προέδρου αποκαλύπτει μια ξεκάθαρη εσωτερική αντίφαση. Από τη μία πλευρά εμφανίζεται διαλλακτικός, προτείνοντας συζήτηση για ένα μείζον ζήτημα ασφάλειας όπως το casus belli, ενώ από την άλλη υπεραμύνεται ενός δόγματος που η Ελλάδα αντιλαμβάνεται ως ευθεία αμφισβήτηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Η Άγκυρα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην εικόνα μιας δύναμης που επιζητά τον διάλογο και στη διατήρηση των αναθεωρητικών της θέσεων. Το πολιτικό βάρος του casus belli και η στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» παραμένουν στο τραπέζι, παρά το γεγονός ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά την ομιλία του στη σύνοδο του ΝΑΤΟ, χαρακτήρισε το casus belli ως ιστορική ανορθογραφία.
