Συγκλονισμένη παρακολούθησε η ελληνική κοινωνία την ψυχρή δολοφονία-εκτέλεση του δημοσιογράφου Γιώργου Καραϊβάζ την προηγούμενη εβδομάδα. Το στυγερό αυτό έγκλημα, πέρα από τα εύλογα ερωτήματα για τους θύτες και τα κίνητρά τους, αποτελεί μια ακόμα τραγική αφορμή για αναστοχασμό σχετικά με το φλέγον ζήτημα της ελευθερίας έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου.
- Γράφει: Ζωή Ρούσσου*
Το 2020 δολοφονήθηκαν πενήντα δημοσιογράφοι, από τους οποίους σχεδόν οι επτά στους δέκα σε χώρες όπου επικρατεί ειρήνη κι όχι σε εμπόλεμες ζώνες, τονίζει η οργάνωση «Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα» στην ετήσια έκθεσή της.
Η γενική κατάσταση της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης σε όλο τον κόσμο έχει επιδεινωθεί και η εχθρότητα προς τους δημοσιογράφους έχει αυξηθεί. Ο αριθμός των χωρών που θεωρούνται ασφαλείς για τους δημοσιογράφους συνεχίζει να μειώνεται, με μόνο το 24% από τις 180 χώρες να χαρακτηρίζονται ως «καλές» ή «αρκετά καλές» το 2019 και το 2020 σε σύγκριση με το 26% του 2018. «Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, σχεδόν 1.000 δημοσιογράφοι δολοφονήθηκαν εξαιτίας της δουλειάς τους» και τα εγκλήματα αυτά «παραμένουν σχεδόν πάντα ατιμώρητα. Σε πολλές από τις περιπτώσεις αυτές, δεν γίνονται πραγματικά έρευνες και οι ένοχοι δεν υποχρεώνονται ποτέ να δώσουν λόγο για τις πράξεις τους», στηλιτεύει ο Ντελουάρ, γενικός γραμματέας των Δημοσιογράφων χωρίς Σύνορα.
Αναμφισβήτητα, η δημοσιογραφία αποτελεί λειτούργημα, αναγκαίο για την αντικειμενική πληροφόρηση των πολιτών και για την ποιοτική λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Όπως σε όλα τα λειτουργήματα, έτσι και στη δημοσιογραφία υπάρχουν άτομα που υπηρετούν αλλότρια συμφέροντα, που παραβιάζουν τον κώδικα δεοντολογίας ή που εν γένει δεν στέκονται στο ύψος του ηθικού τους χρέους απέναντι στην κοινωνία. Φυσικά, όπως και σε άλλους κορυφαίους επαγγελματικούς κλάδους (πολιτική, δικαιοσύνη, επιστήμη), είναι άδικο οι εξαιρέσεις των διεφθαρμένων να θεωρούνται κανόνας, συκοφαντώντας και διασύροντας λειτουργούς, που μάχονται σκληρά για την υπηρέτηση του συλλογικού συμφέροντος.
Η έντιμη άσκηση του δημοσιογραφικού λειτουργήματος έχει πολλούς εχθρούς: οργανωμένα «σκοτεινά» πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα παρεμποδίζουν την έγκυρη και αντικειμενική πληροφόρηση. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο επάγγελμα και δεν είναι λίγες οι φορές που απειλείται η σωματική ακεραιότητα και η ζωή πολεμικών ανταποκριτών, πολιτικών, οικονομικών, δικαστικών, αλλά και αθλητικών ρεπόρτερ.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η κυριαρχία του διαδικτύου και των social media προσθέτει μία ακόμα δύσκολη παράμετρο στο ζήτημα της αντικειμενικής ενημέρωσης. Κάθε χρήστης του διαδικτύου μπορεί να αυτοχριστεί δημοσιογράφος, διασπείροντας “fake news” και προκαλώντας σύγχυση και επικίνδυνο αποπροσανατολισμό στον κοινωνικό ιστό. Έσχατο χαρακτηριστικό παράδειγμα οι αρνητές της πανδημίας και άρα των μέτρων προστασίας κατά του covid-19. Όλοι αυτοί όμως δρουν στο απυρόβλητο, ενώ ο επώνυμος δημοσιογράφος αναλαμβάνει επίσημα την ευθύνη του, κρίνεται και καλείται να λογοδοτήσει για τους λόγους και τα πεπραγμένα του.
Είναι αναγκαίο η οργανωμένη πολιτεία αλλά και τα υγιή μέρη της κοινωνίας να προστατεύσουν τους ευσυνείδητους δημοσιογράφους. Οι θεσμοί επιβάλλεται να επικεντρώσουν τη δράση τους στη «ρίζα του κακού», δηλαδή στην εξάρθρωση και αποδυνάμωση των συμφερόντων που απειλούν και χειραγωγούν την έγκυρη πληροφόρηση. Από την πλευρά τους, οι λειτουργοί της ενημέρωσης και οι πολίτες χρειάζεται να συνειδητοποιήσουν την αναγκαιότητα συμπόρευσής τους στους αγώνες για υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αλήθειας.
Εύστοχα, επομένως, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες τονίζει πως όταν οι δημοσιογράφοι στοχοποιούνται, η κοινωνία στο σύνολο της πληρώνει ένα τίμημα: «Εάν δεν προστατέψουμε τους δημοσιογράφους, η δυνατότητα μας να παραμείνουμε ενημερωμένοι και να λαμβάνουμε αποφάσεις με βάση τα γεγονότα παρεμποδίζεται σοβαρά. Όταν οι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους με ασφάλεια, χάνουμε σημαντικό μέρος της άμυνας κατά της πανδημίας της παραπληροφόρησης που έχει εξαπλωθεί στο διαδίκτυο. Οι ειδήσεις που στηρίζονται σε γεγονότα και η ανάλυση εξαρτώνται από την προστασία και την ασφάλεια των δημοσιογράφων που διεξάγουν ανεξάρτητη δημοσιογραφία η οποία είναι ριζωμένη στο θεμελιώδες αξίωμα της δημοσιογραφίας: “δημοσιογραφία χωρίς φόβο ή συμφέροντα”».
*ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ
1η Επιλαχούσα Βουλευτής Α Πειραιά ΝΔ
