Η προσπάθεια του Λευκορώσου ηγέτη Λουκασένκο να βαδίσει στο μονοπάτι που χάραξε ο Ταγίπ Ερντογάν εργαλειοποιώντας το Μεταναστευτικό ανέδειξε τον διχασμό που επικρατεί στην Ευρώπη όσον αφορά το ζήτημα της προστασίας των συνόρων αλλά και την αμηχανία της Ελλάδας να χρησιμοποιήσει τη συγκεκριμένη περίπτωση για να διασφαλίσει το δικαίωμά της να ελέγχει τα σύνορά της.
Η «σφαλιάρα ρεαλισμού» που δέχτηκαν οι δικαιωματιστές της γηραιάς ηπείρου τούς ανάγκασε να κατανοήσουν ότι όσα συνέβησαν πέρυσι στον Εβρο δεν ήταν απλώς ένα κομμάτι του ελληνοτουρκικού σίριαλ αντιπαραθέσεων αλλά η πρώτη περίπτωση που εξω-ευρωπαϊκοί παράγοντες επιχείρησαν να δημιουργήσουν αστάθεια ή να μετατραπούν σε συνομιλητές και επωφελούμενους της Ε.Ε. εκμεταλλευόμενοι την επιθυμία μεγάλων μαζών να μεταβούν στην Ευρώπη.
Η αδυναμία της Ευρώπης να τηρήσει κοινή στάση με την Πολωνία να προστατεύει τα σύνορά της, την ίδια ώρα που η Μέρκελ τηλεφωνεί στον Λουκασένκο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδοτεί (μέσω ΜΚΟ) για «ανθρωπιστικούς λόγους» τους μετανάστες που στοιβάχτηκαν στα σύνορα της, αναδεικνύει τον διχασμό που επικρατεί.
Μπορεί όσα συνέβησαν στα σύνορα Λευκορωσίας – Πολωνίας να έβαλαν οριστική ταφόπλακα στις ελπίδες για δημιουργία ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου, δημιούργησαν όμως τις συνθήκες για μια λιγότερο «δικαιωματιστική» ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου, που θα επιτρέψουν σε κράτη στα σύνορα της Ευρώπης να ασκήσουν πολιτικές φύλαξης των συνόρων τους. Μια ευκαιρία που όμως η χώρα μας διστάζει να εκμεταλλευτεί.
Πολωνικός φράχτης
Στις 14 Οκτωβρίου το πολωνικό υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε την κατασκευή νέου συνοριακού φράχτη στα σύνορα με τη Λευκορωσία, επικαλούμενο την εμπειρία από τα ελληνοτουρκικά σύνορα. «Η εμπειρία της Ελλάδας δείχνει ότι είναι η μόνη αποτελεσματική μέθοδος» είπε ο αναπληρωτής πρωθυπουργός Γιάροσλαβ Καζίνσκι.
Η Πολωνία ως μέλος της Ε.Ε. ζήτησε χρηματοδότηση για την κατασκευή του φράχτη και έκανε έκκληση για τη χρηματοδότηση τέτοιου είδους έργων. Ηταν αυτή ακριβώς η κίνηση που «ανέδειξε» το ρήγμα εντός Ε.Ε., καθώς ακόμη 10 χώρες συνυπέγραψαν ουσιαστικά το αίτημα της Πολωνίας. Συγκεκριμένα, οι κυβερνήσεις Αυστρίας, Βουλγαρίας, Κύπρου, Τσεχίας, Δανίας, Eλλάδας, Ουγγαρίας, Εσθονίας, Λιθουανίας, Πολωνίας και Σλοβακίας σε επιστολή τους τόνιζαν πως το χτίσιμο φραχτών θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί επαρκώς και επιπροσθέτως από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αίτημα το οποίο επανέλαβε και ο κ. Μητσοτάκης την προηγούμενη εβδομάδα σε συνομιλία του με τη Λιθουανή πρωθυπουργό.
Εντός όμως του δικαιωματιστικού ιερατείου της Ε.Ε., η πρόταση δεν ήταν καλοδεχούμενη και συνάντησε πολλές αντιδράσεις, ενώ αντίθετες ήταν και οι κυβερνήσεις κρατών της Δυτικής Ευρώπης.
Οσα συνέβησαν το τελευταίο διάστημα και η συσπείρωση μεγάλης ομάδας κρατών οδήγησαν τον πρόεδρο του Ευρωκοινοβουλίου Σαρλ Μισέλ να κάνει την έκπληξη, δηλώνοντας πως μια τέτοια χρηματοδότηση είναι νομικά πιθανή. Φράση που διαψεύδει τον ισχυρισμό της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ότι η Ευρώπη δεν θα χρηματοδοτήσει φράχτες.
Είναι προφανές ότι η «ριζική αλλαγή» στη στάση των οργάνων της Ε.Ε. όσον αφορά τη φύλαξη των συνόρων δημιουργεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον και για τη χώρα μας, που αναμένεται να χρησιμοποιήσει μια τέτοια εξέλιξη προκειμένου να οχυρώσει περαιτέρω τα σύνορά της στον Εβρο. Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται με έντονο τρόπο σε σχόλια γερμανικών μέσων, όπως το «Spiegel»: «Οι φράχτες δεν αποτελούν αντίφαση σε μια ανθρώπινη μεταναστευτική πολιτική. Δημιουργούν τις προϋποθέσεις γι’ αυτό. Η Ε.Ε. θα πρέπει να δώσει χρήματα στη Λιθουανία, στη Λετονία και την Πολωνία να κλείσουν γρήγορα τα σύνορά τους».
Επαναπροωθήσεις και εμπόδια
Την ίδια εκείνη ημέρα το πολωνικό Κοινοβούλιο ενέκρινε νόμο, σύμφωνα με τον οποίο επιτρέπεται πρόσωπα που μπήκαν παράνομα στη χώρα να διαταχθούν να φύγουν από τον αρχηγό της συνοριοφυλακής, χωρίς κάποια περαιτέρω εμπλοκή του συστήματος ασύλου. Μάλιστα, παρότι ο παρανόμως εισελθών έχει το δικαίωμα να ασκήσει έφεση επί της απόφασης, αυτή δεν έχει ανασταλτικό της εφαρμογής του μέτρου χαρακτήρα. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική εξέλιξη στο ζήτημα της φύλαξης των ευρωπαϊκών συνόρων, καθώς επί της ουσίας χρησιμοποιείται μια διαφορετική ερμηνεία του τι ακριβώς σημαίνει «επαναπροώθηση». Επικαλούμενη επί της ουσίας η Πολωνία το δικαίωμα των επίδοξων μεταναστών να ζητήσουν άσυλο και εκτός χώρας διατηρεί το δικαίωμά της να απομακρύνει όσους μπαίνουν παράνομα.
Η σημασία των φραχτών στο ζήτημα των επαναπροωθήσεων είναι σημαντική, λόγω απόφασης του δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που δικαίωσε την Ισπανία, όταν αυτή επαναπροώθησε παρανόμως εισελθόντες δίχως να τους δώσει την ευκαιρία να κάνουν αίτηση ασύλου, επειδή αυτοί είχαν κάνει χρήση βίας προκειμένου να υπερβούν «εμπόδια» που υπήρχαν. Μια τέτοια ερμηνεία θα σήμαινε ότι το ζήτημα των επαναπροωθήσεων ως παράνομη πρακτική σταματά να υπάρχει.
Πιο πρόσφατη απόφαση του ΕΔΑΔ τονίζει την «ιδιαιτερότητα» που υπάρχει στα εξωτερικά κράτη της Σένγκεν, καθώς στον χώρο αυτόν τα κράτη-μέλη έχουν καταργήσει τα εσωτερικά τους σύνορα, και υπογραμμίζει ότι υπάρχουν νόμιμοι τρόποι εισόδου στον χώρο Σένγκεν για όσους διατείνονται ότι είναι πρόσφυγες.
Στην Αθήνα «βρέχει» αιτήσεις ασύλου
Σε μια τόσο ευνοϊκή περίοδο η Ελλάδα διστάζει να κρατήσει σκληρή στάση. Πέραν της σημαντικής ευκαιρίας να συνδεθούν οι κυρώσεις κατά του Λουκασένκο με αυτοματοποιημένες κυρώσεις κατά του Ερντογάν, η χώρα φαίνεται να «μαλακώνει» την πολιτική φύλαξης συνόρων. Αυτό αποδεικνύει η αύξηση των αιτήσεων ασύλου που κατατίθενται. Τον μήνα Οκτώβριο είχαμε 2.445 αιτήσεις ασύλου, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων κατατέθηκε σε Αθήνα και Πειραιά, το οποίο σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι λαθρομετανάστες κατάφεραν να περάσουν τα σύνορα της χώρας δίχως να ελεγχθούν. Αγνωστος είναι ο αριθμός αυτών που, αντί να καταθέσουν αίτημα ασύλου στη χώρα, θα επιχειρήσουν να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς άλλες χώρες της Ε.Ε.
Την ίδια στιγμή οι επιστροφές μεταναστών στην Τουρκία συνεχίζουν να μην υλοποιούνται, ενώ ακόμη και εμβληματικές περιπτώσεις, όπως αυτή του φορτηγού πλοίου με τους 400 μετανάστες που έφτασαν στην… Κρήτη, δεν χρησιμοποιούνται για την άσκηση πιέσεων στην Αγκυρα. Χαρακτηριστική η περίπτωση της Turkish Airlines, που έχει παίξει κομβικό ρόλο στη μεταφορά μαζών από τη Β. Αφρική και τη Μ. Ανατολή με πάμφθηνα εισιτήρια άνευ επιστροφής. Παρότι με αφορμή τα γεγονότα στη Λευκορωσία μπήκε στο στόχαστρο της Ε.Ε., τη γλίτωσε βάζοντας μόνο κάποιους περιορισμούς στις εθνικότητες αυτών που μεταφέρει στο Μινσκ. Για το ποιους μεταφέρει σε απόσταση αναπνοής από τα ελληνικά σύνορα, φυσικά ούτε κουβέντα!
Παρότι η Τουρκία δεν τηρεί βασικές υποχρεώσεις, όπως η παρεμπόδιση των ροών και η αποδοχή επιστροφών, η χώρα μας, αντί να οχυρώνει τα σύνορά της και να βάζει στο τραπέζι το ζήτημα των επαναπροωθήσεων, με τον τρόπο της Πολωνίας, επιλέγει να φτιάχνει πολυτελείς «υπερδομές» στα ακριτικά νησιά.
Δημήτρης Παπαγεωργίου
