Εκτός από το φαινόμενο της παιδοφιλίας, δυστυχώς ως κοινωνία έχουμε να αντιμετωπίσουμε και τους βιασμούς παιδιών με αναπηρία, τα οποία δεν έχουν την πολυτέλεια της ομιλίας και κάθε επιτήδειος εύκολα μπορεί να ασκήσει πάνω τους βία και ψυχική κακοποίηση μέσω του εκφοβισμού.
- Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ 4amea ΜΕ ΤΗ ΝΕΝΑ ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΘΕ ΤΕΤΑΡTH ΣΤΗΝ ESPRESSO
Οι σωματικοί βιασμοί στην κοινότητα των ανθρώπων με αναπηρία είναι ακόμα μία μαύρη σελίδα της αναπηρίας, καθώς ελάχιστοι τολμούν να τους καταγγείλουν και ακόμα λιγότερες υποθέσεις έχουν τελεσιδικήσει δικαιώνοντας το θύμα ΑμεΑ. Οσοι επιστήμονες και να φροντίσουν τους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες που έχουν βιαστεί (άνδρες ή γυναίκες) κανένας δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει τα πραγματικά συναισθήματά τους, εκτός εάν βρίσκεται καθημερινά μαζί τους και τον εμπιστευτούν με την πάροδο των χρόνων έτσι ώστε, όταν καταφέρει να αποσπάσει πληροφορίες με βάση τα συναισθήματα του ΑμεΑ, να μην του κάνει κακό η αναβίωση του τραγικού γεγονότος. Η στήλη 4αμεα της «Espresso» απευθύνθηκε στην ψυχίατρο παιδιών και εφήβων με πολυετή κλινική εμπειρία Ιουλία Καρατζά, εθελόντρια του Πανελλαδικού Υποστηρικτικού και Κοινωνικού Δικτύου 4ΑΜΕΑ, η οποία μας μίλησε για το ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα, δίνοντας απαντήσεις που δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε στα εύλογα ερωτήματα.
Παιδιά ΑμεΑ και βιασμός, κεφάλαιο-σοκ, κεφάλαιο πλήρους απανθρωπιάς και παρακμής σε μια κοινωνία που θέλει να λέγεται ευρωπαϊκή. Η πείρα σας είναι τεράστια επάνω σε καταστάσεις που ακούγοντάς τις ανατριχιάζεις. Ποια είναι τα περιβάλλοντα στα οποία μπορεί να πέσουν τα παιδιά με αναπηρία θύματα βιασμού;
Τα παιδιά με αναπηρία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στον βιασμό λόγω της αδυναμίας τους να αντιληφθούν ή να επικοινωνήσουν τον κίνδυνο. Οι κυριότεροι κίνδυνοι προέρχονται από κλειστά και απομονωμένα περιβάλλοντα, όπως δομές φιλοξενίας, σχολεία ειδικής αγωγής και κέντρα αποκατάστασης, όπου η επιτήρηση είναι περιορισμένη. Επίσης, τα παιδιά σε οικογένειες με ενδοοικογενειακή κακοποίηση ή με φροντιστές που δεν παρέχουν ασφαλές περιβάλλον είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα. Το διαδικτυακό περιβάλλον μπορεί επίσης να αποτελέσει πεδίο εκμετάλλευσης, λόγω της αδυναμίας τους να κατανοήσουν τους κινδύνους. Οι θύτες εκμεταλλεύονται την ανικανότητα του παιδιού να καταγγείλει ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Πώς μπορεί ο γονέας να αντιληφθεί πως κάτι έχει συμβεί στο παιδί του; Περιγράψτε μας τις αλλαγές στη συμπεριφορά και στις συνήθειές του ανάλογα με την ηλικία του.
Ο γονέας μπορεί να αντιληφθεί ότι κάτι έχει συμβεί στο παιδί του μέσω της παρατήρησης αλλαγών στη συμπεριφορά και στις συνήθειές του. Για τα μικρότερα παιδιά τα σημάδια μπορεί να περιλαμβάνουν φοβία για επαφή ή για να μείνουν μόνοι με συγκεκριμένα άτομα, άρνηση του παιχνιδιού ή αλλαγές στη συμπεριφορά τους, όπως άγχη και φοβίες που δεν υπήρχαν πριν. Επίσης, μπορεί να υπάρξουν υπερβολικοί νυχτερινοί εφιάλτες ή δυσκολία στον ύπνο. Για τα μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους οι αλλαγές μπορεί να είναι πιο έντονες και να περιλαμβάνουν υποτονική διάθεση, κατάθλιψη, απόσυρση ή απομόνωση ή ακόμη και αρνητική συμπεριφορά προς το σώμα τους. Αντιδράσεις όπως η υπερβολική προσοχή στην εμφάνιση ή η εμφάνιση συμπεριφορών που μοιάζουν με σεξουαλική περιέργεια ή αντίθετα η αποφυγή του θέματος είναι σημαντικές ενδείξεις. Γενικότερα, μπορεί να υπάρξουν φοβίες, δυσκολία στην κοινωνικοποίηση ή άγχος για να πάνε στο σχολείο. Τυχόν φυσικά σημάδια κακοποίησης, όπως μώλωπες, αιμορραγία ή σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, είναι επίσης καθοριστικά. Η αναγνώριση αυτών των αλλαγών, μαζί με την άμεση επικοινωνία με το παιδί, είναι σημαντική για την έγκαιρη παρέμβαση.
Διευκρινίστε μας τη διαφορά βιασμού και ερωτικής πράξης με συναίνεση μεταξύ τυπικού ανθρώπου και παιδιού με αναπηρία ανεξαρτήτως ηλικίας, εφόσον υπάρχει νοητική υστέρηση και βαθμός νοημοσύνης μικρότερος του 50.
Ατομα με νοητική αναπηρία και IQ κάτω από 50 δεν μπορούν να δώσουν έγκυρη συναίνεση σε σεξουαλική πράξη, καθώς δεν κατανοούν πλήρως τη φύση και τις συνέπειές της. Νομικά, οποιαδήποτε σεξουαλική επαφή μαζί τους θεωρείται βιασμός ή σεξουαλική κακοποίηση, ανεξάρτητα από το αν δείχνουν αντίδραση. Τα άτομα αυτά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε εκμετάλλευση, καθώς δυσκολεύονται να εκφράσουν άρνηση ή να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Οι νόμοι προβλέπουν αυστηρές ποινές για όσους εκμεταλλεύονται τη νοητική ανικανότητα κάποιου να συναινέσει. Οι γονείς και οι φροντιστές πρέπει να διασφαλίζουν την προστασία τους τόσο στο φυσικό όσο και στο διαδικτυακό περιβάλλον. Οι επαγγελματίες υγείας και οι κοινωνικές υπηρεσίες οφείλουν να αναγνωρίζουν σημάδια κακοποίησης και να παρεμβαίνουν άμεσα. Η κοινωνία πρέπει να διαμορφώσει ασφαλείς δομές και μηχανισμούς καταγγελίας. Σεξουαλική πράξη χωρίς συνειδητή συναίνεση είναι πάντοτε βιασμός, ανεξαρτήτως περίστασης.
Με ποιον τρόπο μπορεί να αποτραπεί η σεξουαλική κακοποίηση ενός παιδιού ΑμεΑ;
Η προστασία ενός παιδιού ΑμεΑ από τη σεξουαλική κακοποίηση απαιτεί εκπαίδευση, επαγρύπνηση και ασφαλές περιβάλλον. Οι γονείς πρέπει να του διδάξουν τι σημαίνει «καλό» και «κακό» άγγιγμα και να ενισχύσουν την ικανότητά του να λέει «όχι». Η προσεκτική επιλογή φροντιστών και η επίβλεψη του περιβάλλοντος του παιδιού είναι ζωτικής σημασίας. Σχολεία και δομές πρέπει να έχουν αυστηρούς ελέγχους, κάμερες και εκπαιδευμένο προσωπικό. Η διαδικτυακή ασφάλεια είναι εξίσου σημαντική, με έλεγχο πρόσβασης και ενημέρωση για κινδύνους. Υποπτες συμπεριφορές πρέπει να αναγνωρίζονται άμεσα και οι καταγγελίες να γίνονται χωρίς δισταγμό. Η κοινωνία πρέπει να διασφαλίζει δομές στήριξης και ψυχολογικής βοήθειας. Η πρόληψη είναι η καλύτερη προστασία.
Εκτός από τις νομικές διαδικασίες που θα πρέπει να ακολουθήσει η οικογένεια προς κάθε ένοχο, ποιο είναι το πρωτόκολλο αντιμετώπισης της σωματικής και της ψυχικής υγείας ενός παιδιού με αναπηρία που δεν έχει λεκτική επικοινωνία;
Η αποκατάσταση της σωματικής και ψυχικής υγείας ενός παιδιού με αναπηρία χωρίς λεκτική επικοινωνία απαιτεί ιατρική, ψυχολογική και θεραπευτική υποστήριξη. Αρχικά γίνεται ιατρική αξιολόγηση για σωματικές βλάβες και πιθανά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Ακολουθεί ψυχολογική παρέμβαση μέσω εργοθεραπείας, μουσικοθεραπείας ή εναλλακτικών μεθόδων επικοινωνίας, όπως εικόνες ή νοηματική. Η ρουτίνα και η ασφάλεια είναι βασικές για την αποκατάσταση, ενώ η οικογένεια χρειάζεται συμβουλευτική υποστήριξη. Οι ειδικοί πρέπει να παρακολουθούν αλλαγές στη συμπεριφορά και να προσαρμόζουν τη θεραπεία ανάλογα. Η πρώιμη παρέμβαση και η σταθερή φροντίδα είναι κρίσιμες για την ανάρρωση του παιδιού.
Ποιο είναι το προφίλ των ατόμων που κακοποιούν σεξουαλικά παιδιά με αναπηρία;
Το προφίλ των ατόμων που κακοποιούν σεξουαλικά παιδιά με αναπηρία περιλαμβάνει συχνά άτομα του άμεσου περιβάλλοντος του παιδιού, όπως γονείς, φροντιστές, δάσκαλοι ή συγγενείς. Αυτοί οι θύτες εκμεταλλεύονται την ευαλωτότητα και την αδυναμία του παιδιού να αντιδράσει ή να αναγνωρίσει την κακοποίηση. Συχνά έχουν ιστορικό σεξουαλικής κακοποίησης ή ψυχολογικών προβλημάτων. Επίσης, επιλέγουν παιδιά με αναπηρία επειδή αυτά είναι πιο ευάλωτα σε απομόνωση και λιγότερο ικανά να επικοινωνήσουν την κακοποίηση ή να την καταγγείλουν. Ορισμένοι θύτες μπορεί να έχουν κακοποιητική συμπεριφορά που εκδηλώνεται λόγω προηγούμενων τραυμάτων ή αρρωστημένων επιθυμιών.
