Η κυβέρνηση δεν διδάχθηκε από τα Τέμπη

Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα που προκύπτει σήμερα, μετά το γενικό blackout στο FIR Αθηνών που παρέλυσε κρίσιμα συστήματα εναέριας κυκλοφορίας.

Δύο διαφορετικοί τομείς –ο σιδηρόδρομος και ο εναέριος έλεγχος– δύο διαφορετικές κρατικές υπηρεσίες, αλλά ένα και το αυτό υπόβαθρο: πεπαλαιωμένος, ασυντήρητος εξοπλισμός, χρόνια αδιαφορία, προειδοποιήσεις εργαζομένων που αγνοήθηκαν, και μια πολιτεία που επιμένει να παίζει «ρώσικη ρουλέτα» με ανθρώπινες ζωές.

Στα Τέμπη, η χώρα βίωσε το πιο ωμό πρόσωπο αυτής της νοοτροπίας. Ένα σύγχρονο σύστημα τηλεδιοίκησης, που θα μπορούσε να αποτρέψει τη σύγκρουση, είτε δεν λειτουργούσε, είτε δεν είχε ολοκληρωθεί ποτέ.

Οι εργαζόμενοι προειδοποιούσαν επί χρόνια

Οι εργαζόμενοι στον ΟΣΕ προειδοποιούσαν επί χρόνια για ελλείψεις, για χαλασμένα συστήματα, για χειροκίνητες διαδικασίες που δεν αρμόζουν στον 21ο αιώνα. Οι φωνές τους καταγράφηκαν, αρχειοθετήθηκαν και ξεχάστηκαν. Το αποτέλεσμα το γνωρίζουμε: δεκάδες νεκροί, ένα τραύμα που ακόμα αιμορραγεί, και μια κοινωνία που αναρωτιέται πώς είναι δυνατόν να συμβαίνουν τέτοια πράγματα σε ευρωπαϊκή χώρα.

Και όμως, αντί η τραγωδία να λειτουργήσει ως καμπανάκι αφύπνισης, φαίνεται πως αντιμετωπίστηκε ως «παρένθεση». Το blackout στο FIR Αθηνών ήρθε να μας θυμίσει ότι η ίδια παθογένεια ζει και βασιλεύει.

Ο εναέριος έλεγχος, ένας από τους πιο κρίσιμους τομείς για την ασφάλεια πτήσεων, στηρίζεται σε εξοπλισμό που σε πολλές περιπτώσεις θεωρείται ξεπερασμένος, ανεπαρκώς συντηρημένος και ευάλωτος σε βλάβες. Και εδώ, όπως και στον ΟΣΕ, οι εργαζόμενοι της ΥΠΑ είχαν κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου. Είχαν μιλήσει για συστήματα που «κρατιούνται όρθια» με αυτοσχέδιες λύσεις, για ελλείψεις ανταλλακτικών, για αναβαθμίσεις που καθυστερούν επί χρόνια.

Η λογική του «δεν βαριέσαι, δουλεύει ακόμα»

Το κοινό νήμα που ενώνει τις δύο περιπτώσεις δεν είναι απλώς η τεχνική υστέρηση. Είναι η πολιτική αδιαφορία. Είναι η λογική του «δεν βαριέσαι, δουλεύει ακόμα», μέχρι τη στιγμή που δεν θα δουλέψει – και τότε η ζημιά θα είναι ανεπανόρθωτη.

Είναι η συστηματική υποτίμηση της πρόληψης και η υπερτίμηση της επικοινωνιακής διαχείρισης μετά το κακό. Είναι η επιλογή να επενδύονται πόροι σε «βιτρίνες» και όχι σε υποδομές ζωτικής σημασίας.

Στον σιδηρόδρομο, το πληρώσαμε με αίμα. Στον ουρανό, προς το παρόν, το πληρώνουμε με τρόμο, καθυστερήσεις, ακυρώσεις και με την αίσθηση ότι η ασφάλεια των πτήσεων δεν είναι τόσο αυτονόητη όσο θα έπρεπε. Αλλά κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι το «προς το παρόν» δεν θα μετατραπεί σε «ποτέ ξανά», μόνο αφού προηγηθεί μια νέα τραγωδία.

Το κράτος δεν μπορεί να επικαλεστεί άγνοια

Το πιο οργιστικό στοιχείο είναι ότι και στις δύο περιπτώσεις το κράτος δεν μπορεί να επικαλεστεί άγνοια. Υπήρχαν έγγραφα, υπήρχαν ανακοινώσεις, υπήρχαν συνδικαλιστικές παρεμβάσεις, υπήρχαν τεχνικές εκθέσεις.

Υπήρχαν, με άλλα λόγια, κραυγές αγωνίας. Αλλά αυτές οι κραυγές αντιμετωπίστηκαν ως «γκρίνια», ως «υπερβολές», ως «συντεχνιακές πιέσεις». Μέχρι που η πραγματικότητα ήρθε να αποδείξει ότι δεν επρόκειτο για υπερβολές, αλλά για προειδοποιήσεις.

Αν υπάρχει ένα μάθημα από τα Τέμπη και από το blackout στο FIR Αθηνών, είναι ότι η ασφάλεια δεν αντέχει την αναβολή. Δεν μπορεί να μπαίνει σε δεύτερη μοίρα, δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν «περισσεύουν» κονδύλια ή πολιτικός χρόνος. Γιατί όταν η ασφάλεια υποβαθμίζεται, το κόστος δεν μετριέται σε ευρώ, αλλά σε ανθρώπινες ζωές.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι «αν» θα ξανασυμβεί κάτι κακό. Το ερώτημα είναι «πότε». Και κυρίως: θα χρειαστεί άλλη μία τραγωδία, για να πειστεί το κράτος ότι η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια, αλλά υποχρέωση;