Σεπτέμβριος του 1922: Χιλιάδες πρόσφυγες, ξεριζωμένοι από τις πατρίδες τους στη Μικρά Ασία, αποβιβάζονται στο λιμάνι του Βόλου. Γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι.
Για κάποιους ο Βόλος είναι στάση, για άλλους το τέλος μιας πολυτάραχης διαδρομής και η νέα πατρίδα. Οδεύοντας στη συμπλήρωση 100 χρόνων από την τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής, η Διεύθυνση Αρχείων Μουσείων Βιβλιοθηκών Δήμου Βόλου επιμελήθηκε και παρουσιάζει το λεύκωμα με τίτλο «Μνήμες Προσφύγων – Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες στον Βόλο», που αποτελεί μία ακόμα σημαντική συμβολή στην ιστορία μιας πόλης η οποία, εκτός από αστικό, εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο, υπήρξε και τόπος καταφυγής, φιλοξενίας και αποκατάστασης χιλιάδων προσφύγων.
Μέσα από φωτογραφίες, αρχειακό υλικό, προφορικές μαρτυρίες και δημοσιεύματα για την περίοδο της εγκατάστασης των προσφύγων αναδεικνύεται η διαρκής ανθρώπινη προσπάθεια και εργασία των 13.000 Μικρασιατών που εγκαταστάθηκαν στη βιομηχανική πόλη του Βόλου για τη διαμόρφωση ενός νέου, «δικού τους» αστικού χώρου, που εξελίχθηκε στον οργανωμένο Δήμο Νέας Ιωνίας, με τη δική του επαγγελματική και κοινωνική ζωή.
Η ένταξη των προσφύγων στη ζωή της πόλης δεν ήταν εύκολη. Στις πρώτες δεκαετίες κυριαρχούσαν οι διακρίσεις ανάμεσα σε «πρόσφυγες» και «ντόπιους», όμως με το πέρασμα του χρόνου τα στερεότυπα αυτά αμβλύνθηκαν.
Σε αυτό συνέβαλαν σημαντικά οι περίοδοι κρίσεων που βίωσε η πόλη, όπως η ιταλογερμανική κατοχή, σεισμοί και πλημμύρες, η αποβιομηχάνιση στα μέσα της δεκαετίας του 1980 και οι οικονομικές και κοινωνικές ανακατατάξεις. Ο αρχικά αμιγώς προσφυγικός συνοικισμός της Ν. Ιωνίας επεκτάθηκε χωροταξικά και πληθυσμιακά, αποκτώντας υποδομές και προσελκύοντας νέους κατοίκους.
Το λεύκωμα αξιοποιεί το πλούσιο τεκμηριωτικό υλικό που διαθέτει στις συλλογές του το Μουσείο της Πόλης του Βόλου και καταγράφει τη σχέση της νέας πόλης και του προσφυγικού συνοικισμού της μέσα από επτά ενότητες:
- Από την πατρίδα: τεκμήρια από τη ζωή των προσφύγων εκεί, όπως οικογενειακές φωτογραφίες, γάμοι πιστοποιητικά, στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό και την προέλευσή τους.
- Στη νέα πατρίδα: η δημιουργία του προσφυγικού συνοικισμού της Νέας Ιωνίας και εκείνου στην Ιωλκό, οι πρώτες δεκαετίες της εγκατάστασης στην πόλη.
- Στη δουλειά: τα επαγγέλματα των προσφύγων
- Στη σχόλη: ο ελεύθερος χρόνος στον συνοικισμό.
- Το Ασυλο Παιδιού: μια πρωτοβουλία δεσποινίδων της ανώτερης τάξης για την περίθαλψη των προσφυγόπουλων.
- Η Νίκη Βόλου: η προσφυγική ποδοσφαιρική ομάδα της Ν. Ιωνίας.
- Στη Ν. Ιωνία: η μετεξέλιξη του προσφυγικού συνοικισμού σε δήμο (1947-2010).
Το υλικό του λευκώματος προέρχεται από τη μεγάλη περιοδική έκθεση «Βόλος – Νέα Ιωνία: Τόσο μακριά, τόσο κοντά», με την οποία εγκαινιάστηκε το Μουσείο της Πόλης του Βόλου τον Δεκέμβριο του 2014, τις ανέκδοτες συλλογές του ίδιου πολιτιστικού ιδρύματος που διατέθηκαν από δωρητές με μικρασιατική καταγωγή από το 2015 έως σήμερα, καθώς και από τις συλλογές πολιτιστικών και αθλητικών μικρασιατικών συλλόγων της περιοχής που συνεργάστηκαν με τη Διεύθυνση Αρχείων, Μουσείων και Βιβλιοθηκών (ΔΑΜΒ) σε σειρά εκδηλώσεων και περιοδικών εκθέσεων.
Σημειώνεται ότι σήμερα ο Βόλος διατηρεί την ταυτότητα της πολυσυλλεκτικής πόλης, στη βάση της οποίας συγκροτήθηκε και αναπτύχθηκε, ενώ ήδη έχει γεννηθεί η τέταρτη γενιά κατοίκων προσφυγικής καταγωγής.
