Στην αρχή, όλα είναι υπέροχα. Επιτέλους, βρήκαμε έναν άνθρωπο με τον οποίο ταιριάζουμε, μας καταλαβαίνει και μας κάνει να νιώθουμε ξεχωριστοί. Έχουμε την προσδκοκία ότι αυτή η σχέση θα προχωρήσει. Δεν είναι σαν τις άλλες. Ακόμα και μικρά ελαττώματα που τυχόν εντοπίζουμε, στα μάτια μας εκείνη τη στιγμή φαντάζουν τόσο ασήμαντα. Μπορεί να τα βρίσκουμε ακόμα και χαριτωμένα.
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc), Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Αλλά ο καιρός περνάει κι εμείς έχουμε αρχίσει πια να βλέπουμε πιο καθαρά. Και ξαφνικά η ιστορία μας φαίνεται γνώριμη. Ξανά ψυχρότητα, συχνές συναισθηματικές μεταπτώσεις, συναισθηματική απομάκρυνση, λεκτική, συναισθηματική ή ακόμα και σωματική κακοποίηση. Και κάπως έτσι φτάνουμε στο σημείο να αναρωτιόμαστε τελικά τι κάνουμε λάθος.
Στην πραγματικότητα, η επιλογή ενός συντρόφου μόνο τυχαία δεν είναι. Αντίθετα, έχει φανεί ότι στην επιλογή ενός συντρόφου παρεμβαίνουν ποικίλα συναισθηματικά και ψυχολογικά μοτίβα του ατόμου, όπως η επιθυμία του ατόμου για συναισθηματική ασφάλεια, η ανάγκη του για σύνδεση με ένα άλλο άτομο και συντροφικότητα, αλλά και άλλες βαθύτερες και ίσως ασυνείδητες ανάγκες του.
Σύμφωνα με την Τριγωνική Θεωρία της Αγάπης, που αναπτύχθηκε το 1986 από τον ψυχολόγο Robert Sternberg, η αγάπη αποτελείται από τρεις βασικές διαστάσεις: την οικειότητα–συναισθηματική εγγύτητα, αμοιβαία κατανόηση και αίσθηση ασφάλειας, το πάθος–φυσική έλξη, ερωτική επιθυμία και ένταση συναισθημάτων, και τη δέσμευση–συνειδητή απόφαση διατήρησης της σχέσης. Σύμφωνα, δηλαδή, με την εν λόγω θεωρία, οι άνθρωποι επιλέγουν τον σύντροφο που ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους για οικειότητα, πάθος και δέσμευση. Και οι τρεις συνιστώσες μαζί σχηματίζουν ένα «τρίγωνο» συναισθηματικών στοιχείων και καθορίζουν τη δυναμική και την εξέλιξη της σχέσης.
Από τη θεωρία στην πράξη
Στην αρχή κυριαρχεί το πάθος, αλλά με τον καιρό, καθώς η σχέση εξελίσσεται, η οικειότητα και η δέσμευση καθίστανται πιο σημαντικές. Ωστόσο, για να παραμείνει μια σχέση υγιής, καλό θα είναι να υπάρχει ένας ισορροπημένος συνδυασμός και των τριών παραπάνω διαστάσεων. Στην περίπτωση που ένα εκ των τριών στοιχείων απουσιάζει, τότε η σχέση οδηγείται σε αστάθεια και καθίσταται προβληματική. Από που όμως προκύπτουν οι ανάγκες μας για οικειότητα και δέσμευση; Πώς καταλήγουμε στην επιλογή αυτού του συντρόφου αντί για κάποιον άλλο; Παρατηρούνται επαναλαμβανόμενα μοτίβα; Τις απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα έρχεται να μας δώσει η Θεωρία του Δεσμού.
Θεωρία του Δεσμού (Attachment Theory)
Η Θεωρία του Δεσμού, αναπτυγμένη από τον Βρετανό ψυχολόγο John Bowlby, εξετάζει τη σημασία των συναισθηματικών δεσμών που αναπτύσσονται μεταξύ του παιδιού και του κύριου φροντιστή του, συνήθως της μητέρας. Oι δεσμοί αυτοί θεωρούνται θεμελιώδεις για τη συναισθηματική και ψυχική ανάπτυξη του παιδιού.
Σύμφωνα με τον Bowlby, η ποιότητα αυτών των πρώιμων σχέσεων επηρεάζει την ικανότητα του ατόμου να σχηματίζει σχέσεις στην ενήλικη ζωή του. Δηλαδή, ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε να συνδεόμαστε από την παιδική ηλικία θα καθορίσει, σε μεγάλο βαθμό, τον τρόπο που θα σχετιζόμαστε με τους συντρόφους μας.
Σύμφωνα με την εν λόγω θεωρία, οι πρώιμες εμπειρίες με τη μητέρα ή τους κύριους φροντιστές (νταντά/γιαγιά) διαμορφώνουν τα πρότυπα προσκόλλησης, τα οποία, με τη σειρά τους, επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση, την κοινωνική συνδιαλλαγή, την ικανότητα διαχείρισης των συναισθημάτων και την ικανότητα δημιουργίας στενών σχέσεων ως ενήλικες.
Τύποι Δεσμού
Στους βασικούς τύπους Δεσμού περιλαμβάνονται:
• ο Ασφαλής Δεσμός κατά τον οποίο το άτομο νιώθει άνετα με την οικειότητα και την ανεξαρτησία, έχει θετική αυτοεκτίμηση, εμπιστεύεται τον σύντροφό του και έχει την τάση να δημιουργεί υγιείς και σταθερές σχέσεις.
• ο Αγχώδης-Αμφιθυμικός Δεσμός, κατά τον οποίο το άτομο συχνά φοβάται την απόρριψη, αναζητά συνεχώς επιβεβαίωση από τον σύντροφό του και εμφανίζει ενδεχομένως υπερβολική εξάρτηση και συναισθηματική αστάθεια.
• ο Αποφευκτικός Δεσμός, κατά τον οποίο το άτομο έχει την τάση να αποφεύγει τη συναισθηματική εγγύτητα, δυσκολεύεται να εκφράσει τα συναισθήματά του, αποφεύγει τις στενές σχέσεις και προτιμά την ανεξαρτησία.
• ο Αποδιοργανωμένος Δεσμός, κατά τον οποίο το άτομο μπορεί να επιθυμεί στενές σχέσεις, αλλά μπορεί να φοβάται την οικειότητα, οδηγώντας σε αντιφατικές συμπεριφορές. Ο συγκεκτιμένος τύπος Δεσμού συνδυάζει στοιχεία του αγχώδους και του αποφευκτικού δεσμού, δημιουργώντας εσωτερική σύγκρουση στο άτομο.
Πρακτικά, πώς η επιλογή συντρόφου μπορεί να επηρεαστεί από τον τύπο Δεσμού;
Η επιλογή συντρόφου συχνά επηρεάζεται από τις πρώιμες εμπειρίες μας, με αποτέλεσμα να αναπαράγουμε δυναμικές που αντικατοπτρίζουν τις πρώιμες εκείνες σχέσεις. Αυτό συμβαίνει γιατί συχνά το άτομο έλκεται από το οικείο. Για παράδειγμα, ένα άτομο με Αγχώδη Δεσμό μπορεί να έλκεται από συντρόφους απρόβλεπτους στη συναισθηματική τους διαθεσιμότητα, γεγονός που μπορεί να τον παραπέμπει στη δυναμική που βίωνε στην παιδική του ηλικία, κατά την οποία, η αστάθεια στην προσφορά συναισθηματικής υποστήριξης μπορεί να ήταν συχνή. Ως αποτέλεσμα, το άτομο, στην προσπάθειά του να καλύψει τις συναισθηματικές του ανάγκες, αναζητά συνεχώς επιβεβαίωση.
Επίσης, μπορεί να νιώσει έλξη για έναν σύντροφο με αποφευκτικό δεσμό, που τείνει να απομακρύνεται, εξαιτίας του φόβου του για υπερβολική οικειότητα και δέσμευση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός φαύλου κύκλου απογοήτευσης και απόρριψης, με τις ανάγκες και τις προσδοκίες και των δύο μελών να μην ικανοποιούνται.
Στον αντίποδα, μπορεί να επιλέγει συντρόφους που του δίνουν τη δυνατότητα να «επανεκτελέσει» παλαιότερα συναισθηματικά σενάρια, με την ελπίδα ότι αυτή τη φορά το αποτέλεσμα δε θα είναι το ίδιο. Η προσπάθεια, όμως, αυτή επανεξέτασης και επίλυσης άλυτων ζητημάτων του παρελθόντος μπορεί να οδηγήσει σε αναβίωση και επανάληψη των τραυματικών εμπειριών. Οι δύο παραπάνω θεωρίες είναι αλληλοσυμπληρούμενες και αλληλοεξαρτώμενες και προσφέρουν μια ολοκληρωμένη εξήγηση για την επιλογή συντρόφου/ων.
Η Τριγωνική Θεωρία της Αγάπης εστιάζει στην αλληλεπίδραση των στοιχείων που καθορίζουν την ποιότητα της σχέσης, ενώ η Θεωρία του Δεσμού αναλύει τους τρόπους, με τους οποίους, οι πρώιμες εμπειρίες διαμορφώνουν τις προσδοκίες και τις ανάγκες του ατόμου στις συναισθηματικές σχέσεις.
Οι άνθρωποι έχουν την τάση να επιλέγουν συντρόφους που ικανοποιούν τις προσωπικές τους ανάγκες, σύμφωνα με τις τρέχουσες επιθυμίες, αλλά και τη συναισθηματική τους ιστορία. Άτομα με Ασφαλή Δεσμό προσκόλλησης έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιλέξουν συντρόφους συμπεριλαμβάνοντας και τα τρία στοιχεία της τριγωνικής θεωρίας (οικειότητα, πάθος, δέσμευση), ενώ άτομα με Αγχώδη ή Αποφευκτικό Δεσμό, μπορεί να επιδιώκουν ορισμένες μόνο από τις τρεις αυτές συνιστώσες.
Συνοψίζοντας, η αγάπη δεν εξαρτάται μόνο από τον παράγοντα «τύχη». Είναι και θέμα «ψυχολογίας». Μέσα από την κατανόηση των παραπάνω δυναμικών, μπορούμε να εντοπίσουμε τα μοτίβα πίσω από τις επιλογές μας και να αποκτήσουμε καλύτερη αντίληψη των σχέσεών μας. Μέσα από την αυτογνωσία και τη θεραπεία, μπορούμε να σπάσουμε τα δυσλειτουργικά μοτίβα και να δημιουργήσουμε σχέσεις που να θεμελιώνονται πάνω στην αμοιβαία εμπιστοσύνη, στην ασφάλεια και στη συναισθηματική ολοκλήρωση, σχέσεις πιο υγιείς, σταματώντας πια την αλυσίδα των επαναλαμβανόμενων αρνητικών προτύπων.
Δείτε επίσης:
Πότε και γιατί μας «χτυπούν» τα ψυχοσωματικά;
