Ποιοι παράγοντες ωθούν τους εφήβους στην παραβατική συμπεριφορά; Ποιος ο ρόλος της Οικογένειας και ποιος της Κοινωνίας; Υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης;
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc), Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπέυτρια
Εξαιρετικά ανησυχητικά και αποκαλυπτικά είναι τα δεδομένα από το αρχείο της Ελληνικής Αστυνομίας σχετικά με την αύξηση της παραβατικότητας των ανηλίκων.
Σε ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στα Νέα Παλάτια Ωρωπού, ο διοικητής του Τμήματος Ασφάλειας Καλάμου – Ωρωπού, Αστυνόμος Β’ κ. Αλέξανδρος Ξαρχουλάκος υπογράμμισε τη δραματική αύξηση της παραβατικότητας των ανηλίκων στη χώρα μας τα τελευταία 4 χρόνια σε ποσοστό πάνω από 71%, ενώ δεν παρέλειψε να τη συνδέσει με την παραμέληση εποπτείας ανηλίκων από πλευράς γονέων.
Είναι ενδεικτικό ότι οι υποθέσεις παραβατικών ενεργειών αυξήθηκαν κατά 40,81%, από 7.789 υποθέσεις το 2023 σε 10.998 το 2024, με τις 8.840 παραβάσεις ανηλίκων να καταγράφονται μόνο στην Αττική. Παράλληλα, ο αριθμός των δραστών της παραβατικότητας αυξήθηκε από 10.150 το 2023 σε 14.956 δράστες το 2024. Αξίζει να σημειωθεί ότι στα περιστατικά παραβατικής συμπεριφοράς ανηλίκων περιλαμβάνονταν σωματικές βλάβες, ακραίες περιπτώσεις μπούλινγκ, κλοπές, διαρρήξεις, παραβάσεις του ΚΟΚ, χρήση ναρκωτικών, ακόμα και υποθέσεις με όπλα.
Ποιοι είναι όμως οι παράγοντες που ωθούν έναν έφηβο στην επίδειξη παραβατικής συμπεριφοράς; Σύμφωνα με τον κ. Ξαρχουλάκο, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι γονείς και η οικογένεια. Ο ίδιος σημειώνει ότι πολλές φορές οι γονείς είτε αδιαφορούν, είτε δικαιολογούν τις πράξεις του παιδιού τους, είτε είναι οι ίδιοι παραβατικοί, με το 80% των παραβατικών παιδιών να προέρχονται από οικογένεις με ενδοοικογενειές διαταραχές. Επίσης, η απουσία των γονέων ή η κακοποιητική συμπεριφορά τους προς το παιδί αποτελούν σημαντικούς παράγοντες εγκληματογέννεσης.
Εκτός όμως από τον παράγοντα «γονείς και οικογένεια», σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και μια άλλη σημαντική συνιστώσα στην κοινωνική ζωή του εφήβου, αυτή του σχολείου. Οι κακές σχολικές επιδόσεις του παιδιού, η αυτοεκπληρούμενη προφητεία από πλευράς εκπαιδευτικών, οι μη θετικές προσδοκίες για τους μαθητές τους και η μη αντιμετώπιση και διαχείριση των κρίσεων που εμφανίζονται στη σχολική τάξη έχουν ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη αρνητικής εικόνας του παιδιού για τον εαυτό του, αλλά και την ανάπτυξη φθόνου και μίσους στα πλαίσια της ταπείνωσης, του στιγματισμού και της περιθοριοποίησης. Έχει φανεί ότι η αποτυχία ολοκλήρωσης της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερο κοινωνικό αποκλεισμό και περιορίζει τις δυνατότητες ενσωμάτωσής του στην κοινωνία.
Η αποτυχία και η απομόνωση στο σχολικό περιβάλλον ενισχύουν το αίσθημα απόρριψης που ήδη έχει από το οικογενειακό τους περιβάλλον. Έτσι, εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο που ξεκινά από την απόρριψη από το περιβάλλον του, συνεχίζει με την ανάπτυξη θυμού και καταλήγει στην αντικοινωνική συμπεριφορά που αποφέρει τελικά στον έφηβο κι άλλη απόρριψη από το κοινωνικό του περιβάλλον.
Και αυτομάτως η συμμετοχή σε μια συμμορία γίνεται μια άκρως ελκυστική επιλογή ιδιαίτερα σε μια περίοδο της ζωής του, στην περίοδο της εφηβείας, που ο έφηβος είναι συναισθηματικά ευάλωτος, αναζητά την ταυτότητά του και επιθυμεί να ανήκει σε μια ομάδα και να είναι αποδεκτός στις παρέες.
Με την είσοδό του στη συμμορία νιώθει ότι αποκτά οικογένεια και ταυτότητα. Παύει να βλέπει τους άλλους σαν άτομα. Το μόνο που βλέπει είναι το «εμείς εναντίον εκείνων» με τη βία να φαντάζει ως ο μόνος αποδεκτός τρόπος επίλυσης των διαφορών τους. Μέσα από αυτή νιώθει ότι αποκτά δύναμη, εξουσία και έλεγχο πάνω στους άλλους.
Τέλος, δεν θα πρέπει να αγνοηθεί ειδικά στις μέρες μας ο παράγοντας τηλεόραση, διαδίκτυο, ηλεκτρονικά παιχνίδια και Social Media. Ο αντίκτυπος της υπέρμετρης προβολής βίας, των βιντεοπαιχνιδιών, του διαδικτύου, αλλά και της ανάγκης προβολής, αναγνώρισης και αύξησης των «likes»και του αριθμού των ακόλουθων είναι ικανά να πυροδοτήσουν ένα επεισόδιο βίας μόνο και μόνο για την παραγωγή ενός βίντεο.
Αντιμετώπιση
Η παραβατικότητα ανηλίκων αποτελεί ένα πολυδιάστατο φαινόμενο. Η αντιμετώπισή της παθογένειας αυτής απαιτεί μια ολιστική και συντονισμένη προσέγγιση από πλευράς οικογένειας, σχολείου, κοινωνίας και πολιτείας. Η ενίσχυση της υποστήριξης και της καθοδήγησης στα παραπάνω επίπεδα ενδεχομένως να αποτελέσει το κλειδί για την αποφυγή περαιτέρω παραβατικότητας ανηλίκων.
Η κοινωνία θα ήταν ωφέλιμο να προχωρήσει σε δράσεις ευαισθητοποίησης του κοινού μέσα από καμπάνιες και εκστρατείες ενημέρωσης τόσο στα σχολεία, όσο και στα ΜΜΕ. Η συνεργασία των εκπαιδευτικών με τους σχολικούς ψυχολόγους σε κάθε σχολείο, αλλά και η δημιουργία συμβουλευτικών κέντρων υποστήριξης για τους εφήβους και τις οικογένειές τους ίσως συνέβαλαν θετικά.
Πολύ σημαντική επίσης είναι και η στήριξη των γονέων μέσω ενός δικτύου υποστήριξης, όπου θα μπορούν να μιλούν με ειδικούς και να ενισχύονται συναισθηματικά.
Τέλος, καλό θα ήταν η πολιτεία να παρέχει ευκαιρίες εκπαιδευτικών και κοινωνικών προγραμμάτων, με σκοπό μέσα από την επιμόρφωση και τη δημιουργική απασχόληση των νεαρών εφήβων να ενισχύσουν τις δεξιότητες και την αυτοεκτίμησή τους, και να νιώσουν και πάλι ενεργά μέλη της κοινωνίας, θέτοντας τις βάσεις για ένα καλύτερο μέλλον.
Φωτογραφία: Netflix/ Adolescence
