Η 1η Απριλίου αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές επετείους στην ιστορία της Κύπρου. Είναι η ημέρα που το 1955 ξεκίνησε ο ένοπλος αγώνας της ΕΟΚΑ (Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών) ενάντια στη βρετανική αποικιοκρατία, με βασικό αίτημα την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Ήταν ένας αγώνας που βασίστηκε στην πίστη, την αυτοθυσία και το εθνικό φρόνημα ενός λαού που δεν ήθελε να παραμείνει υπό ξένη κυριαρχία.
Από την κατοχή στην αντίσταση
Η Κύπρος υπήρξε βρετανική αποικία από το 1878, όταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχώρησε τη διοίκησή της στη Μεγάλη Βρετανία. Το 1914 προσαρτήθηκε και επισήμως από το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ το 1925 ανακηρύχθηκε βρετανικό στέμμααποικία, παρά τις έντονες διαμαρτυρίες των Ελλήνων Κυπρίων, οι οποίοι ανέκαθεν επιδίωκαν την ένωση με τη μητέρα πατρίδα, την Ελλάδα.
Η ελπίδα για ένωση φούντωσε ιδιαίτερα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι Κύπριοι περίμεναν πως η συμμετοχή τους στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων θα αναγνωριζόταν με την παραχώρηση του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης. Ωστόσο, οι Βρετανοί αρνήθηκαν οποιαδήποτε συζήτηση για ένωση, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.
Το 1950 διεξήχθη δημοψήφισμα από την Εκκλησία της Κύπρου, στο οποίο το 95,7% των Κυπρίων τάχθηκε υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα. Παρά την ξεκάθαρη λαϊκή βούληση, η αποικιακή διοίκηση αγνόησε το αποτέλεσμα και ενέτεινε την καταπίεση, οδηγώντας τον λαό στη συνειδητοποίηση ότι η ειρηνική διεκδίκηση δεν θα έφερνε αποτέλεσμα.
Έτσι, στις 1 Απριλίου 1955, η ΕΟΚΑ ξεκίνησε τον ένοπλο απελευθερωτικό αγώνα υπό την ηγεσία του Γεωργίου Γρίβα – Διγενή, έχοντας ως πολιτικό ηγέτη τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ’.
Η θυσία για την ελευθερία
Ο αγώνας της ΕΟΚΑ βασίστηκε στην τακτική του ανταρτοπόλεμου, καθώς οι Βρετανοί είχαν σαφώς υπέρτερη στρατιωτική δύναμη. Οι μαχητές της ΕΟΚΑ, οργανωμένοι σε μικρές ομάδες, πραγματοποιούσαν σαμποτάζ, επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών και διοικητικών στόχων, καταστροφή υποδομών και δολιοφθορές, χτυπώντας τον κατακτητή εκεί όπου δεν το περίμενε.
Οι Βρετανοί αντέδρασαν με μαζικές συλλήψεις, βασανιστήρια, εκτελέσεις και στρατοδικεία, προσπαθώντας να καταπνίξουν τον αγώνα. Παρόλα αυτά, το ηθικό των αγωνιστών δεν κάμφθηκε.
Ανάμεσα στους ήρωες που ξεχώρισαν ήταν:
- Γρηγόρης Αυξεντίου: Ο υπαρχηγός της ΕΟΚΑ, που αναδείχθηκε σε εμβληματική μορφή του αγώνα. Πολέμησε ηρωικά στη Μονή Μαχαιρά και έπεσε μαχόμενος στις 3 Μαρτίου 1957, όταν οι Βρετανοί έκαψαν το κρησφύγετό του με βενζίνη.
- Ευαγόρας Παλληκαρίδης: Ο νεαρότερος αγωνιστής που απαγχονίστηκε από τους Βρετανούς στις 14 Μαρτίου 1957, σε ηλικία μόλις 18 ετών. Τα ποιήματά του και η θυσία του έγιναν σύμβολο ανδρείας και ελευθερίας.
- Μάρκος Δράκος: Ένας από τους πρώτους αγωνιστές της ΕΟΚΑ, που έπεσε ηρωικά σε ενέδρα των Βρετανών το 1957.
- Κυριάκος Μάτσης: Ο ανυποχώρητος αγωνιστής που απέρριψε τις προτάσεις των Βρετανών για συνεργασία και θυσιάστηκε υπερασπιζόμενος το όραμα της ελευθερίας.
Ο αγώνας κορυφώθηκε το 1958, όταν οι Βρετανοί, αδυνατώντας να καταστείλουν την ΕΟΚΑ, αναγκάστηκαν να διαπραγματευτούν. Οι συνομιλίες οδήγησαν στις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου (1959), που κατοχύρωσαν την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960.
Ειδικότερα, προέβλεπαν την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας ως ανεξάρτητου κράτους, χωρίς ένωση με την Ελλάδα ή διχοτόμηση, αλλά με εγγυήτριες δυνάμεις τις τρεις χώρες. Ο Μακάριος αναδείχθηκε ως ο πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ο απελευθερωτικός αγώνας της Κύπρου υπήρξε μια ηρωική προσπάθεια των Κυπρίων για αυτοδιάθεση. Παρόλο που δεν κατέληξε στην ένωση με την Ελλάδα, οδήγησε στην ανεξαρτησία του νησιού. Ωστόσο, οι συνθήκες που επιβλήθηκαν δημιούργησαν εσωτερικές εντάσεις, οι οποίες αργότερα συνέβαλαν στα γεγονότα του 1974 και τη συνεχιζόμενη διαίρεση της Κύπρου.
