Ο Σλοβένος Σλάβοϊ Ζίζεκ, από τους σημαντικότερους εν ζωή φιλοσόφους στον κόσμο, μίλησε στη γερμανική «Berliner Zeitung» για την πανδημία, τα εμβόλια και τον σκεπτικισμό που επικρατεί σε μεγάλη μερίδα των πολιτών.
Ο 72χρονος φιλόσοφος τονίζει ότι ο ίδιος έχει εμβολιαστεί γιατί είναι σε ομάδα κινδύνου. «Έχω διαβήτη και υψηλή αρτηριακή πίεση. Είμαι -να το πω έτσι- ένα ακατέργαστο μοντέλο για την ομάδα υψηλού κινδύνου. Εμβολιάστηκα δύο φορές με το εμβόλιο BioΝΤech τον Μάρτιο. Δεν νιώθω καμία επίδραση. Τώρα δεν είμαι καθόλου σίγουρος αν έχω αντισώματα» αναφέρει.
Ερωτηθείς από την «Berliner Zeitung» αν κατανοεί τον δισταγμό ή και την άρνηση για εμβολιασμό αρκετών πολιτών, ο Ζίζεκ λέει: «Ναι, καταλαβαίνω τους σκεπτικιστές που δεν θέλουν να εμβολιαστούν. Και θα σας πω γιατί: Αυτοί δεν είναι μόνο ηλίθιοι και υποστηρικτές των θεωριών συνωμοσίας. Ας ρίξουμε μια ματιά στο σκάνδαλο υποκλοπών με το λογισμικό Pegasus: Μάθαμε ξανά ότι μας κατασκοπεύουν. Είναι απολύτως σαφές στους κανονικούς ανθρώπους -το γνωρίζουμε και μετά τις αποκαλύψεις του Τζούλιαν Ασάνζ- ότι είμαστε εκτεθειμένοι στον απόλυτο κρατικό έλεγχο στην καθημερινή μας ζωή, κυρίως ψηφιακά. Αυτή η επίγνωση ότι μας ελέγχουν, επίσης, προκαλεί σκεπτικισμό για τα εμβόλια. Γιατί πρέπει να εμπιστευόμαστε αυτούς που βρίσκονται στην εξουσία τώρα στην πανδημία, όταν μας απογοητεύουν σε άλλες καταστάσεις και μας βλέπουν ως εχθρούς; Υπάρχουν καλοί λόγοι για τον σκεπτικισμό. Αλλά απλώς μεταφέρεται σε λάθος σφαίρα. Διότι στρέφεται ενάντια στη νόμιμη και σωστή μάχη ενάντια στην κλιματική αλλαγή και την πανδημία. Ολα αυτά είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσουν για μια λανθασμένη πολιτική, για τον Πήγασο και για την κρατική παρακολούθηση στο παρελθόν».
Ερευνητής στο Ινστιτούτο Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Λιουμπλιάνα και διεθνής διευθυντής του Ινστιτούτου Birkbeck για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου, ο Ζίζεκ είναι επίσης καθηγητής Φιλοσοφίας και Ψυχανάλυσης στο European Graduate School και καθηγητής Γερμανικών Σπουδών στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Η γνώμη του είναι σε κάθε περίπτωση βαρύνουσα.
«Ας ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά στη βρετανική στρατηγική για την αντιμετώπιση του Covid-19» λέει ο Ζίζεκ. Τι λένε; «Ας συνεχίσουμε να ζούμε ξέγνοιαστοι! Ας κάνουμε τους ανθρώπους ατομικά υπεύθυνους για τις πράξεις τους! Αυτή είναι στην πραγματικότητα μια ωραία ιδέα. Οι άνθρωποι πρέπει να είναι προσωπικά υπεύθυνοι και σε αυτή τη βάση να πάρουν πίσω την ελευθερία τους. Για μένα αυτή είναι όμως μια τυπικά φιλελεύθερη στρατηγική. Τι λένε στον λαό; «Φταις εσύ αν αρρωστήσεις. Νομίζω ότι πρέπει να απορρίψουμε αυτήν τη στρατηγική της προσωπικής ευθύνης, ειδικά όσον αφορά τον Covid-19, αλλά και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής».
«Η ώρα της φιλοσοφίας»
«Τώρα είναι η ώρα να θέσουμε τις αιώνιες ερωτήσεις: Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος; Ποιος είναι ο ρόλος μας στο σύμπαν; Ζούμε σε μια μοναδική στιγμή. Βιώνουμε μια πανδημία και μια κλιματική καταστροφή» τονίζει ο Ζίζεκ και προσθέτει: «Αφορά λοιπόν την επιβίωσή μας. Αφορά το βιοτικό μας επίπεδο. Γι’ αυτό πρέπει να τεθούν τώρα τα μεγάλα ερωτήματα. Τώρα είναι η ώρα της φιλοσοφίας. Η φιλοσοφία δεν είναι για καιρό ειρήνης. Οι φιλόσοφοι πρέπει να εμφανίζονται όταν ο τρόπος ζωής μας κινδυνεύει. Βιώνουμε αυτές τις στιγμές σήμερα. Πριν από έναν χρόνο πρότεινα μια νέα μορφή κομμουνισμού. Ο κόσμος γέλασε. Αλλά τα Ηνωμένα Εθνη ζήτησαν πρόσφατα το ίδιο. Ο ΟΗΕ λέει: Χωρίς κοινωνικές αλλαγές ή χωρίς αλλαγές στις διαδικασίες παραγωγής, δεν θα υπάρχει διέξοδος από την κλιματική κρίση. Δεν με ενδιαφέρει η νοσταλγία του κομμουνισμού. Ο κομμουνισμός του παρελθόντος ήταν ένας εφιάλτης. Είναι ένα μοντέλο που δεν πρέπει να επαναληφθεί. Οταν κοιτάζω, για παράδειγμα, την Κίνα, επιβεβαιώνεται αυτή η υποψία: η Κίνα συνδυάζει την ιδέα του αυταρχικού κράτους με τον βάναυσο ανταγωνισμό της αγοράς του καπιταλισμού. Δεν το θέλω αυτό. Οταν μιλάω για κομμουνισμό, εννοώ ένα είδος κοινωνικού ελέγχου, ρύθμιση της παραγωγής και καθιέρωση ενός ισχυρού κράτους πρόνοιας και κοινωνικής βοήθειας».
Διεθνής συνεργασία για τις μεταλλάξεις
Ο Ζίζεκ λέει ότι φυσικά και φοβάται τις μεταλλάξεις του κορωνοϊού. «Ξέρουμε όμως τι να κάνουμε τώρα. Μια χώρα από μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την πανδημία. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι η διεθνής συνεργασία, μια διεθνής στρατηγική. Δεν το βιώνουμε, όμως, αυτό. Δεν είμαστε όλοι σε ένα νησί. Εκτός ίσως από τη Νέα Ζηλανδία ή την Αυστραλία. Αυτό που με ανησυχεί δεν είναι μόνο ο ιός, αλλά η έλλειψη διεθνούς συνεργασίας. Ξέρουμε τι να κάνουμε. Αλλά δεν το κάνουμε. Το ίδιο συμβαίνει με την κλιματική αλλαγή. Ξέρουμε τι να κάνουμε, αλλά δεν το κάνουμε. Κίνα, ΗΠΑ, τα προβλήματα είναι τα ίδια παντού – και κανείς δεν αντιδρά. Το πρόβλημα δεν είναι ο ιός, αλλά το πώς αντιδρούν οι χώρες στον ιό».
«Μπορεί να μας σώσουν η τεχνολογία και η επιστήμη;» είναι το ερώτημα που θέτει η γερμανική εφημερίδα στον Ζίζεκ.
«Γενικά, ναι. Αλλά είναι το ίδιο με τα εμβόλια. Ναι, ίσως τα εμβόλια να μας σώσουν. Αλλά τα εμβόλια από μόνα τους δεν θα είναι αρκετά για την εξάλειψη του Covid-19. Η μητέρα φύση είναι ένα πολύ χαοτικό ον. Ποτέ δεν ξέρεις πώς θα αντιδράσει η φύση όταν έρθει αντιμέτωπη με τη μηχανική και την τεχνολογία. Οι οπαδοί της τεχνολογίας πιστεύουν ότι υπάρχει μια γνωστική διαφάνεια της φύσης. Οταν χρησιμοποιούμε την τεχνολογία, δεν μπορούμε ποτέ να πούμε πώς θα αντιδράσει η φύση. Το ίδιο συμβαίνει και με τα εμβόλια. Στη χώρα μου, τη Σλοβενία, υπάρχουν πάρα πολλοί σκεπτικιστές εμβολίων που είναι επιστήμονες και γιατροί. Δεν είναι τρελοί ή θεωρητικοί συνωμοσίας. Δεν λένε ότι ο Bill Gates θέλει να μας εμφυτεύσει τσιπάκια. Λένε απλά ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος με τους εμβολιασμούς είναι οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Απλώς θέλουν να περιμένουν και να δουν ποια είναι τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Είναι υγιείς σκεπτικιστές».
Περιορισμένη βία κατά ρυπογόνων υποδομών για καθαρότερο περιβάλλον
Αναφορικά με την κλιματική αλλαγή, ο Σλοβένος φιλόσοφος τονίζει:
«Ίσως υπάρχουν καλές τεχνολογικές λύσεις. Αλλά η τεχνολογία δεν θα καταφέρει να καταργήσει την υπερβολική μας κατανάλωση. Παράγουμε πάρα πολύ κάρβουνο. Δεν μπορούμε πλέον να περιμένουμε τεχνολογικές λύσεις. Είμαστε στη μέση της κρίσης.
Θεωρώ πολύ ενδιαφέρουσες τις ιδέες του Σουηδού επιστήμονα, ειδικού στο περιβάλλον, Αντρέας Μαλμ. Προωθεί μια μάλλον τολμηρή ιδέα βίας και λέει ότι είναι μύθος ότι όλη η πρόοδος στην Ιστορία έχει γίνει με μια ειρηνική διαδικασία. Ο Μαλμ λέει ότι ίσως -και ξέρω ότι αυτή είναι μια πολύ επικίνδυνη στρατηγική- θα πρέπει τώρα να κάνουμε βήματα προς την περιορισμένη βία. Το αγαπημένο μου παράδειγμα είναι η αμερικανική ομάδα ακτιβιστών Weathermen. Αναπτύσσουν την ιδέα που μου θυμίζει τον Μαλμ: Δεν πρόκειται για βία κατά των ανθρώπων. Πρόκειται για βία κατά των υποδομών, δηλαδή κατά χημικών εργοστασίων, που χρησιμοποιούν πολύ πετρέλαιο και ρυπαίνουν αλόγιστα. Γνωρίζατε ότι μια ιδιωτική πτήση από την Ευρώπη προς τις ΗΠΑ ρυπαίνει τον αέρα περισσότερο από 100 άτομα τον χρόνο; Συγγνώμη, αλλά ήρθε η ώρα για περιορισμένη βία. Φυσικά, κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να πεθάνει σε αυτή τη διαδικασία. Πρέπει όμως να κοιτάξουμε την αλήθεια στα μάτια.Τώρα πρέπει να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να βοηθήσουμε με κάποιον τρόπο το κλίμα. Μια ριζοσπαστική λενινιστική στάση, που θα έλεγε να περιμένουμε την επόμενη καταστροφή, είναι εκτός τόπου τώρα. Δεν μπορούμε να το αντέξουμε αυτό. Η καταστροφή συμβαίνει τώρα και υπάρχουν νέες οικολογικές κινήσεις που πρέπει να υποστηριχτούν. Αυτό που προτείνει τώρα ο πρόεδρος Μπάιντεν όσον αφορά τα κλιματικά προγράμματα θα ήταν αδιανόητο πριν από τρία έως τέσσερα χρόνια. Νωρίτερα αυτό θα είχε θεωρηθεί ένας νέος σοσιαλισμός. Η Γερμανία έχει επίσης κάποιες ιδέες. Γνωρίζω ότι πολλοί στη Γερμανία επικρίνουν τους Πράσινους. Αλλά η δύναμή τους σημαίνει κάτι. Η κοινωνική τάξη αλλάζει. Η ριζοσπαστική Αριστερά απλώς τοποθετείται ενάντια σε όλα, καταρχήν. Είναι μια πολύ άνετη θέση, αλλά είναι επικίνδυνη. Μου αρέσουν οι αριστεροί που είναι ρεαλιστές, όπως ο Εβο Μοράλες. Εχουν ριζοσπαστικές θέσεις, αλλά ταυτόχρονα πηγαίνουν σε μια πολύ ρεαλιστική κατεύθυνση. Μου αρέσει ο ρεαλιστικός πραγματισμός. Ο αριστερός μαζοχισμός θα ήταν η λάθος στάση τώρα. Δεν μπορούμε να το αντέξουμε αυτό».
