«Να γίνω Στιβ Τζομπς». Αυτές ήταν οι τέσσερις λέξεις που έγραψε στις 2 Απριλίου 2015 στο προσωπικό της ημερολόγιο η Ελίζαμπεθ Χολμς. Αυτός ήταν ο στόχος της και δεν θα σταματούσε μέχρι να τον πετύχει.
Πράγματι. Πριν από λίγα χρόνια οι δημοσιογράφοι και τα μέσα ενημέρωσης άρχισαν να συγκρίνουν την αυτοδημιούργητη επιχειρηματία και CEO της Theranos με τον αείμνηστο ιδρυτή της Apple. Σε όλες τις δημόσιες εμφανίσεις της στα ΜΜΕ επέλεγε να φοράει ένα μαύρο ζιβάγκο, ακριβώς σαν αυτά που φορούσε ο Τζομπς. Το «Forbes» θα κυκλοφορούσε με εξώφυλλο τη φωτογραφία της και τίτλο «Ο επόμενος Στιβ Τζομπς».
Την εμπιστεύτηκαν μεγιστάνες
Η Χολμς εγκατέλειψε το κολέγιο, όπως ακριβώς και ο Τζομπς. Στα 19 της παράτησε το Στάνφορντ για να ξεκινήσει τη δική της επιχείρηση, τη Theranos. Η δήθεν επαναστατική τεχνολογία της εταιρίας της υποσχόταν να εκτελεί εκατοντάδες εξετάσεις στο δευτερόλεπτο χωρίς κόπο και κυρίως χωρίς πολλά χρήματα.
Είχε καταφέρει να συγκεντρώσει περισσότερα από 900.000.000 δολάρια για τη χρηματοδότηση των μεγαλεπήβολων σχεδίων της από πλούσιους επενδυτές, όπως ο Ρούπερτ Μέρντοχ, η οικογένεια Γουόλτον της Walmart και πολλοί άλλοι.
Το όνειρο όμως δεν κράτησε πολύ. Η Χολμς και ο πρώην σύντροφός της Ραμές «Σάνι» Μπαλουάνι, γενικός διευθυντής επιχειρήσεων της εταιρίας, οδηγήθηκαν στη Δικαιοσύνη, κρίθηκαν ένοχοι και είναι αντιμέτωποι με κάθειρξη έως και 20 ετών για απάτη και συνωμοσία. Η απόφαση θα ανακοινωθεί στις 26 Σεπτεμβρίου.
Συσκευή-απάτη
Η «επανάσταση» που υποσχόταν η εφεύρεση της Χολμς στον κλάδο της υγείας, η συσκευή Edison, ένα «σωτήριο ιατρικό gadget», όπως έλεγε, «το iPod της ιατρικής φροντίδας», το οποίο υποτίθεται ότι θα διενεργούσε με ταχύτητα, ακρίβεια και με μικρό κόστος 240 διαφορετικές εξετάσεις αίματος για αντίστοιχες παθήσεις χρησιμοποιώντας μόνο μια μικρή σταγόνα από την άκρη του δαχτύλου, αποδείχθηκε απάτη.
Η Χολμς είχε δηλώσει στο παρελθόν πως εμπνεύστηκε τη συγκεκριμένη μέθοδο εξέτασης λόγω του φόβου της για τις βελόνες. Ήθελε να φέρει επανάσταση στην ιατρική βιομηχανία εξαλείφοντας την ανάγκη για μεγάλα δείγματα αίματος σε ακριβά διαγνωστικά κέντρα. Η νεοσύστατη εταιρία Theranos έφτασε έτσι να αξίζει περίπου 10 δισ. δολάρια.
H συσκευή δεν δούλευε, αλλά το φορητό μηχάνημα αιμοληψίας διέγραψε μια πορεία διάρκειας μερικών ετών, ουσιαστικά χωρίς καν να… υπάρχει, απέφερε βραβεύσεις και βοήθησε μια start up επιχείρηση, οικοδομημένη σε σαθρά θεμέλια, να συγκεντρώσει κεφάλαια ύψους 400.000.000 δολαρίων και να ανεβάσει σταδιακά την αξία της σε δισεκατομμύρια!
Η Theranos είχε κατοχυρώσει δεκάδες αμερικανικές (18) και ξένες (66) πατέντες, έκλεινε σημαντικές επιχειρηματικές συμφωνίες (λ.χ. με τη φαρμακευτική αλυσίδα Walgreens και τις Cleveland Clinic, Capital BleuCross, AmeriHealth Caritas) και εξασφάλισε την ψήφο εμπιστοσύνης και τη χρηματοδότηση «βαριών» ονομάτων, όπως οι Ρούπερτ Μέρντοχ, Κάρλος Σλιμ, Λάρι Έλισον, αλλά και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ!
Ο ρόλος του δικηγόρου του Κίσινγκερ
Κατά τη διάρκεια της πολύκροτης δίκης αποκαλύφθηκε και ο ρόλος του δικηγόρου του Χένρι Κίσινγκερ. Ο Ντάνιελ Μόσλι βοήθησε την πολλά υποσχόμενη εταιρία της Χολμς να λάβει χρηματοδότηση ύψους 350.000.000 δολαρίων από μερικές από τις πιο πλούσιες οικογένειες της Αμερικής, μεταξύ αυτών οι Γουόλτον, Ντεβός και Κοξ.
Ο Ντάνιελ Μόσλι για χρόνια υπήρξε δικηγόρος στην Cravath Swaine & Moore LLP. Κατά τη διάρκεια της κατάθεσής του στη δίκη της Ελίζαμπεθ Χολμς ισχυρίστηκε πως ο πρώην υπουργός Εξωτερικών, που υπηρετούσε στο διοικητικό συμβούλιο της εταιρίας, του ζήτησε να εξετάσει την εν λόγω start up. Στη συνέχεια εκείνος υπήρξε ο συνδετικός κρίκος που έφερε το 2014 σε επαφή τη Χολμς με τα μέλη τριών βαθύπλουτων οικογενειών της Αμερικής, που ήταν πελάτες του.
O ρεπόρτερ που ξεσκέπασε το σκάνδαλο και οι προειδοποιήσεις του δρος Ιωαννίδη
Όλα ήρθαν στην επιφάνεια χάρη στον Γαλλοαμερικανό δημοσιογράφο και συγγραφέα, δύο φορές κάτοχο του βραβείου Pulitzer, Τζον Καρεϊρού της εφημερίδας «Wall Street Journal», ο οποίος με τα ρεπορτάζ του έφερε το τέλος της Χολμς. «Διάβασα ένα πορτρέτο της στον “New Yorker” και μου φάνηκε περίεργο πώς ένα κορίτσι ηλικίας 19 ετών, χωρίς ιατρική εκπαίδευση, θα μπορούσε να εφεύρει μια τέτοια τεχνολογία για εξετάσεις αίματος. Λίγες εβδομάδες μετά η συμβουλή από μια πηγή μου με ώθησε να αρχίσω την έρευνά μου», εξήγησε ο δημοσιογράφος, ο οποίος από ένστικτο και με όπλο το ρεπορτάζ του βοήθησε για να αποκαλυφθεί η επικίνδυνη απάτη και να σκάσει η «φούσκα».
Το πρώτο σοκ προήλθε από τη δημοσιοποίηση των πληροφοριών ότι η συσκευή της Χολμς δεν διέθετε δυνατότητες παρά μόνο για την πραγματοποίηση ελάχιστων εξετάσεων. Για την πλειονότητα των… 240 που διαφήμιζε χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά μηχανήματα αιματολογικών εργαστηρίων, τροποποιημένων, ώστε να είναι συμβατά με την τεχνολογία της Theranos.
Εξάλλου, τα κρούσματα ήταν πολλά και δεν κρύβονταν. Μεταξύ άλλων, μια γυναίκα πήρε λανθασμένο αποτελέσματα εγκυμοσύνης. Ένας άντρας που του είχαν ανακοινώσει πως είχε καρκίνο του προστάτη, τελικά αποδείχτηκε ότι ήταν υγιέστατος και άλλοι δύο ασθενείς πήραν λανθασμένα θετικά αποτελέσματα έπειτα από τεστ HIV.
Ο Καρεϊρού συμπεριέλαβε την υπόθεση στο βιβλίο του με τίτλο «Bad Blood», πριν αποσυρθεί από την εφημερίδα, το 2019, έπειτα από μία 20ετία. Η νεαρή επιχειρηματίας βρήκε απέναντί της και δύο διακεκριμένους επιστήμονες, τον Ελληνοαμερικανό καθηγητή του Στάμφορντ Ιωάννη Ιωαννίδη και τον Κύπριο συνάδελφό του Ελευθέριο Διαμαντή από το πανεπιστήμιο του Τορόντο, οι οποίοι είχαν αμφισβητήσει με δημοσιεύσεις τους από το 2015 την τεχνολογία της Theranos.
