Σαν σήμερα, στις 28 Απριλίου 1945, ο άνθρωπος που κυβέρνησε την Ιταλία από το 1922 ως το 1943, ο Μπενίτο Μουσολίνι, πέθαινε εξευτελισμένος, καταδικασμένος σε θάνατο από το λαϊκό δικαστήριο των παρτιζάνων.
- Από τον Δημήτρη Καπράνο
Ο ιταλικός στρατός είχε καταρρεύσει μετά τη συμμαχική απόβαση στη Σικελία και ο Μουσολίνι ανετράπη, ενώ ο βασιλιάς της Ιταλίας διέταξε τη σύλληψή του. Τον αιχμάλωτο Μουσολίνι ελευθέρωσαν Γερμανοί αλεξιπτωτιστές και ο Χίτλερ τον τοποθέτησε επικεφαλής κυβέρνησης στην πόλη Σαλό του ιταλικού Βορρά.
Στις 27 Απριλίου 1945, ο Μουσολίνι και η ερωμένη του, μαζί με μέλη του υπουργικού συμβουλίου, ταξίδευαν κρυμμένοι σε μια γερμανική φάλαγγα κοντά στο χωριό Ντόγκο, στην όχθη της λίμνης Κόμο, ώστε να περάσουν τα σύνορα για την Ελβετία. Μια ομάδα ανταρτών επιτέθηκε στο κομβόι και το ανάγκασε να σταματήσει. Οι αντάρτες είχαν πληροφορίες ότι ανάμεσα στους Γερμανούς βρίσκονταν ο Μουσολίνι και οι συνεργάτες του. Και ήταν ακριβώς έτσι. Παρά το γεγονός ότι είχε φορέσει γερμανική στολή, παραδόθηκε στους αντάρτες από τους Γερμανούς, προκειμένου να τους επιτραπεί να περάσουν στην Ελβετία.
Οι αντάρτες συνέλαβαν τον Μουσολίνι και τον πήγαν στο Ντόγκο, όπου πέρασε μέρος της νύχτας στους τοπικούς στρατώνες. Περισσότεροι από 50 συνεργάτες του με τις οικογένειές τους βρέθηκαν στο κομβόι και συνελήφθησαν από τους αντάρτες. Εκτός από τον Μουσολίνι και την Πετάτσι, 26 από αυτούς εκτελέστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες.
Το βράδυ της σύλληψης του Μουσολίνι, ο Σάντρο Περτίνι, ο ηγέτης των σοσιαλιστών ανταρτών στη βόρεια Ιταλία, μετέπειτα πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας, ανακοίνωσε στο Radio Milano: «Ο επικεφαλής αυτής της συμμορίας των παραβατών, ο Μουσολίνι, που μαζί με τον εχθρό και με φόβο προσπάθησε να διασχίσει τα σύνορα με την Ελβετία, συνελήφθη. Θα πρέπει να παραδοθεί στο δικαστήριο του λαού, ώστε να μπορεί να τον κρίνει γρήγορα. Αυτό θέλουμε, ακόμα κι αν νομίζουμε ότι η εκτέλεση από μια διμοιρία είναι πάρα πολύ μεγάλη τιμή για αυτόν τον άνθρωπο. Θα άξιζε να σκοτωθεί σαν ψωριάρικο σκυλί».
Την επόμενη μέρα δικάστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες από το ανώτατο αρχηγείο των Εθελοντικών Σωμάτων Ελευθερίας και εκτελέστηκαν μαζί με 16 ακόμη άτομα τα περισσότερα μέλη της κυβέρνησης του Σαλό. Τα πτώματά τους μεταφέρθηκαν και κρεμάστηκαν ανάποδα στην πιατσάλε Λορέτο (Piazzale Loreto) του Μιλάνου. Νωρίς το επόμενο πρωί, τα πτώματα ξεκρεμάστηκαν. Το κεφάλι του Μουσολίνι είχε τοποθετηθεί πάνω στο στήθος της νεκρής συντρόφου του. Δύο ημέρες αργότερα και ο στενός του φίλος, ο Χίτλερ, θα έπεφτε νεκρός.
Τα «Αθηναϊκά ΝΕΑ» της 30ής Απριλίου 1945 έγραψαν: «Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί, και ιδιαιτέρως ο σταθμός των Ιταλών πατριωτών του Μιλάνου, από της νυκτός προχθές εκπέμπουν συνεχώς ειδήσεις σχετικάς με την σύλληψιν, την καταδίκην υπό του επαναστατικού δικαστηρίου και την εκτέλεσιν του Μουσολίνι και των κυρίων συνεργατών του».
Πώς έφτασε το τέλος
Μετά τις στρατιωτικές αποτυχίες σε Ελλάδα, Γιουγκοσλαβία και Σοβιετική Ενωση, η δημοφιλία του Μουσολίνι άρχισε να καταβαραθρώνεται ακόμα και εντός του κόμματός του. Η αποβίβαση των συμμαχικών στρατευμάτων στη Σικελία το 1943 έστρεψε εναντίον του το σύνολο των συντρόφων του.
Στις 24 Ιουλίου 1943, το Gran Consiglio del Fascismo (Μεγάλο Φασιστικό Συμβούλιο) ψήφισε τη μεταβίβαση της εκτελεστικής εξουσίας στον βασιλιά Βιτόριο Εμανουέλε ΙΙΙ. Ο βασιλιάς κάλεσε τον Μουσολίνι στα ανάκτορα και του αφαίρεσε κάθε εξουσία, ενώ κατά την έξοδό του συνελήφθη και εξορίστηκε στο Γκραν Σάσο (Gran Sasso), στα Αβρούζια όρη της κεντρικής Ιταλίας, σε πλήρη απομόνωση.
Η υπογραφή παράδοσης από μέρους της νέας ιταλικής κυβέρνησης οδήγησε στην εισβολή από Βορρά των ναζιστικών στρατευμάτων και στην κατάληψη μέρους της βόρειας Ιταλίας. Με μια εντυπωσιακή επιχείρηση, Γερμανοί αλεξιπτωτιστές με διοικητή τον Οτο Σκορτσένι απελευθέρωσαν τον Μουσολίνι και τον φυγάδευσαν στα γερμανοκρατούμενα εδάφη.
Εκεί τέθηκε επικεφαλής της επονομαζόμενης Repubblica Sociale Italiana (Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας) ή, όπως επικράτησε να λέγεται, «Δημοκρατίας του Σαλό», από το όνομα της πόλης όπου έδρευε η κυβέρνηση. Ο ρόλος του ήταν μάλλον διακοσμητικός, αφού ουσιαστικά κυβερνούσαν οι Γερμανοί, ωστόσο είχε την ευκαιρία να εξοντώσει αρκετούς από αυτούς που απομακρύνθηκαν από κοντά του, όπως τον γαμπρό του, Γκαλεάτσο Τσιάνο (Galeazzo Ciano). Τότε συνέγραψε και την αυτοβιογραφία του με τίτλο «Η άνοδος και η πτώση μου».
Ο Μουσολίνι διασώθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα και απελευθερώθηκε από τη φυλακή στο Campo Imperatore, στις 12 Σεπτεμβρίου 1943. Η επίσημη εκδοχή για τον θάνατο του Μουσολίνι βασίζεται στην αφήγηση του Walter Audisio, πρώην κομμουνιστή αντάρτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο 1947. Νωρίτερα, το 1945, είχε δημοσιευθεί στην κομμουνιστική εφημερίδα «L’Unita» ότι τον Μουσολίνι σκότωσε ο αντάρτης «Colonnello Valerio», χωρίς να αναφέρεται το πραγματικό του όνομα.
Η άποψη αυτή της εκτέλεσης γίνεται γενικά αποδεκτή, αλλά στην Ιταλία έχουν κυκλοφορήσει και άλλες εκδοχές. Σύμφωνα με μία από αυτές, που στηρίζεται σε μαρτυρία Ιταλού πρώην αντάρτη που ήταν παρών, ο Μουσολίνι εκτελέστηκε από Βρετανούς πράκτορες πριν παραδοθεί στους αντάρτες. Την εκδοχή αυτή επιβεβαιώνει ένας πρώην Βρετανός πράκτορας, ο Peter Tompkins.
Αυτό φέρεται ότι έγινε κατά διαταγή του Τσόρτσιλ, ο οποίος αγωνιούσε μην έρθουν στο φως έγγραφα που κατείχε ο Μουσολίνι και έδειχναν τη μεταξύ τους επικοινωνία. Δεν έχουν βρεθεί έγγραφα που να επιβεβαιώνουν τέτοια επικοινωνία, εκτός από δύο επιστολές με τις οποίες ο Τσόρτσιλ ζητά από τον Μουσολίνι να μην εισέλθει στον πόλεμο. Η θεωρία αυτή διατυπώνεται και από τον ειδικό στον φασισμό Pierre Milza, στο βιβλίο του «Οι τελευταίες μέρες του Μουσολίνι».
