Ο Γερμανός ειδικός στις αλυσίδες εφοδιασμού και τα logistics, Wolfgang Lehmacher, αναλύει τη σταδιακή αποδυνάμωση των εμπορικών συμφωνιών, με αφορμή την απόρριψη της προτεινόμενης εξαγοράς της US Steel από τη Nippon Steel στις ΗΠΑ, ύψους 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η συγκεκριμένη υπόθεση αναδεικνύει ένα ανησυχητικό φαινόμενο: τη χρήση της «εθνικής ασφάλειας» ως δικαιολογίας για προστατευτισμό, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για το διεθνές οικονομικό σύστημα.
Η εθνική ασφάλεια ως εργαλείο προστατευτισμού
Όλο και περισσότερες χώρες επικαλούνται την εθνική ασφάλεια για να επιβάλουν περιορισμούς στις επενδύσεις και το εμπόριο. Αυτή η πρακτική γεννά ανησυχίες σχετικά με το ενδεχόμενο αυθαίρετων χαρακτηρισμών προϊόντων ή υπηρεσιών ως «απειλών ασφαλείας». Η κατάχρηση αυτής της πρόβλεψης μπορεί να υπονομεύσει τις εμπορικές συμφωνίες, οδηγώντας σε έναν κατακερματισμένο παγκόσμιο εμπορικό χάρτη, με υψηλούς δασμούς, ποσοστώσεις και άλλα εμπόδια. Το αποτέλεσμα είναι αρνητικό τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους καταναλωτές, οι οποίοι καλούνται να αντιμετωπίσουν αυξημένο κόστος και περιορισμένη πρόσβαση σε αγαθά.
Η διεύρυνση της έννοιας της εθνικής ασφάλειας
Παραδοσιακά, οι εξαιρέσεις εθνικής ασφάλειας στα εμπορικά συμφωνητικά είχαν ως στόχο την προστασία βασικών εθνικών συμφερόντων σε περιπτώσεις πραγματικών απειλών. Σήμερα, όμως, η έννοια της απειλής έχει διευρυνθεί, περιλαμβάνοντας συχνά τον οικονομικό ανταγωνισμό ή υποθετικούς κινδύνους. Αυτή η αλλαγή υπονομεύει τις αρχές των διεθνών εμπορικών συμφωνιών, οι οποίες βασίζονται στην προβλεψιμότητα και το αμοιβαίο όφελος.
Η διεύρυνση αυτή περιπλέκει τις διασυνοριακές επενδύσεις και τη λειτουργία επιχειρήσεων που είχαν συνηθίσει να δραστηριοποιούνται σε ένα πιο ανοιχτό εμπορικό περιβάλλον. Καμία χώρα δεν είναι απολύτως αυτάρκης, και η παγκόσμια εμπορική συνεργασία παραμένει κρίσιμη για την κάλυψη των αναγκών των πολιτών και την οικονομική ανάπτυξη.
Συνεργασία αντί προστατευτισμού
Σε μια εποχή που οι χώρες αντιμετωπίζουν παγκόσμιες προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή και η οικονομική ανισότητα, η συνεργασία είναι πιο αναγκαία από ποτέ. Αντί να καταφεύγουν σε προστατευτισμό με ασαφείς δικαιολογίες περί εθνικής ασφάλειας, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων.
Η δημιουργία πολυμερών εμπορικών συμφωνιών που προωθούν τη διαφάνεια στην εφαρμογή εξαιρέσεων εθνικής ασφάλειας μπορεί να αποτελέσει ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Ξεκάθαρες κατευθυντήριες γραμμές για το τι συνιστά πραγματική απειλή θα μπορούσαν να μειώσουν την αυθαίρετη χρήση προστατευτικών μέτρων, ενώ παράλληλα θα προστατεύουν τα ουσιώδη εθνικά συμφέροντα. Ο διάλογος μεταξύ κρατών είναι κρίσιμος για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και τη διασφάλιση ότι ο προστατευτισμός δεν θα γίνει ο κανόνας.
Η ανάγκη για σαφήνεια
Η πορεία του παγκόσμιου εμπορίου χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη αβεβαιότητα, η οποία απειλεί όχι μόνο τις διεθνείς συναλλαγές, αλλά και τη γεωπολιτική και οικονομική σταθερότητα. Είναι ζωτικής σημασίας να προωθηθεί η σαφήνεια και η διαφάνεια γύρω από τις εξαιρέσεις εθνικής ασφάλειας στα εμπορικά συμφωνητικά. Με τη συνεργασία, τα κράτη μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους και να πλοηγηθούν αποτελεσματικά στις σημερινές ταραγμένες συνθήκες, διασφαλίζοντας παράλληλα τα συμφέροντά τους και την ασφάλεια των πολιτών τους.
