Λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση της αναστολής της αμερικανικής βοήθειας προς την Ουκρανία, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν γνωστοποίησε με επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες το εξαιρετικά φιλόδοξο σχέδιό της «Rearm Europe» για τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης, διαβεβαιώνοντάς ότι αυτό θα προσφέρει «άμεση» βοήθεια στην Ουκρανία.
- Tης Μαρίας Δεναξά – εφημερίδα «δημοκρατία»
«Είναι κρίσιμες και επικίνδυνες αυτές οι στιγμές. Δεν χρειάζεται να περιγράψω τη σοβαρότητα των απειλών που αντιμετωπίζουμε ή τις καταστροφικές συνέπειες που θα πρέπει να υποστούμε, εάν οι απειλές αυτές υλοποιηθούν» δήλωσε η ίδια στα μέσα ενημέρωσης με ύφος σοβαρό. «Βρισκόμαστε σε μια εποχή επανεξοπλισμού» υπογράμμισε.
Χρεοκοπημένοι ηγέτες
Το ψυχόδραμα της Παρασκευής στον Λευκό Οίκο σε συνδυασμό με την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να πραγματοποιήσει τις μακροχρόνιες απειλές του καθιστούν το σχέδιο αυτό ακόμα πιο σημαντικό για τους Ευρωπαίους. Μέχρι τώρα το ποσό των 500-700 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής άμυνας ήταν αυτό που συζητούνταν συχνότερα μεταξύ του κύκλου των χρεοκοπημένων ηγετών. Από χθες έχει γίνει πιο φιλόδοξο, καθώς αφορά 800 δισεκατομμύρια ευρώ.
Συγκεκριμένα, στο σχέδιό των πέντε σημείων η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προτείνει διάφορους χρηματοδοτικούς τρόπους, μεταξύ των οποίων δάνεια ύψους 150 δισ. ευρώ διαθέσιμα για τους 27 για τη χρηματοδότηση της ενίσχυσης των αμυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης. Αρκετές χώρες έχουν αποφασίσει να αυξήσουν το ποσοστό του ΑΕΠ τους για τις στρατιωτικές δαπάνες, μια κίνηση που ενθαρρύνεται έντονα από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ.
Η Φον ντερ Λάιεν επέμεινε στην ανάγκη χαλάρωσης των δημοσιονομικών κανόνων που υποχρεώνουν τα κράτη-μέλη να περιορίζουν το δημόσιο έλλειμμά τους στο 3% του ΑΕΠ, επικαλούμενη ρήτρα παρέκκλισης στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. «Αυτό θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες χωρίς να ενεργοποιήσουν τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος. Εάν αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες κατά 1,5% κατά μέσο όρο του ΑΕΠ, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα δημοσιονομικό περιθώριο σχεδόν 650 δισεκατομμυρίων ευρώ για μια τετραετία» υπολογίζει η ίδια.
Αλλοι πόροι για τη χρηματοδότηση των προσπαθειών επανεξοπλισμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης περιλαμβάνουν μεγαλύτερη κινητοποίηση του ιδιωτικού τομέα, τη διευκόλυνση της προσφυγής στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) -η οποία επί του παρόντος δεν χρηματοδοτεί έργα που σχετίζονται με την άμυνα- και την προσφυγή στα κονδύλια βοήθειας για τις πλέον αδύναμες περιφέρειες της Ε.Ε. (συνολικά 392 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027).
«Το μέλλον μιας ελεύθερης και κυρίαρχης Ουκρανίας, μιας ασφαλούς και ευημερούσας Ευρώπης, διακυβεύεται» επιμένει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες.
Ρωσικά κεφάλαια
Θεωρητικά, οι Ευρωπαίοι έχουν κι άλλους πόρους στη διάθεσή τους για να βοηθήσουν την Ουκρανία: τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια και μια συμφωνία για τα ορυκτά. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Ντμίτρο Κουλέμπα επιμένει σε αυτά σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε στους «New York Times» τη Δευτέρα. Στην πρώτη περίπτωση θα πρέπει να ξεπεραστούν σοβαρά νομικά εμπόδια προκειμένου να κατασχεθούν και να επανατοποθετηθούν τα ρωσικά κεφάλαια στην παραγωγή και πώληση όπλων, ενώ προς το παρόν χρησιμοποιούνται μόνο τα μερίσματα από τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία – τα οποία ισοδυναμούν με έκτακτη εισροή σχεδόν 3 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως.
Η Γαλλία, μέσω του υπουργού Οικονομίας της Ερίκ Λομπάρ, έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι η απόλυτη δήμευση θα ήταν «αντίθετη με τις διεθνείς συμφωνίες». Ο επικεφαλής της γαλλικής διπλωματίας Ζαν Νοέλ Μπαρό έχει προειδοποιήσει ότι το «οικονομικό ρίσκο είναι πολύ μεγάλο», ενώ ο πρώην πρωθυπουργός Γκαμπριέλ Ατάλ τάχθηκε υπέρ της δήμευσης κατά τη διάρκεια συζήτησης στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση τη Δευτέρα. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας είχε ήδη ταχθεί υπέρ της χρήσης αυτών των κεφαλαίων τον Δεκέμβριο. Ομως, παρά τον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης, δεν είναι βέβαιο ότι θα γίνει κάποιο περαιτέρω βήμα λόγω των διαφωνιών.
Μεγάλη εξάρτηση από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών
Σε ό,τι αφορά τη συμφωνία για τα ορυκτά, φαίνεται να αποτελεί κυρίως ένα μέσο πίεσης προς τις ΗΠΑ, τη στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ συνδέει την αμερικανική βοήθεια προς την Ουκρανία με τη συμφωνία που ήλπιζε να σφραγίσει την προηγούμενη Παρασκευή. Οι Ευρωπαίοι εποφθαλμιούν επίσης τα ουκρανικά ορυκτά, όπως επιβεβαίωσε πρόσφατα ο Στεφάν Σεζουρνέ, ο Ευρωπαίος επίτροπος Βιομηχανικής Στρατηγικής. «Είκοσι ένα από τα 30 κρίσιμα υλικά που χρειάζεται η Ευρώπη θα μπορούσε να τα προμηθεύεται από την Ουκρανία, στο πλαίσιο μιας εταιρικής σχέσης win-win» δήλωσε από το Κίεβο, επισημαίνοντας ότι ένα πρωτόκολλο στρατηγικής εταιρικής σχέσης για τις πρώτες ύλες είχε υπογραφεί το 2021 μεταξύ Βρυξελλών και Κιέβου, αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ.
Η απειλή ύπαρξης ενός εναλλακτικού σχεδίου της Ε.Ε. για τα ορυκτά ενοχλεί τους Αμερικανούς. Αυτοί οι πόροι παραμένουν εύθραυστοι. Το Λονδίνο και το Παρίσι, επικεφαλής ενός «συνασπισμού των προθύμων» στον οποίο θα μπορούσε να συμμετάσχει και η Αυστραλία που τώρα δεν αποκλείει να στείλει στρατεύματα στην Ουκρανία, εργάζονται όλο και πιο στενά πάνω σε σενάρια για τον τερματισμό των μαχών, που εκτείνονται από μια πιθανή εκεχειρία διάρκειας ενός μήνα «από αέρος και θαλάσσης» έως την αποστολή στρατευμάτων σε μεταγενέστερο στάδιο για να εγγυηθούν την κατάπαυση του πυρός. Αλλά η αμερικανική υποστήριξη για τις εγγυήσεις ασφαλείας «παραμένει ζωτικής σημασίας», όπως υποστήριξε ο Βρετανός πρωθυπουργός.
Ο Κιρ Στάρμερ συνεχίζει να είναι «επικεντρωμένος στην επίτευξη της ειρήνης» και δεν «αποσπάται από τις ανακοινώσεις» ξεκαθάρισε το γραφείο του την Τρίτη. Από τη γαλλική πλευρά, ο Μπενζαμέν Χαντάντ, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, είναι πιο απαισιόδοξος. Σε δηλώσεις του υποστήριξε ότι «η αμερικανική απόφαση απομακρύνει περισσότερο την προοπτική της ειρήνης, επειδή θα ενισχύσει μόνο το χέρι του επιτιθέμενου, που είναι η Ρωσία».
Παρά τις προσπάθειές τους, είναι βέβαιο πως οι Ευρωπαίοι δεν θα μπορέσουν να καλύψουν πλήρως το κενό που δημιουργεί η αναστολή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Εξαρτώνται ιδιαίτερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά το κομμάτι των υπηρεσιών πληροφοριών. Οι προθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ στον τομέα αυτόν παραμένουν ασαφείς. Την Τρίτη ο Πάβελ Βρόνσκι, εκπρόσωπος του πολωνικού υπουργείου Εξωτερικών, επιβεβαίωσε ότι η απόφαση για την αναστολή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας ελήφθη «χωρίς καμία επικοινωνία ή διαβούλευση» με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ ή την Ομάδα Επαφής για την Αμυνα της Ουκρανίας.
