Οι αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία έχουν εκτοξεύσει τις τιμές του πολύτιμου μετάλλου σε ιστορικά υψηλά το 2025. Όμως πίσω από τη λάμψη, βρίσκεται μια σκοτεινή αλήθεια: σημαντικό μέρος του παγκόσμιου χρυσού προέρχεται από περιοχές συγκρούσεων — και τροφοδοτεί ακόμα περισσότερο τη βία.
Στη Δυτική Αφρική, χώρες όπως το Μάλι, η Μπουρκίνα Φάσο και ο Νίγηρας, που κυβερνώνται από στρατιωτικές χούντες και μάχονται ισλαμιστικές εξεγέρσεις, βασίζονται ολοένα και περισσότερο στον χρυσό ως οικονομικό σωσίβιο.
Μαζί παράγουν περίπου 230 τόνους χρυσού τον χρόνο, αξίας σχεδόν 15 δισ. δολαρίων. Όμως μεγάλο ποσοστό αυτής της παραγωγής γίνεται ανεπίσημα, από μικρές αυτοσχέδιες παράνομες μονάδες εξόρυξης, εκτός κρατικού ελέγχου, χώρος όπου δρουν τόσο αντάρτες όσο και κυβερνητικές δυνάμεις.
Ρώσοι μισθοφόροι, αφρικανικά καθεστώτα και απλοί εργάτες
Για να χρηματοδοτήσουν τις επιχειρήσεις τους, οι χούντες της περιοχής στρέφονται σε εταιρείες και μισθοφορικά σχήματα όπως το ρωσικό Wagner και ο διάδοχός του, το Africa Corps. Οι συμφωνίες τους συχνά δεν πληρώνονται με χρήματα, αλλά με… ορυχεία χρυσού ή δικαιώματα εξόρυξης.
Την ίδια ώρα, η Ρωσία αυξάνει την επιρροή της στην περιοχή, με επενδύσεις σε διυλιστήρια χρυσού, συμμετοχή σε στρατιωτικές εκπαιδεύσεις και δημόσιες εμφανίσεις με τους στρατηγούς-ηγέτες της Σαχέλ.
Για τους ντόπιους εργάτες στα παράνομα ορυχεία, όμως, λίγα αλλάζουν. Ένας μεταλλωρύχος από το βόρειο Μάλι δήλωσε στη BBC πως σε μια καλή μέρα μπορεί να κερδίσει 10.000 με 20.000 φράγκα CFA (περίπου 18 έως 36 δολάρια). «Οι τιμές ανέβηκαν, αλλά τα κέρδη πάνε στους ιδιοκτήτες. Για εμάς, η δουλειά είναι επικίνδυνη και αβέβαιη, αλλά δεν υπάρχει άλλη επιλογή», είπε.
Χρυσός χωρίς ταυτότητα
Σε αντίθεση με τα «ματωμένα διαμάντια», για τα οποία θεσπίστηκε το διεθνές σύστημα ελέγχου Kimberley Process, ο χρυσός δεν υπόκειται σε αυστηρές ρυθμίσεις. Δεν υπάρχει «DNA» για τον χρυσό· αφού λιώσει, δεν μπορείς να εντοπίσεις την προέλευσή του. Έτσι, μεγάλο μέρος του χρυσού της Σαχέλ περνάει από τα χέρια ανταρτών και φτάνει σε χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, απ’ όπου μπαίνει στην παγκόσμια αγορά, σε κοσμήματα, οδοντιατρικά υλικά ή μπάρες επενδυτικού χρυσού.
Η υποκρισία της διεθνούς αγοράς
Η Δύση θέλει «καθαρές» πρώτες ύλες, αλλά σπανίως ελέγχει την προέλευσή τους. Αντίθετα, χώρες όπως τα Εμιράτα έχουν υιοθετήσει πρότυπα «ηθικής εξόρυξης» που είναι… προαιρετικά, ενώ ελάχιστα εφαρμόζονται στην πράξη.
Παράλληλα, η ΕΕ και άλλοι διεθνείς θεσμοί καθυστερούν να θεσπίσουν σοβαρές διαδικασίες πιστοποίησης για το «καθαρό» χρυσάφι, ενώ οι ροές χρημάτων προς κυβερνήσεις που παραβιάζουν ανθρώπινα δικαιώματα συνεχίζονται.
Η διεθνής ζήτηση για χρυσό ενισχύει το αίσθημα ατιμωρησίας. Ένοπλες ομάδες ελέγχουν περιοχές εξόρυξης, οι κυβερνήσεις πληρώνουν μισθοφόρους με χρυσάφι, και οι τοπικές κοινωνίες, υπό καθεστώς φτώχειας και καταστολής, στρέφονται στους ίδιους τζιχαντιστές που προσπαθούν να καταστείλουν οι αρχές.
Δείτε Επίσης:
