Η Κροατία, αγαπημένος καλοκαιρινός προορισμός εκατομμυρίων τουριστών για τον ήλιο, τη θάλασσα και τα θαλασσινά, βρίσκεται φέτος στο επίκεντρο μιας ανησυχητικής πολιτιστικής και πολιτικής αναβίωσης.
Στο αποκορύφωμα της τουριστικής περιόδου, σύμβολα και συνθήματα της φασιστικής περιόδου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου επανεμφανίζονται δυναμικά, τροφοδοτούμενα από την εκρηκτική δημοφιλία ενός τραγουδιστή της του νεοναζιστικού κινήματος.
Κεντρικό πρόσωπο της αναβίωσης είναι ο Μάρκο Πέρκοβιτς, γνωστός ως Thompson, ο οποίος στις 5 Ιουλίου συγκέντρωσε περίπου 500.000 θεατές σε συναυλία στο Ζάγκρεμπ, σε μια χώρα με πληθυσμό μόλις 3,8 εκατομμύρια. Πολλοί φορούσαν μαύρες μπλούζες με το σύνθημα «Za Dom, Spremni!» («Για την Πατρίδα, Έτοιμοι!»), κραυγή-σύμβολο των φασιστών Ουστάσι της Κροατίας, αντίστοιχο του ναζιστικού «Sieg Heil». Ο ίδιος ο καλλιτέχνης επανέλαβε το σύνθημα από τη σκηνή, με το πλήθος να απαντά εκστασιασμένο.
Η παρουσία και οι δηλώσεις κορυφαίων πολιτικών ενίσχυσαν τη σημασία του γεγονότος. Ο υπουργός Άμυνας Ιβάν Άνουσιτς χαρακτήρισε τη συναυλία «πολύ περισσότερη από ένα μουσικό γεγονός», υποστηρίζοντας ότι «ένωσε τους νέους που τραγούδησαν για την πατρίδα, τους ήρωες και τον Πόλεμο της Πατρίδας». Στη συναυλία παρευρέθηκαν επίσης ο πρόεδρος της Βουλής Γκόρνταν Γιαντρόκοβιτς και ο ίδιος ο πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς, ο οποίος φωτογραφήθηκε με τον τραγουδιστή κατά την πρόβα.
Από το περιθώριο στο προσκήνιο
Ο Thompson, βετεράνος του πολέμου της Γιουγκοσλαβίας, πήρε το καλλιτεχνικό του όνομα από το αμερικανικό υποπολυβόλο που έφερε στη μάχη. Το τραγούδι που τον καθιέρωσε, το «Bojna Čavoglave» του 1991, ανοίγει με το ναζιστικό σύνθημα των Ουστάσι. Αν και στο παρελθόν απαγορεύτηκαν εμφανίσεις του, τα τελευταία χρόνια έχει καταφέρει να μετατραπεί σε κεντρική μορφή της κροατικής μουσικής σκηνής και να φέρει στο προσκήνιο συνθήματα που η Συνταγματική Δικαιοσύνη έχει κρίνει αντισυνταγματικά.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Bloomberg, η αναβίωση αυτή δεν περιορίζεται στη μουσική. Ο καθηγητής ιστορίας και πολιτικής της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, Φλοριαν Μπίμπερ, σημειώνει ότι τέτοια σύμβολα γίνονται όλο και πιο κοινωνικά αποδεκτά. Ειδικά στην Κροατία, η αποδοχή τους εκφράζεται έντονα μέσα από τον αθλητισμό και την ποπ κουλτούρα. Το περασμένο Σαββατοκύριακο, οπαδοί της ομάδας Χάιντουκ Σπλιτ φώναξαν το σύνθημα «Za Dom, Spremni!» και «Ajmo Ustaše» («Πάμε Ουστάσι») σε αγώνα, με τον σύλλογο να αντιμετωπίζει κυρώσεις και στο παρελθόν για παρόμοιες εκδηλώσεις.
Η σκιά του φασισμού
Η φασιστική κυβέρνηση των Ουστάσι στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ευθύνεται για τον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων Σέρβων, Εβραίων, Ρομά και αντιφασιστών Κροατών. Στη Γιουγκοσλαβία η χρήση των συμβόλων τους ήταν αυστηρά απαγορευμένη. Μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού και τον αιματηρό πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας τη δεκαετία του 1990, τα συνθήματα άρχισαν να επιστρέφουν, κυρίως μέσα από παραστρατιωτικές ομάδες όπως η HOS, που υιοθέτησε το «Za Dom, Spremni!».
Παρά την καταδίκη του συνθήματος από την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Κοινοβουλίου, ο πρωθυπουργός Πλένκοβιτς θεωρεί ότι έχει «διπλή σημασία», αρνητική για τα θύματα του φασισμού, αλλά και θετική για τους βετεράνους του πολέμου ανεξαρτησίας.
Κοινωνικός διχασμός στη Κροατία
Η αναβίωση της φασιστικής ρητορικής έχει διχάσει την κροατική κοινωνία. Κάποιοι τη βλέπουν ως μια ανησυχητική στροφή προς τον φασισμό, ιδίως μετά τη συνεργασία του κυβερνώντος κόμματος με νεοναζιστική παράταξη για τη διατήρηση της εξουσίας. Άλλοι τη θεωρούν απλώς έκφραση πατριωτισμού, απαλλαγμένη από το ιστορικό της βάρος.
Όπως προειδοποιεί η επίτροπος Τένα Σιμόνοβιτς Άινβαλτερ, «το τζίνι βγήκε από το μπουκάλι» και η προσπάθεια να νομιμοποιηθούν τα συνθήματα αυτά εγκυμονεί κίνδυνο να ξαναγραφτεί η ιστορία. Ο γραφίστας Ντέγιαν Κρσιτς, Σέρβος της Κροατίας του οποίου ο παππούς εκτελέστηκε από τους Ουστάσι, ανησυχεί ότι η νέα γενιά γοητεύεται από μια «λευκασμένη, μυθοποιημένη εκδοχή του παρελθόντος» που της παρουσιάζεται ως πρότυπο για το μέλλον.
Στην Κροατία του 2025, όπου ο τουρισμός καλύπτει το 20% της οικονομίας και η εικόνα της χώρας στο εξωτερικό είναι ζωτικής σημασίας, η σκιά του παρελθόντος φαίνεται να βαραίνει ξανά, όχι στα βιβλία ιστορίας, αλλά στη σκηνή μιας ροκ συναυλίας και στις εξέδρες ενός ποδοσφαιρικού γηπέδου.
Δείτε Επίσης:
