Το scrolling δεν σταματά, και η υγεία των παιδιών υποφέρει. Οι ώρες που αφιερώνουν οι νέοι στα social media έχουν διπλασιαστεί από το 2010, φτάνοντας περίπου τις τρεις ώρες την ημέρα.
Το 2022, πάνω από ένας στους δέκα εφήβους εμφάνιζε προβλήματα εθισμού, δυσκολία ελέγχου της χρήσης social media και συμπτώματα στέρησης, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
Ρεπορτάζ του Politico αποκαλύπτει το εύρος του προβλήματος. «Όλοι ξέρουν ότι είναι εθιστικό», λέει η Hanna Kuźmitowicz, μαθήτρια λυκείου από την Πολωνία που συνεργάστηκε με την πολωνική προεδρία της ΕΕ στο θέμα. «Γνωρίζω τους κινδύνους, αλλά και τα οφέλη. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζω να το χρησιμοποιώ».
Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν νέους τρόπους για να περιορίσουν τη χρήση κινητών από τους νέους, με πολιτικές ηλικιακής επαλήθευσης, εκστρατείες ενημέρωσης και ακόμη και απαγορεύσεις. Η Γαλλία προτείνει πλήρη απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15, ενώ Δανία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία και άλλες χώρες εφαρμόζουν νέους περιορισμούς.
Παράλληλα, οι εταιρείες τεχνολογίας εφαρμόζουν δικά τους μέτρα: περιορισμούς περιεχομένου ανά ηλικία, απενεργοποίηση συγκεκριμένων λειτουργιών και ενισχυμένη προστασία προσωπικών δεδομένων. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι αυτά δεν αρκούν και η σωστή λύση παραμένει αβέβαιη.
Πλεονεκτήματα και κίνδυνοι της χρήσης social media
Κάποιοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι τα social media δεν είναι μόνο κακά. «Ορισμένες τεχνολογίες βοηθούν στη δημιουργία και ενίσχυση φιλικών σχέσεων», λέει η Jessica Piotrowski, καθηγήτρια επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ και σύμβουλος της YouTube για την προστασία ανηλίκων.
Ωστόσο, όλο και περισσότερα στοιχεία συνδέουν τη χρήση με μειωμένη ευημερία, κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου και αυξημένη χρήση ουσιών. «Χρειάζεται ρύθμιση και ευθύνη από τις τεχνολογικές εταιρείες, που βλάπτουν τους εφήβους», τονίζει η Kadri Soova, διευθύντρια της Mental Health Europe.
Ο νευροψυχίατρος Theo Compernolle επισημαίνει ότι η ρύθμιση πρέπει να στοχεύει τις εταιρείες: «Είναι σαν να προσπαθείς να καταπολεμήσεις τα ναρκωτικά χωρίς να αγγίζεις τους παραγωγούς και τα καρτέλ». Παρομοίως, ο Mark Petticrew, καθηγητής δημόσιας υγείας στο Λονδίνο, συγκρίνει τον εθισμό στα social media με τον τζόγο, τον καπνό και το αλκοόλ, λέγοντας ότι όλα βασίζονται στην άρνηση των κινδύνων.
Ευρωπαϊκές προσπάθειες
Τον Ιούνιο, οι υπουργοί Υγείας της ΕΕ συνέστησαν πολιτικές πρόληψης για περιορισμό της πρόσβασης των νέων στις ψηφιακές τεχνολογίες, όπως ζώνες χωρίς οθόνες και όρια χρήσης στις σχολικές μονάδες. Έμφαση δίνεται επίσης στην ευθύνη των σχεδιαστών πλατφορμών.
Ο πιο σημαντικός νόμος είναι το Digital Services Act (DSA) της ΕΕ, που καλεί τις πλατφόρμες να υιοθετήσουν «μέτρα για υψηλό επίπεδο ασφάλειας και προστασίας των ανηλίκων». Οι πλατφόρμες Facebook, Instagram και TikTok ελέγχονται για παραβιάσεις των κανόνων, αλλά οι ευρωπαϊκές οδηγίες δεν είναι δεσμευτικές και η ηλικιακή επαλήθευση παραμένει πρόβλημα.
Στη Δανία, για παράδειγμα, το 94% των παιδιών έχουν στα λογαριασμό στα social media πριν από τα 13, παρά τους κανόνες GDPR και τους όρους των πλατφορμών. Η συζήτηση έχει πλέον μετατοπιστεί στο πώς θα επιβεβαιώνεται η ηλικία των χρηστών ώστε τα άλλα μέτρα να είναι αποτελεσματικά.
Η Meta προτείνει έλεγχο ηλικίας και γονική έγκριση σε επίπεδο λειτουργικού συστήματος και app store, ενώ Google και Apple υποστηρίζουν ότι η ευθύνη πρέπει να μοιράζεται μεταξύ εταιρειών και δημιουργών εφαρμογών.
Απαγόρευση ή ευαισθητοποίηση;
Υπάρχει αμφιβολία ακόμη και μεταξύ υποστηρικτών αυστηρών μέτρων και των ίδιων των εφήβων ότι μια πλήρης απαγόρευση θα είχε αποτέλεσμα. Η Natasha Azzopardi-Muscat, διευθύντρια Health Security του WHO, προτιμά ελέγχους ηλικίας, εργαλεία για γονείς και προγράμματα ψηφιακής παιδείας αντί για απόλυτη απαγόρευση.
Η γνώμη των υπουργών Υγείας είναι ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για πλήρη απαγόρευση. Όπως λέει ο Κύπριος υπουργός Υγείας Μιχάλης Δαμιανός: «Το μεγαλύτερο ζήτημα είναι να λειτουργούν τα μέτρα στην πράξη». Η αντίληψη της Μάλτας, σύμφωνα με την υπουργό Jo Etienne Abela, είναι ότι η έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων δεν πρέπει να μας εμποδίζει από το να δράσουμε, καθώς το πρόβλημα του εθισμού στα social media είναι υπαρκτό.
Δείτε Επίσης:
