Στην εξαγορά πάνω από 90.000 καταπατημένων ακινήτων του Δημοσίου μπορούν να προχωρήσουν ιδιώτες με βάση νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση. Με τις νέες διατάξεις γίνεται «λίφτινγκ» στα κριτήρια εξαγοράς των καταπατημένων εκτάσεων. Σημειώνεται ότι ο νόμος 5024/2023 έχει ψηφιστεί εδώ και ένα χρόνο, αλλά μια σειρά από γραφειοκρατικά εμπόδια και καθυστερήσεις από διάφορους φορείς που εμπλέκονται στη διαδικασία κατέστησαν απαραίτητες ορισμένες αλλαγές του πλαισίου.
Η κυβέρνηση, αντί να τιμωρήσει τους καταπατητές, βάζει μια κόκκινη γραμμή στις πρακτικές του παρελθόντος, δίνοντας τη δυνατότητα στους παραβάτες να τα νομιμοποιήσουν εξαγοράζοντάς τα, και μάλιστα με σημαντικές εκπτώσεις. Ετσι, με το νέο πλαίσιο καθίσταται πιο ελκυστικό το τίμημα για όσους αποδεχτούν τη ρύθμιση αντί να προσφύγουν στα δικαστήρια. Ωστόσο, έρχεται να προστεθεί μια νέα προϋπόθεση που ορίζει ότι ο ιδιώτης που διεκδικεί το ακίνητο θα πρέπει να το δήλωνε τουλάχιστον για πέντε χρόνια στο Ε9, πληρώνοντας και τον ανάλογο ΕΝΦΙΑ.
Σύμφωνα με τον νόμο, ο υπολογισμός της αξίας του τίτλου κυριότητας γίνεται βάσει της τρέχουσας αντικειμενικής αξίας του ακινήτου. Οσοι καταπατητές πληρούν τα κριτήρια και δεν εμπίπτουν στις εξαιρέσεις λαμβάνουν έκπτωση η οποία υπολογίζεται βάσει των εξής δεδομένων: τη χρονική διάρκεια της καταπάτησης, το είδος του ακινήτου και την οικονομική κατάσταση του καταπατητή.
Η υποβολή της αίτησης θα συνοδεύεται με παράβολο 300 ευρώ, το οποίο θα συμψηφίζεται με το τίμημα εξαγοράς ή θα επιστρέφεται εφόσον η αίτηση απορριφθεί.
Ειδικότερα με τις νέες διατάξεις:
1) Καταργείται η προϋπόθεση ύπαρξης κτίσματος για την υποβολή της αίτησης. Σημειώνεται ότι το υφιστάμενο πλαίσιο προβλέπει ότι πρέπει να υπάρχει κτίσμα που έχει ανεγερθεί το αργότερο έως τις 31/12/1991 σε περίπτωση 30ετούς κατοχής και το αργότερο έως τις 31/12/1981 σε περίπτωση 40ετούς κατοχής.
2) Προστίθεται ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση του δικαιώματος είναι η δήλωση του ακινήτου στο έντυπο Ε9 για τα πέντε τουλάχιστον χρόνια που προηγούνται, προκειμένου να είναι σαφές ότι οι αιτούντες θεωρούσαν πως το ακίνητο είναι δικό τους.
3) Τίθεται δεκαήμερη προθεσμία για την ενημέρωση του αιτούντος σε περίπτωση που λείπουν δικαιολογητικά.
4) Η απαίτηση για προσκόμιση αεροφωτογραφιών καταργείται, καθώς δεν εξετάζεται πλέον η ύπαρξη ή μη ακινήτου. Το υφιστάμενο πλαίσιο προέβλεπε αεροφωτογραφίες είτε του έτους 1992 είτε προγενέστερες ή του 1982 ανάλογα με την περίπτωση.
Ποιοι δικαιούνται εκπτώσεις
Προσφέρεται έκπτωση στο τίμημα εξαγοράς για τον ιδιώτη, προκειμένου να αρθεί η αμφισβήτηση της κυριότητας του Δημοσίου. Συγκεκριμένα παρέχεται:
- Εκπτωση 50% αν ο ιδιώτης έχει αναγνωριστεί πρωτόδικα ως κύριος του ακινήτου.
- Εκπτωση 50% αν ο ιδιώτης έχει αναγραφεί ως κύριος στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και έχει ασκηθεί αγωγή από το Δημόσιο ή δεν έχει παρέλθει η προθεσμία άσκησης αγωγής.
- Εκπτωση 70% αν ο αιτών έχει ασκήσει ένδικο μέσο κατά δικαστικής απόφασης για την αναγνώριση της κυριότητας του ακινήτου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022.
Παράλληλα με τις νέες ρυθμίσεις επεκτείνεται η δυνατότητα του Δημοσίου να αποφασίσει εξαίρεση από το δικαίωμα εξαγοράς για λόγους δημοσίου συμφέροντος. Εντός εξαμήνου τα αρμόδια υπουργεία θα προσδιορίσουν αιτιολογημένα τις περιοχές ή τα ακίνητα ενδιαφέροντός τους, προκειμένου αυτά να εξαιρεθούν της διαδικασίας εξαγοράς.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για ακίνητο που καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες του αιτούντος ή του αρχικού δικαιοπαρόχου ως αποτέλεσμα μαζικής εγκατάστασης πληθυσμιακών ομάδων πριν από το 1964 (πρόσφυγες κ.λπ). Σε αυτή την περίπτωση το τίμημα αντιστοιχεί στο 20% της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου.
Εκδοση πιστοποιητικού αποδοχής εντός πέντε ημερών
Μετά την υποβολή της αίτησης, στην περίπτωση που εγκριθεί από την αρμόδια επιτροπή, εντός πέντε ημερών εκδίδεται πιστοποιητικό αποδοχής το οποίο κοινοποιείται στον αιτούντα. Μετά την κατάργηση της προϋπόθεσης ύπαρξης κτίσματος δεν απαιτείται πλέον πιστοποιητικό αποδοχής για την περιγραφή του εξαγοραζόμενου ακινήτου (εμβαδόν και όρια), εκτός από περιπτώσεις που επιθυμεί ο ενδιαφερόμενος.
Παράλληλα, απαιτούνται τα στοιχεία του αιτούντος, το τίμημα εξαγοράς, καθώς και το ποσό της εφάπαξ και της τμηματικής καταβολής. Το τίμημα εξαγοράς εξοφλείται είτε εφάπαξ είτε τμηματικά σε 60 ισόποσες, άτοκες, μηνιαίες δόσεις. Το ποσό κάθε δόσης δεν μπορεί να είναι μικρότερο των 100 ευρώ. Σε περίπτωση εφάπαξ καταβολής, παρέχεται έκπτωση 10% επί του τιμήματος εξαγοράς.
Στην περίπτωση που αποπληρωθεί εφάπαξ, εκδίδεται η απόφαση εξαγοράς και καταχωρίζεται στο υποθηκοφυλακείο ή στο κτηματολογικό γραφείο. Εάν καταβληθεί τμηματικά το ποσό, η διαδικασία ολοκληρώνεται με την καταβολή της τελευταίας δόσης.
Τέλος, στην περίπτωση που υπάρχει αυθαίρετο κτίσμα εντός του οικοπέδου, μετά την κοινοποίηση του πιστοποιητικού αποδοχής θα πρέπει ο υπόχρεος να υποβάλει αίτηση για την υπαγωγή του στον νόμο 4495/2017 (έλεγχος και προστασία του δομημένου περιβάλλοντος), ενώ η απόφαση εξαγοράς δεν εκδίδεται αν δεν καταβληθεί το τίμημα, καθώς και το πρόστιμο τακτοποίησης αυθαιρέτων.
