Με λαμπρότητα τιμά σήμερα η Ορθόδοξη Εκκλησία τη μνήμη των Αγίων Ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης, δύο μορφών-ορόσημο για τη χριστιανική πίστη και την ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η συμβολή τους στον εκχριστιανισμό του τότε γνωστού κόσμου υπήρξε καταλυτική, ενώ το όνομά τους παραμένει αιώνιο σύμβολο πίστης, δύναμης και προσφοράς.
Ο Μέγας Κωνσταντίνος – Ο Αυτοκράτορας που άλλαξε την ιστορία
Ο Φλάβιος Βαλέριος Κωνσταντίνος, γνωστός στην ιστορία ως Μέγας Κωνσταντίνος, γεννήθηκε περί το 272 μ.Χ. στη Ναϊσό της Μοισίας (σημερινή Νις της Σερβίας). Ήταν γιος του Κωνστάντιου Χλωρού και της Ελένης. Η πορεία του προς την εξουσία σημαδεύτηκε από στρατιωτικές και πολιτικές προκλήσεις, που τον οδήγησαν τελικά στην απόλυτη κυριαρχία επί της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Η καθοριστική στιγμή της ζωής του ήρθε λίγο πριν από τη Μάχη της Μουλβίας Γέφυρας το 312 μ.Χ., όταν, σύμφωνα με την παράδοση, είδε στον ουρανό το σημείο του σταυρού και τη φράση «Ἐν τούτῳ νίκα». Το γεγονός αυτό ερμηνεύτηκε ως θεϊκό σημάδι και οδήγησε στη νίκη του επί του Μαξεντίου και την εδραίωση της εξουσίας του στη Δύση.
Το 313 μ.Χ., με τον περίφημο Διάταγμα των Μεδιολάνων, ο Κωνσταντίνος, σε συνεργασία με τον Λικίνιο, θεσπίζει την ανεκτικότητα απέναντι στον Χριστιανισμό, δίνοντας τέλος στους αιματηρούς διωγμούς των Χριστιανών. Πρόκειται για μία από τις πιο ιστορικές στιγμές στην πορεία της Εκκλησίας.
Ως Αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος προχώρησε σε ριζικές διοικητικές και στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις, ενώ ίδρυσε το Νέο Βυζάντιο, γνωστότερο ως Κωνσταντινούπολη, το 330 μ.Χ., η οποία έμελλε να αποτελέσει για πάνω από χίλια χρόνια το κέντρο της Χριστιανικής Αυτοκρατορίας. Βαπτίστηκε λίγο πριν τον θάνατό του το 337 μ.Χ. και τιμάται από την Εκκλησία ως Άγιος Ισαπόστολος, δηλαδή ισότιμος με τους Αποστόλους, για την τεράστια προσφορά του στη διάδοση του Χριστιανισμού.
Αγία Ελένη – Η μητέρα του Κωνσταντίνου και ευεργέτις της Εκκλησίας
Η Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, γεννήθηκε σύμφωνα με την παράδοση στο Δρεπάνιο της Βιθυνίας (σημερινή Τουρκία) γύρω στο 248 μ.Χ. Παρόλο που δεν καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια, διακρινόταν για τη σοφία, την αρετή και την ευσέβειά της.
Μετά την άνοδο του γιου της στον θρόνο, η Ελένη απέκτησε επιρροή και τη χρησιμοποίησε για φιλανθρωπικό και θρησκευτικό έργο. Η σημαντικότερη προσφορά της ήταν το προσκύνημά της στους Αγίους Τόπους, περίπου το 326 μ.Χ., όταν και ξεκίνησε μεγάλες ανασκαφές στην Ιερουσαλήμ.
Κατά την παράδοση, ήταν αυτή που ανακάλυψε τον Τίμιο Σταυρό – το ξύλο πάνω στο οποίο σταυρώθηκε ο Χριστός. Στο σημείο εκείνο ανεγέρθηκε ο περικαλλής Ναός της Αναστάσεως, έργο που θεωρείται από τα σπουδαιότερα χριστιανικά μνημεία στον κόσμο.
Η Αγία Ελένη αφιέρωσε τη ζωή της στην ανέγερση ναών, στην ενίσχυση των φτωχών και στην ενίσχυση του Χριστιανισμού σε κάθε γωνιά της αυτοκρατορίας. Εκοιμήθη γύρω στο 330 μ.Χ. και η Εκκλησία την αναγνώρισε επίσης ως Ισαπόστολο.
Η κληρονομιά τους και η σημερινή σημασία της εορτής
Η μνήμη των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης αποτελεί σύμβολο της μετάβασης από τη διωκόμενη Εκκλησία στην Εκκλησία της Ανατολής και της Δύσης με επίσημο ρόλο στον κρατικό κορμό. Χάρη σε αυτούς, ο Χριστιανισμός μπόρεσε να ριζώσει και να διαδοθεί σε όλα τα μήκη και πλάτη του τότε γνωστού κόσμου.
Οι Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη δεν ήταν μόνο ιστορικά πρόσωπα· υπήρξαν θεμελιωτές μιας νέας εποχής για τον Χριστιανισμό. Η προσφορά τους συνεχίζει να εμπνέει αιώνες μετά, αναδεικνύοντας την αξία της πίστης, της αφοσίωσης και του οράματος.
