Στο εορτολόγιο της 1ης Αυγούστου, η Εκκλησία μας τιμά μια σειρά από σπουδαίες μνήμες: την Πρόοδο του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, την Οσιομάρτυρα Ελέσα των Κυθήρων, τους Αγίους Εννέα Μάρτυρες της Πέργης, τους Επτά Μακκαβαίους και τη μητέρα τους Σολομονή, καθώς και την Αγία Νεομάρτυρα Κασσάνδρα την Τραπεζούντια.
Η ημέρα έχει έντονο μαρτυρικό χαρακτήρα, τιμώντας πρόσωπα που με την πίστη και τη θυσία τους διαμόρφωσαν την πνευματική συνείδηση της Ορθοδοξίας. Ας γνωρίσουμε τη ζωή και το έργο τους, και τη σημασία κάθε εορτής ξεχωριστά.
Η Πρόοδος του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού
Η πρώτη ημέρα του Αυγούστου σηματοδοτεί την έναρξη της περιόδου του Δεκαπενταύγουστου, μιας περιόδου νηστείας και προσευχής εν αναμονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Η Εκκλησία τελεί την εορτή της Προόδου του Τιμίου Σταυρού, δηλαδή της λιτανευτικής εξόδου και περιφοράς του Σταυρού στους δρόμους και τις αγορές, κατά τα βυζαντινά χρόνια, για την αποτροπή ασθενειών και την ενίσχυση των πιστών.
Η λέξη “Πρόοδος” αναφέρεται στην τελετουργική πορεία του Σταυρού, ο οποίος θεωρείται πηγή αγιασμού, ίασης και προστασίας. Η παράδοση έχει ρίζες στην Κωνσταντινούπολη του 9ου αιώνα, όταν, λόγω επιδημιών και καύσωνα, ο Σταυρός εξαγόταν στους δρόμους για την ευλογία του λαού και των υδάτων.
Η Πρόοδος του Τιμίου Σταυρού μας υπενθυμίζει ότι η δύναμη της πίστης, ακόμα και σε δύσκολους καιρούς, είναι θεραπευτική. Σηματοδοτεί πνευματική προετοιμασία, κάθαρση και ανανέωση.
Η Οσιομάρτυς Ελέσα των Κυθήρων στο Εορτολόγιο
Η Οσία Ελέσα αποτελεί μία από τις πιο τιμώμενες μορφές των Κυθήρων. Έζησε τον 4ο αιώνα μ.Χ., καταγόμενη από την Πελοπόννησο, και ανατράφηκε μέσα σε ευσεβές χριστιανικό περιβάλλον. Όμως η πίστη της δοκιμάστηκε σκληρά, καθώς ο πατέρας της, ειδωλολάτρης και εχθρός της χριστιανικής πίστης, την καταδίωξε όταν εκείνη θέλησε να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Θεό.
Η Ελέσα κατέφυγε στα Κύθηρα για να μονάσει και να ζήσει ασκητικά, όμως εκεί την καταδίωξε ο ίδιος της ο πατέρας, ο οποίος τελικά τη βασάνισε και τη θανάτωσε. Η αγία αναγνωρίστηκε ως Οσιομάρτυρας, λόγω της αγίας ζωής της και του μαρτυρικού της τέλους.
Ο τόπος του μαρτυρίου της, στην κορυφή του βουνού στα Κύθηρα, τιμάται μέχρι σήμερα με προσκυνήματα και ετήριες εορτές. Η ζωή της αποτελεί φωτεινό παράδειγμα αφοσίωσης, αντοχής και θυσίας για την αγάπη του Χριστού.
Οι Εννέα Μάρτυρες εν Πέργη της Παμφυλίας
Οι Άγιοι Εννέα Μάρτυρες της Πέργης έζησαν και μαρτύρησαν κατά την εποχή των διωγμών επί Διοκλητιανού, στις αρχές του 4ου αιώνα. Τα ονόματά τους ήταν: Λεόντιος, Αλέξανδρος, Κυνέγης, Μίνιος, Κύριλλος, Ιούλιος, Νείλος, Πέτρος και Ευκράτης.
Αρνήθηκαν να θυσιάσουν στα είδωλα και ομολόγησαν με παρρησία την πίστη τους στον Χριστό, γεγονός που τους οδήγησε σε σκληρά βασανιστήρια και τελικά στον θάνατο. Η Εκκλησία τους τιμά ως εννέα φλόγες πίστης που, με τη ζωή και το μαρτύριό τους, λάμπρυναν την Παμφυλία και ενίσχυσαν το ηθικό των πρώτων χριστιανών.
Οι Άγιοι Επτά Μακκαβαίοι και η μητέρα τους Σολομονή
Ιδιαίτερη θέση στο εορτολόγιο της ημέρας έχει και η τιμή στους Επτά Μακκαβαίους Μάρτυρες: Αβεί, Αντωνίνος, Γουρίας, Ελεάζαρος, Ελεάζαρος (νεότερος), Ανανίας και Μαρκελλίνος. Πρόκειται για πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης που μαρτύρησαν κατά τον 2ο αιώνα π.Χ., την εποχή των διωγμών του Αντιόχου Δ΄ του Επιφανούς.
Μαζί τους τιμάται και η ηρωική μητέρα τους, η Σολομονή, η οποία παρακολούθησε τον μαρτυρικό θάνατο των παιδιών της και παρέμεινε ακλόνητη στην πίστη στον Θεό του Ισραήλ. Το μαρτύριό τους ενέπνευσε και τους χριστιανούς των πρώτων αιώνων ως παράδειγμα πίστης μέχρι θανάτου.
Η εορτή τους ενώνει Παλαιά και Καινή Διαθήκη, δείχνοντας πως το μαρτύριο δεν είναι προνόμιο μόνο των χριστιανικών χρόνων αλλά φανέρωση της δύναμης της πίστης σε κάθε εποχή.
Η Αγία Νεομάρτυς Κασσάνδρα η Τραπεζούντια
Η Κασσάνδρα είναι μία από τις λιγότερο γνωστές αλλά συγκλονιστικές μορφές της νεομαρτυρικής Ορθοδοξίας. Καταγόταν από την Τραπεζούντα του Πόντου και μαρτύρησε κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, αρνούμενη να αλλαξοπιστήσει.
Η Νεομάρτυς Κασσάνδρα έδειξε απαράμιλλο θάρρος και σταθερότητα στην πίστη της. Παρά τους εξαναγκασμούς και τα βασανιστήρια, παρέμεινε σταθερή στην αγάπη του Χριστού, επιλέγοντας τον θάνατο από την προδοσία της πίστης της. Ο μαρτυρικός της βίος αποτελεί ισχυρό μήνυμα για τις σύγχρονες γενιές που καλούνται να ζήσουν την πίστη τους σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο.
Η 1η Αυγούστου, μέσα από το εορτολόγιο της Εκκλησίας, προβάλλει μορφές πίστης, θυσίας και αφοσίωσης στον Θεό, από την εποχή της Παλαιάς Διαθήκης μέχρι τη νεότερη ιστορία. Η Πρόοδος του Τιμίου Σταυρού προσφέρει πνευματική ενίσχυση στην έναρξη της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου, ενώ οι Άγιοι Μάρτυρες αποτελούν φάρο πνευματικής αντοχής, πίστης και ελπίδας για όλους τους πιστούς. Πρόκειται για ημέρα με βαθύ θεολογικό και ηθικό φορτίο, που υπενθυμίζει τη δύναμη της Ορθοδοξίας να αντέχει και να εμπνέει.
