Πριν από κάποιο καιρό, η Καμίλλα Σπίτσινα δέχθηκε ένα τηλεφώνημα. Από την άλλη άκρη της γραμμής την ενημέρωναν πως ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής χρειαζόταν καλλιγράφο για να συμμετέχει στην μεγάλου μήκους ταινία «Καποδίστριας» που πραγματοποιούσε γυρίσματα στην Αθήνα.
Όπως έμαθε η δουλειά που έπρεπε να κάνει ήταν να γράψει στα ελληνικά με μελάνι και πένα, σε ύφος των αρχών του 19ου αιώνα.
«Η συνεργασία αυτή μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και δέχθηκα χωρίς δισταγμό» αναφέρει στο Newsbreak η κ. Σπίτσινα η οποία κατάγεται από την Ρωσία.
Η ίδια έχει σπουδάσει αρχιτεκτονική και αρχικά ασχολήθηκε με τον σχεδιασμό και την αποκατάσταση μνημείων της UNESCO στη Ρωσία και μετά δίδαξε σχέδιο (design) σε πανεπιστήμιο. Το περασμένο έτος πήρε διδακτορικό στην ψυχολογία και σήμερα ερευνά το πώς οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ψηφιακές τεχνολογίες, όπως ιστοσελίδες και εφαρμογές.
Και η καλλιγραφία; Πώς μπήκε στη ζωή της;
«Η καλλιγραφία για μένα αποτελεί ένα πεδίο έρευνας της μη ψηφιακής εμπειρίας, το πώς o άνθρωπος μεταδίδει την πληροφορία και εκφράζεται όχι κάνοντας κλικ και πατώντας σε μια οθόνη αλλά μέσω της χειρόγραφης γραφής», εξηγεί η ίδια.
Και συνεχίζει μεταφέροντας μας στο κόσμο της καλλιγραφίας, της τέχνης της καλής γραφής, όπως λέει και το όνομά της, η οποία χάνεται στα βάθη των αιώνων.
«Ασχολούμαι με την καλλιγραφία περίπου πέντε χρόνια και δουλεύω κυρίως με το κυριλλικό και το λατινικό αλφάβητο. Στη Μόσχα είχα κάνει μικρές συνεργασίες για γνωστούς: εργαστήρια σε καλλιτεχνικά στούντιο, αφίσες για τοπικές εκδηλώσεις, lettering, καθώς και λογότυπο για αγώνες δρόμου.
Πριν από τρία χρόνια μετακόμισα στην Αθήνα και άρχισα να μαθαίνω την ελληνική γλώσσα. Η καθηγήτριά μου, μου πρότεινε να παρακολουθήσω μαθήματα καλλιγραφίας, ώστε να κατανοήσω βαθύτερα το ελληνικό αλφάβητο και τον γραπτό λόγο. Γνώρισα την ελληνική καλλιγραφία στο σεμινάριο της καλλιτέχνιδας Ειρήνης Γκόνου στο Κέντρο Σχεδίου & Εφαρμοσμένων Τεχνών Ορνεράκης».
«Καποδίστριας»: Η εμπειρία από τα γυρίσματα
Ουσιαστικά, η κ. Σπίτσινα είχε «επιφορτιστεί» με το να γράψει τις επιστολές του χαρακτήρα της Ρωξάνδρας (την υποδύεται η ηθοποιός Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη) προς τον Ιωάννη Καποδίστρα (τον ενσαρκώνει ο Αντώνης Μυριαγκός).
Η κ. Σπίτσινα παραδέχεται πως «αν και δεν ήταν η πρώτη φορά που βρέθηκα σε κινηματογραφικά γυρίσματα, φυσικά ανησυχούσα πολύ. Η καλλιγραφία για μια τέτοια κινηματογραφική ιστορία απαιτεί ακρίβεια, συγκέντρωση και σεβασμό στη λεπτομέρεια. Αυτή η εμπειρία μου προσέφερε μια σύνθεση: να μετατρέπω την κλασική τέχνη της καλλιγραφίας σε ζωντανό λόγο μέσα σε ένα σύγχρονο, κινηματογραφικό πλαίσιο αφήγησης».
Τι γνώριζε, όμως η κ. Σπίτσινα για τον Ιωάννη Καποδίστρια πριν συμμετέχει στην ταινία;
«Περίπου έναν χρόνο πριν από τη συμμετοχή μου στην ταινία, στις διακοπές στο Ναύπλιο είδα για πρώτη φορά το μνημείο του Καποδίστρια και διάβασα πληροφορίες για τον ρόλο του ως πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας και τη συμβολή του στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Ανακάλυψα στο διαδίκτυο ότι ο Καποδίστριας ήταν και ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Επίσης στο κέντρο της Αγίας Πετρούπολης υπάρχει και σύγχρονο μνημείο προς τιμήν του — έμαθα ότι έκανε πολλά όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στη Ρωσία. Είναι εντυπωσιακό το πόσο στενά συνδέονται τα διεθνή γεγονότα εκείνης της δύσκολης εποχής».
Όπως λέει, αισθάνθηκε τιμή που γνώρισε τον σκηνοθέτη, τους ηθοποιούς και την κινηματογραφική ομάδα και έδωσε ένα μικρό μέρος της σε αυτή την ταινία.
«Το συνεργείο είναι ένας ζωντανός οργανισμός που λειτουργεί ταυτόχρονα σε δύο επίπεδα: μέσα στο κάδρο, όπου ενώνονται τα νοήματα και υλοποιούνται οι ιδέες, και έξω από το κάδρο — ανάμεσα σε ανθρώπους, τεχνικό εξοπλισμό και ζωντανούς διαλόγους. Ακούστηκε: “Ησυχία! Πάμε!” — και όλη η προσοχή μεταφέρεται αμέσως στο σώμα του κινηματογράφου» λέει για την διαδικασία του γυρίσματος που έλαβε μέρος.
«Καποδίστριας»: Η πρεμιέρα και οι αντιδράσεις
Η καλλιγράφος παρακολούθησε την ταινία στην πρεμιέρα στον κινηματογράφο «Αθήναιον» μαζί με όλους τους υπόλοιπους συντελεστές.
«Φυσικά, το περίμενα με μεγάλη ανυπομονησία» εξομολογείται.
Η καλλιγραφία της εμφανίζεται ήδη από τα πρώτα λεπτά του έργου.
«Ένιωσα έναν αληθινό ενθουσιασμό: στην πρώτη σκηνή της ταινίας μια άμαξα, σαν γραμμένη με μελάνι, διασχίζει τα κατάλευκα, σαν φύλλο χαρτιού, χιόνια της Ρωσίας, και ο πρωταγωνιστής κρατά και διαβάζει το καλλιγραφικό γράμμα», λέει και δεν μπορεί να κρύψει την χαρά της.
Όπως θυμάται χαρακτηριστικά, η προβολή «έκλεισε με χειροκροτήματα και ζωντανή συζήτηση, ένα σαφές σημάδι ότι το έργο άγγιξε το κοινό. Τι μπορεί να είναι πιο σημαντικό στην τέχνη; Για μένα οι ταινίες του Γιάννη Σμαραγδή χαρακτηρίζονται πάντα από άψογο φωτισμό, χρωματική αρμονία, υφές, σύνθεση κάδρου και τη χαρισματικότητα των ηθοποιών. Είναι κινηματογράφος που θέλεις να παρακολουθήσεις μέχρι το τέλος. Ως ξένη θεατής, αντιλαμβάνομαι τον “Καποδίστρια” ως μια ολοκληρωμένη, υψηλής ποιότητας ιστορική ταινία. Είναι ένα έργο που έπρεπε να δημιουργηθεί και που, χωρίς αμφιβολία, έχει ήδη περάσει στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου».
Η ίδια διάβασε τις αρνητικές κριτικές και τις θεωρεί αναμενόμενες.
«Και όμως, είναι αναμενόμενο κάθε πατριωτική ταινία να προκαλεί και αρνητικές αντιδράσεις, καθώς πρόκειται πάντα για ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα, ειδικά στο εσωτερικό μιας χώρας. Πιστεύω ότι η κριτική είναι σημαντική και χρήσιμη, γιατί μας επιτρέπει να δούμε μια ταινία μέσα από το βλέμμα ενός άλλου ανθρώπου. Η ουσιαστική αξιοποίηση των παρατηρήσεων των κριτικών στον κινηματογράφο γίνεται συνήθως στο επόμενο έργο, κάτι που απαιτεί χρόνο για βαθύ αναστοχασμό και δημιουργία».
Καταλήγοντας η ίδια αναφέρει πως με χαρά θα συμμετέχει σε κάποια επόμενη πρόταση για ταινία.
Η καλλιγραφία
Η καλλιγραφία (κάλλος + γράφω) είναι η τέχνη της όμορφης και κομψής γραφής, που λειτουργεί όχι μόνο ως μέσο ανάγνωσης αλλά και ως οπτική καλλιτεχνική έκφραση.
Οι ρίζες της φτάνουν στις πρώτες μορφές γραφής των αρχαίων πολιτισμών, όπως της Αιγύπτου και της Κίνας (3.000–3.500 π.Χ.), όπου η γραφή ήταν άρρηκτα δεμένη με την τέχνη.
Ως οργανωμένη τέχνη αναπτύχθηκε κυρίως στην Ανατολή, με την κινεζική και ιαπωνική καλλιγραφία να θεωρούνται κορυφαίες μορφές τέχνης με φιλοσοφικό και πνευματικό βάθος. Στον ισλαμικό κόσμο η καλλιγραφία έγινε κεντρικό μέσο έκφρασης λόγω θρησκευτικών περιορισμών στην εικονιστική τέχνη, ενώ στην Ευρώπη εξελίχθηκε κυρίως μέσα από τα μεσαιωνικά χειρόγραφα και γνώρισε αναβίωση τον 19ο αιώνα.
Στην Ελλάδα, αν και η γραφή έχει μακρά ιστορική παρουσία από τον 8ο αιώνα π.Χ., η καλλιγραφία δεν εξελίχθηκε ποτέ ως αυτόνομη και διακοσμητική τέχνη όπως σε άλλους πολιτισμούς, παραμένοντας κυρίως χρηστική. Παλιότερα η όμορφη και καθαρή γραφή διδασκόταν στα σχολεία ως βασικό στοιχείο παιδείας, όμως με την εξάπλωση της τυπογραφίας, της τεχνολογίας και των υπολογιστών, η έμφαση μετατοπίστηκε στην ταχύτητα και την αναγνωσιμότητα. Η σταδιακή κατάργηση της διδασκαλίας της χειρόγραφης τέχνης συνέβαλε στην υποχώρηση της καλλιγραφίας στη σύγχρονη Ελλάδα.
(πηγή φωτογραφιών: Μίλτος Αποστολόπουλος)
Δείτε επίσης:
Αποκαλυπτήρια ανδριάντα του Ιωάννη Καποδίστρια στον Δήμο Ελληνικού – Αργυρούπολης
