Η υγεία μας αποτελεί το υπέρτατο αγαθό. Δικαίως, οι άνθρωποι αναζητούμε τρόπους πρόληψης, ενημέρωσης και αυτοφροντίδας. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η προσοχή στην υγεία μετατρέπεται σε διαρκές άγχος, η ανησυχία γίνεται καθημερινό βάρος και η υγεία μετατρέπεται από προτεραιότητα σε εμμονή;
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc), Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Στην κλινική μου πράξη, ολοένα και πιο συχνά συναντώ άτομα που βιώνουν έντονο άγχος σχετικά με την υγεία τους. Άτομα που, παρά τις επανειλημμένες ιατρικές διαβεβαιώσεις ότι είναι καλά, εκείνα συνεχίζουν να πιστεύουν ότι πάσχουν από κάποια σοβαρή, συχνά ανίατη, ασθένεια. Αυτή η κατάσταση είναι γνωστή ως Άγχος Υγείας.
Το Άγχος Υγείας, γνωστό στο παρελθόν ως Υποχονδρίαση — όρος που σήμερα τείνει να εγκαταλειφθεί — αφορά την επίμονη ανησυχία για την ύπαρξη σοβαρής ασθένειας, ακόμη κι αν δεν υπάρχουν ιατρικά ευρήματα που να το επιβεβαιώνουν. Το άτομο μπορεί να εστιάζει σε σωματικές αισθήσεις, να παρατηρεί διαρκώς το σώμα του, να επισκέπτεται συχνά γιατρούς ή, αντιθέτα, να αποφεύγει εξ ολοκλήρου τις επισκέψεις σε αυτούς από φόβο μήπως ακούσει «άσχημα νέα».
Στην εποχή μας, το φαινόμενο αυτό έχει αποκτήσει και μια πιο καινούρια και πιο διαδεδομένη μορφή: τη λεγόμενη Cyberchondria, την υπερβολική δηλαδή αναζήτηση ιατρικών πληροφοριών στο διαδίκτυο, η οποία εν τέλει, όχι μόνο δεν ανακουφίζει το άγχος και δεν καθησυχάζει το άτομο, αλλά αντίθετα εντείνει την ανησυχία του. Πλέον, η ανησυχία και το άγχος για την υγεία δεν εκδηλώνεται μόνο με συνεχείς επισκέψεις σε γιατρούς, αλλά και με ώρες μπροστά σε μια οθόνη.
Τι είναι η Cyberchondria;
Η Cyberchondria (ψηφιακή υποχονδρίαση) είναι η ψηφιακή εκδοχή του Άγχους Υγείας και αναφέρεται στην υπερβολική ή καταναγκαστική αναζήτηση ιατρικών πληροφοριών στο διαδίκτυο, που καταλήγει αντί να μειώνει, να ενισχύει το άγχος για την υγεία. Σε μια εποχή που η πληροφορία είναι άμεσα διαθέσιμη με ένα μόνο κλικ, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στο διαδίκτυο για να κατανοήσουν τι τους συμβαίνει.
Σύμφωνα με μελέτες, το 70% των ενηλίκων έχει προβεί σε χρήση του διαδικτύου για να κάνει αυτοδιάγνωση, ενώ περίπου 1:3 δηλώνει ότι η εμπειρία αυτή του προκάλεσε περισσότερο άγχος παρά ανακούφιση.
Η Cyberchondria όμως είναι κάτι περισσότερο από μια απλή περιέργεια για την υγεία. Xαρακτηρίζεται από μια εμμονική και συχνά επαναλαμβανόμενη αναζήτηση ιατρικών πληροφοριών στο διαδίκτυο, η οποία μπορεί να συμβαίνει ακόμη και πολλές φορές μέσα στην ίδια ημέρα, βάζοντας το άτομο σε έναν φαύλο κύκλο, στον οποίο παρατηρεί επίμονα τα σωματικά του συμπτώματα, είτε πραγματικά, είτε φανταστικά, καταφεύγει στο διαδίκτυο για εξηγήσεις και συχνά καταλήγει σε πληροφορίες που συνδέονται με σοβαρές ή απειλητικές για τη ζωή ασθένειες. Ως εκ τούτου, ο φόβος του για την υγεία ενισχύεται ακόμα περισσότερο, οδηγώντας σε συνεχή σωματική παρατήρηση και επαναλαμβανόμενη αναζήτηση απαντήσεων, μέχρι που το άτομο εγκλωβίζεται σε μια κατάσταση διαρκούς άγχους και ψυχικής εξάντλησης.
Συχνά, εμφανίζει δυσπιστία απέναντι στον επαγγελματία υγείας πιστεύοντας πως κάτι σοβαρό παραμένει αδιάγνωστο, μπορεί να αλλάζει συχνά γιατρούς ή να νιώθει την ανάγκη να αφιερώνει υπερβολικό χρόνο και να υποβάλλεται διαρκώς σε νέες εξετάσεις χωρίς σαφή ιατρική ένδειξη, να λαμβάνει δεύτερες γνώμες και να παρατηρεί συνεχώς τα σωματικά του συμπτώματα. Παράλληλα, αρχίζει να αποφεύγει κοινωνικές επαφές ή δραστηριότητες, εξαιτίας του φόβου ότι μπορεί να είναι άρρωστο ή να νοσήσει. Οι σκέψεις του συχνά εστιάζουν σε καταστροφικά σενάρια, με έντονο φόβο για σοβαρές ή σπάνιες παθήσεις, ακόμη και για τον θάνατο.
Αιτιολογικοί παράγοντες
Η εμφάνισή της φαίνεται να συνδέεται με αλληλεπίδραση ψυχοκοινωνικών και ψηφιακών παραγόντων κινδύνου. Για παράδειγμα, η άμεση και ανεξέλεγκτη πρόσβαση σε πληροφορίες χωρίς καμία αξιολόγηση εγκυρότητας αποτελεί βασικό στοιχείο. Επιπλέον, η βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για έλεγχο, ιδιαίτερα σε περιόδους αβεβαιότητας, οδηγεί πολλά άτομα σε συνεχή προσπάθεια να ερμηνεύσουν κάθε αίσθηση στο σώμα τους. Παράλληλα, η πανδημία COVID-19 και η υπερπληροφόρηση γύρω από την υγεία ενίσχυσαν περαιτέρω αυτή την τάση. Ακόμη, έχει φανεί ότι η απουσία σταθερής και ουσιαστικής επαφής με έμπιστους επαγγελματίες υγείας, σε συνδυασμό με μια προσωπική προδιάθεση στο άγχος ή την ψυχοσωματική ευαλωτότητα, ενδέχεται να δημιουργήσουν το κατάλληλο υπόβαθρο για να αναπτυχθεί και να παγιωθεί το εν λόγω φαινόμενο.
Στην πραγματικότητα, το ζήτημα δεν βρίσκεται στο σώμα, αλλά στο μυαλό – το οποίο έχει παγιδευτεί σε έναν διαρκώς ενισχυόμενο φόβο. Η ρίζα αυτού του φαινομένου είναι η ανάγκη για βεβαιότητα και έλεγχο. Ο άνθρωπος έχει βαθιά ανάγκη να αισθάνεται ασφαλής, να μπορεί να εξηγήσει καθετί που συμβαίνει στο σώμα του και να αποκλείει κάθε πιθανό κίνδυνο. Ωστόσο, τόσο η υγεία, όσο και η ίδια η ζωή συνοδεύονται από ένα αναπόφευκτο στοιχείο αβεβαιότητας. Δεν μπορούν όλα να ελεγχθούν. Όταν, λοιπόν, το άτομο δυσκολεύεται να διαχειριστεί αυτή την αβεβαιότητα, καταφεύγει συχνά σε υπερανάλυση και εμμονική σκέψη.
Υπάρχει τρόπος αντιμετώπισης;
Αρχικά, πρόκειται για ένα ψυχολογικό φαινόμενο που συνδέεται με βαθιά συναισθήματα φόβου, ανασφάλειας και την ανθρώπινη ανάγκη για βεβαιότητα και έλεγχο. Στην περίπτωση όμως που παραμείνει ανεξέλεγκτο, μπορεί να γίνει έντονα παρεμβατικό στην καθημερινότητα και στη λειτουργικότητα του ατόμου, μειώνοντας την ποιότητα της ζωής του ατόμου.
Η λύση δεν είναι να αγνοούμε το σώμα μας, αλλά να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτό που βιώνουμε δεν είναι αποκλειστικά σωματικό, αλλά κατά κύριο λόγο ψυχικό. Σκοπός είναι να μπορέσουμε να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο που ερμηνεύουμε τα σήματα που μας στέλνει το σώμα μας και να μάθουμε να ξεχωρίζουμε την πρόληψη από την εμμονή.
Η Ψυχοθεραπεία και ιδιαίτερα, η Γνωσιακή-συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στην αντιμετώπιση των διαταραχών άγχους. Μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά στον εντοπισμό των δυσλειτουργικών μοτίβων σκέψης, στην αναγνώριση των εσωτερικών μοτίβων άγχους, καθώς και των παραγόντων που πυροδοτούν τον φόβο για την υγεία, αλλά και των αναγκών που προσπαθεί να καλύψει το άτομο μέσα από τον έλεγχο και την υπερανάλυση. Μπορεί, επίσης, να συμβάλλει στην αποδοχή της αβεβαιότητας και στην υιοθέτηση ενός πιο λειτουργικού τρόπου σύνδεσης του σώματος και της υγείας.
Ακόμη, κρίσιμης σημασίας είναι ο περιορισμός σε συχνότητα της διαδικτυακής αναζήτησης, σε συνδυασμό με επιλογή μόνο έγκυρων, επιστημονικά τεκμηριωμένων ιστοσελίδων και αποφυγή φόρουμ ή αναξιόπιστων video. Εξίσου, σημαντική είναι και η καλλιέργεια μιας σταθερής σχέσης εμπιστοσύνης με έναν γιατρό ή ειδικό για ήρεμη και σαφή καθοδήγηση.
Τέλος, η εκπαίδευση σε τεχνικές διαχείρισης του άγχους, τεχνικές χαλάρωσης, mindfulness και η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην εκτόνωση της ψυχικής έντασης, στην αποφόρτιση του νου και στην αποκατάσταση της ισορροπίας.
Δείτε επίσης:
- Πανελλαδικές… τέλος: Το φαινόμενο «post-exam blues»
- Θυρεοειδίτιδα Χασιμότο: Η «αόρατη μάχη» και ο αντίκτυπος στη σωματική και ψυχική υγεία του ατόμου
- Πώς είναι να ζει κανείς με Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου και ποια η σχέση του με το Άγχος;
- Αϋπνία: Τι κρύβεται πίσω από τη διαταραχή και πώς επηρεάζει τη ζωή μας
- Κρίσεις Πανικού: Τι συμβαίνει και το σώμα ξαφνικά σημαίνει συναγερμό, χωρίς να υπάρχει ορατός κίνδυνος;
- Μήπως τελικά υπεραναλύω;
- Συναισθηματική Υπερφαγία: Μήπως τρώμε ό,τι νιώθουμε;
- Πρόωρη εκσπερμάτωση και άγχος απόδοσης – Ένας ατέρμονος φαύλος κύκλος;
