Η περιοχή του Ιρακινού Κουρδιστάν καταβάλλει συντονισμένες προσπάθειες προκειμένου να επαναπροσδιορίσει την εικόνα της στην παγκόσμια σκηνή, σύμφωνα με εκτενή ανάλυση που δημοσιεύει η Jerusalem Post. Για πολλές δεκαετίες, η διεθνής κοινότητα εστιάζει τη προσοχή της σε ζητήματα όπως ο Σαντάμ Χουσεΐν, η γενοκτονία, το ISIS, το πετρέλαιο και η ασφάλεια. Παρόλο που τα στοιχεία αυτά παραμένουν καθοριστικά για το παρελθόν και το παρόν της περιοχής, η μονοδιάστατη σύνδεση του Κουρδιστάν μόνο με την έννοια της επιβίωσης αποτελεί τροχοπέδη. Η συγκεκριμένη αντίληψη δυσχεραίνει την προσέλκυση των επενδύσεων εκείνων που θα μπορούσαν να διασφαλίσουν ένα ευημερούν μέλλον.
Στο πλαίσιο αυτό, η καταλληλότερη σύγκριση μπορεί να γίνει με την περίπτωση του Ισραήλ. Η χώρα αυτή κατάφερε να οικοδομήσει μία από τις κορυφαίες οικονομίες νεοσύστατων επιχειρήσεων παγκοσμίως, παρά τη διαρκή γεωπολιτική πίεση και τους περιορισμένους φυσικούς πόρους που διαθέτει, εκτιμά η ανάλυση.
Οι προκλήσεις και το ισραηλινό πρότυπο
Ασφαλώς, το Κουρδιστάν έρχεται αντιμέτωπο με ένα εξαιρετικά σύνθετο πλέγμα περιορισμών, οι οποίοι διαφοροποιούνται από τα προβλήματα του Ισραήλ. Η περιοχή λειτουργεί εντός ενός ομοσπονδιακού συστήματος, οι εξαγωγές πετρελαίου της εξαρτώνται από εξωτερικές πολιτικές, το τραπεζικό σύστημα βρίσκεται ακόμη σε στάδιο εκσυγχρονισμού, ενώ απουσιάζουν τόσο ο αγωγός στρατιωτικής τεχνολογίας όσο και η άμεση πρόσβαση σε αμερικανικά επιχειρηματικά κεφάλαια.
Παρά τις διαφορές, η σύγκριση παραμένει εξαιρετικά χρήσιμη. Το Ισραήλ απέδειξε έμπρακτα ότι μια μικρή και πολιτικά εκτεθειμένη οικονομία μπορεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών. Αυτό επιτεύχθηκε όχι μόνο μέσω της εμπορικής ταυτότητας, αλλά και μέσα από μακροχρόνιες δημόσιες πολιτικές, τη λειτουργία ερευνητικών ιδρυμάτων, την αξιοποίηση των δικτύων της διασποράς και τη δημιουργία ενός σταθερού επενδυτικού περιβάλλοντος. Για το Κουρδιστάν, το βασικό ζητούμενο δεν είναι απλώς η εισροή κεφαλαίων, αλλά η συγκρότηση των θεσμών που θα μετατρέψουν αυτά τα κεφάλαια σε μια οικονομία της καινοτομίας.
Η απεξάρτηση από το πετρέλαιο και τα πρώτα βήματα
Ο έντονος πολιτικός κίνδυνος καθιστά πλέον επιτακτική την ανάγκη για οικονομική διαφοροποίηση. Αν και οι φυσικοί πόροι θα διατηρήσουν τον κεντρικό τους ρόλο στην οικονομία της Περιφέρειας του Κουρδιστάν (KRI), η εξάρτηση από αυτούς εγκυμονεί κινδύνους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο αγωγός Ιράκ-Τουρκίας, ο οποίος μετέφερε στο παρελθόν περίπου 450.000 βαρέλια την ημέρα από το βόρειο Ιράκ. Η λειτουργία του διακόπηκε το 2023 μετά από μια διαιτητική απόφαση και παρέμεινε ανενεργός για δυόμισι χρόνια, ενώ η επανέναρξή του επετεύχθη μόνο κατόπιν επίμονων διαπραγματεύσεων ανάμεσα σε Ιράκ, Τουρκία και Κουρδιστάν.
Η Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν (KRG) έχει ήδη ξεκινήσει τη στροφή σε νέους τομείς. Σύμφωνα με τον οργανισμό Invest Kurdistan, έχουν αδειοδοτηθεί περισσότερα από 1.650 επενδυτικά έργα από το 2006, προσελκύοντας επενδύσεις ύψους 80 δισεκατομμυρίων δολαρίων, καθώς και 14 δισεκατομμύρια δολάρια σε άμεσες ξένες επενδύσεις και κοινοπραξίες. Οι πρωτοβουλίες αυτές εκτείνονται στη μεταποίηση, τα ακίνητα, τον τουρισμό, το εμπόριο και τη γεωργία.
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η εστίαση στην καινοτομία. Ενώ οι κατασκευές και τα ξενοδοχεία προσφέρουν άμεσες θέσεις εργασίας, η δημιουργία ενός οικοσυστήματος νεοσύστατων επιχειρήσεων απαιτεί τη σταδιακή κάλυψη όλων των διαρθρωτικών κενών: από την πρόσβαση σε επιχειρηματικά κεφάλαια και τη διασύνδεση των πανεπιστημίων με τη βιομηχανία, μέχρι τον εκσυγχρονισμό των τραπεζών και την ενεργοποίηση των δικτύων της διασποράς.
Το παράδειγμα της ιδιωτικής χρηματοδότησης και των πανεπιστημίων
Στο Ισραήλ, η νεοσύστατη οικονομία αναπτύχθηκε χάρη στις κρατικές συνθήκες που ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη των ιδιωτών. Το πρόγραμμα Yozma, που ξεκίνησε το 1993, αξιοποίησε δημόσια κονδύλια για να προσελκύσει ξένα επιχειρηματικά κεφάλαια και να ιδρύσει τοπικά ταμεία. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων λειτουργούσε αυτόνομα υπό τον ιδιωτικό τομέα.
Η επιτυχία αυτή αποτυπώνεται ξεκάθαρα στα δεδομένα: το Ισραήλ επενδύει περισσότερο από το 6% του ΑΕΠ του στην έρευνα και την ανάπτυξη. Παράλληλα, ο κλάδος της υψηλής τεχνολογίας απασχολεί το 12% του εργατικού δυναμικού, παράγει το ένα πέμπτο του ΑΕΠ και καλύπτει πάνω από το μισό των εξαγωγών της χώρας. Ακόμη και το 2025, οι ισραηλινές εταιρείες τεχνολογίας συγκέντρωσαν 15,6 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιδιωτικές επενδύσεις, αποδεικνύοντας ότι οι επενδύσεις συνεχίζονται όταν το οικοσύστημα είναι θεσμικά θωρακισμένο.
Για το Κουρδιστάν, μια αντίστοιχη στρατηγική θα πρέπει να προσαρμοστεί στα δικά του δεδομένα, χρησιμοποιώντας το δημόσιο χρήμα για τον επιμερισμό του ρίσκου με τους ιδιώτες, ιδιαίτερα με εκείνους της κουρδικής διασποράς. Επιπλέον, τα πανεπιστήμια οφείλουν να λειτουργήσουν και ως οικονομικοί θεσμοί. Μια δομή όπως το Ramot του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, το οποίο εμπορευματοποιεί τις πανεπιστημιακές εφευρέσεις, θα μπορούσε να βρει εφαρμογή και στο Κουρδιστάν. Η περιοχή έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο, καθώς από το 2003 έως σήμερα τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αυξήθηκαν από τέσσερα σε περίπου 50 δημόσια και ιδιωτικά.
Τα εμπόδια και η δυναμική των νέων
Η δυναμική της νέας γενιάς είναι υπαρκτή, όμως οι υποδομές υπολείπονται. Έρευνα του Βρετανικού Συμβουλίου δείχνει ότι το 76% των νέων στο Κουρδιστάν επιθυμεί να ιδρύσει τη δική του επιχείρηση, αν και μόλις το 51% θεωρεί ότι η εκπαίδευσή του προσέφερε τα κατάλληλα εφόδια. Οργανισμοί όπως το Five One Labs και το Orange Corners KRI στηρίζουν ήδη τους νέους επιχειρηματίες με εκπαίδευση, καθοδήγηση και χρηματοδότηση, αποτελώντας τη βάση της μελλοντικής οικονομικής υποδομής.
Ωστόσο, διαρθρωτικές μελέτες, όπως μια επισκόπηση του 2019 για την επιχειρηματικότητα στην περιοχή, αναδεικνύουν σοβαρά εμπόδια. Η περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια, οι αδυναμίες στις τράπεζες, η ελλιπής προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και το ασαφές πλαίσιο για το ηλεκτρονικό επιχειρείν περιορίζουν τους δημιουργούς. Για τον λόγο αυτό, οι τραπεζικές μεταρρυθμίσεις κρίνονται απολύτως αναγκαίες. Το πρόγραμμα MyAccount της KRG, το οποίο προωθεί την ψηφιακή τραπεζική στον δημόσιο τομέα, αποτελεί βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Μέχρι τον Μάιο του 2026, περισσότεροι από 900.000 δικαιούχοι είχαν εγγραφεί στο σύστημα και είχαν διανεμηθεί πάνω από 800.000 τραπεζικές κάρτες.
Ο ρόλος της διασποράς και το μέλλον της περιοχής
Η διασπορά αποτελεί ένα ακόμη κοινό σημείο με την περίπτωση του Ισραήλ. Το Ισραήλ αξιοποίησε τις εβραϊκές κοινότητες του εξωτερικού για παροχή κεφαλαίων, καθοδήγησης και πρόσβασης στις αγορές. Αντίθετα, οι μεγάλες κουρδικές κοινότητες σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική δεν έχουν ενταχθεί ακόμα σε μια ενιαία οικονομική στρατηγική. Η δημιουργία επίσημων δικτύων επενδύσεων και καθοδήγησης σε πόλεις όπως το Λονδίνο ή το Βερολίνο θα μπορούσε να αλλάξει το αφήγημα γύρω από την περιοχή, εστιάζοντας στο οικονομικό δυναμικό και όχι στην πολιτική συμπάθεια. Η ίδρυση της Κουρδικής Εταιρείας στο Λονδίνο αποτελεί ένα πρώτο θετικό δείγμα γραφής προς αυτή την κατεύθυνση.
Τα διακυβεύματα για το μέλλον αποτυπώνονται και στα στοιχεία για τη μετανάστευση. Σύμφωνα με την έρευνα Next Generation Iraq του Βρετανικού Συμβουλίου, το 59% των νέων στην περιοχή του Κουρδιστάν εξετάζει το ενδεχόμενο να μεταναστεύσει. Το ποσοστό αυτό οφείλει να κινητοποιήσει τους ιθύνοντες, καθώς η διατήρηση των φιλόδοξων νέων στην πατρίδα τους αποτελεί εγγύηση για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα. Το Κουρδιστάν δεν είναι Ισραήλ και οι περιορισμοί του διαφέρουν, όμως η καινοτομία μπορεί να προσφέρει και στις δύο περιοχές μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στο οικονομικό τους μέλλον.
Δείτε επίσης:
- Ιδρύματα του Σόρος απεύχονται εξέγερση των Κούρδων που θα πλήξει τα συμφέρονται της… «συμμάχου» Τουρκίας
- Τουρκία: Έδιωξαν ηθοποιό από σίριαλ γιατί έγραψε «περιοχή του Κουρδιστάν»
