Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει ξεσπάσει «πόλεμος» για τον βομβαρδισμό του μαιευτηρίου στη Μαριούπολη. Τις συγκλονιστικές φωτογραφίες με τις εγκύους να φεύγουν τρομαγμένες από αυτό διαδέχτηκαν ρωσικές καταγγελίες.
Η ρωσική πλευρά απάντησε ότι η «πρωταγωνίστρια» στις φωτογραφίες είναι μια διάσημη Ουκρανή μπλόγκερ που διαφήμιζε προϊόντα στο Instagram. Η Μαριάνα Κρερετόφσκα είναι έγκυος, αλλά αποκλείεται να ζήτησε βοήθεια σε ένα νοσοκομείο που ήταν κλειστό αφού το είχαν μετατρέψει σε στρατιωτική βάση οι άνδρες του τάγματος Αζόφ. Προς επίρρωση των ισχυρισμών αναρωτιούνται πως γίνεται μια επίθεση που έγινε στις 8 Μαρτίου να κοινοποιήθηκε φωτογραφικά την επόμενη μέρα, όταν έφθασε εκεί ο φωτογράφος Εβγένι Μαλολέτκα που εργάζεται στον τομέα προπαγάνδας της Ουκρανίας εδώ και χρόνια. Κι ακόμα γιατί η Μαριάνα χρειάστηκε να υποδυθεί δύο διαφορετικά πρόσωπα. Στη μια φωτογραφία τρέχει τρομαγμένη με αίματα στο πρόσωπο και στην άλλη να βρίσκεται σε φορείο με άλλα ρούχα!
Κι αναρωτιούνται οι Ρώσοι: Έγινε ένα τόσο δραματικό γεγονός και δεν βρέθηκε κανείς με κινητό να βγάλει μια φωτογραφία ή να ανεβάσει κάπου ένα βίντεο;
Τα fake news στον πόλεμο ανακαλύφθηκαν πολλά χρόνια πριν καθιερωθεί ο όρος. Την άνοιξη του 1917 μια αγγλόφωνη εφημερίδα στην Κίνα, η «Τσάινα Ντέιλι» δημοσίευσε την πληροφορία ότι οι Γερμανοί σε ειδικό εργοστάσιο παρήγαγαν γλυκερίνη για σαπούνι από τα πτώματα των στρατιωτών τους. Η φήμη κυκλοφορούσε από το 1915 στο βελγικό μέτωπο, αλλά δεν είχε επιβεβαιωθεί.
Λίγες μέρες αργότερα, δύο έγκυρες εφημερίδες στην Αγγλία, οι «Τάιμς» και η «Ντέιλι Μέιλ» δημοσίευσαν την ίδια είδηση επικαλούμενες πληροφορίες του ρεπόρτερ Καρλ Ρόσνερ. Με μια παράλειψη. Ο ρεπόρτερ είχε κάνει αναφορά σε πτώματα αλόγων και μουλαριών. Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο σκοτώθηκαν περισσότερα από 8 εκ. άλογα και μουλάρια, αριθμός που ισούται με τις απώλειες στρατιωτών στις επιχειρήσεις.
Η είδηση προκάλεσε σοκ. Όπως και μια γελοιογραφία που ήταν «γροθιά στο στομάχι»
Έγινε ακόμα και εξώφυλλο σε δημοφιλές περιοδικό της εποχής
Αποτέλεσμα ήταν η Κίνα, στις 17 Αυγούστου 1917 να αφήσει κατά μέρος τις επιφυλάξεις και να μπει στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων.
Πέρασαν χρόνια, φθάσαμε στα 1925. Οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» στις 20 Οκτωβρίου δημοσιεύουν ομιλία του βουλευτή των Συντηρητικών και τέως ταξίαρχου Τζον Τσάρτερις ο οποίος αποκάλυψε ότι η ιστορία των πτωμάτων ήταν κατασκευασμένη για να πειστεί η Κίνα να βγει στον πόλεμο. Ο ίδιος ήταν επικεφαλής του γραφείου προπαγάνδας και είχε κάθε λόγο να ξέρει. Την… εμπνεύστηκε όταν είδε δύο διαφορετικές φωτογραφίες. Η μια με πτώματα Γερμανών στρατιωτών και η άλλη με νεκρά άλογα και μουλάρια που πήγαιναν στους κλιβάνους του εργοστασίου Kadaververwertungsanstalt. Δεν χρειάστηκε παρά να αλλάξει τις λεζάντες για να δημιουργηθεί η ιστορία.
Η ιστορία γύρισε μπούμερανγκ για τους Άγγλους στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις καταγγελίες για τα όσα συνέβαιναν στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως των Εβραίων η γερμανική προπαγάνδα θύμιζε αυτή την ιστορία. Χρειάστηκε περάσουν χρόνια, να μπουν οι Σύμμαχοι σε αυτά για να αποκαλυφθεί η αλήθεια.
Το 1994 δημοσιεύεται στις ιταλικές εφημερίδες μια είδηση που συγκλονίζει τους αναγνώστες. Μια νεαρή Βόσνια καθολική μοναχή, η αδελφή Λουκία, βιάστηκε από Σέρβους εθνικιστές. Αποτέλεσμα του βιασμού υπήρξε ένα αγόρι που γεννήθηκε. Καθολική χώρα η Ιταλία, ξεσηκώθηκαν οι εκκλησιαστικές οργανώσεις κατά των ορθόδοξων Σέρβων. Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι η ιστορία δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα μυθιστόρημα ενός ιερέα, του Άφρεντ Κόρντμαν ο οποίος νωρίτερα είχε πάρει και λογοτεχνικό βραβείο για την ιστορία του! Παραμένει άγνωστο πως ένα μυθιστόρημα έγινε πραγματικό γεγονός
Έχουμε αναφερθεί στην ιστορία της Τζέσικα Λιντς και την προσπάθεια των Αμερικανών να την παρουσιάσουν ως ηρωίδα στον πόλεμο του Ιράκ, ενώ γνωστή σε όλους είναι και η περίπτωση του κορμοράνου στον πόλεμο του κόλπου που αποτελεί τη… σημαία των fake news.
Παλιά την έλεγαν προπαγάνδα, σήμερα λέγονται Fake News. Σε έναν πόλεμο πέρα από τα όπλα υπάρχει και η μάχη των εντυπώσεων. Στις μέρες μας με τον καταιγισμό των πληροφοριών δεν είναι περίεργο ότι αυτός ο πόλεμος κρίνει σε μεγάλο βαθμό τον κυρίως…
