Ένα μικρό μαγαζάκι απέναντι από το «Μουσείο Ατατούρκ» στη Θεσσαλονίκη πουλάει σουβενίρ με τη μορφή του Κεμάλ Ατατούρκ και άλλα σύμβολα που, σε άλλες συνθήκες, θα θεωρούνταν απλώς τουριστικό εμπόρευμα. Όμως η γειτνίαση με το τουρκικό προξενείο της πόλης —του οποίου η διεύθυνση και λειτουργία είναι δημόσια γνωστές— δίνει στη χειρονομία άλλη βαρύτητα: δεν είναι πλέον απλώς ένα «μαγαζί με μαγνητάκια», αλλά στοιχείο μίας εικόνας όπου η προβολή ενός ξένου εθνικού αφηγηματικού πυρήνα γίνεται μέσα στην ελληνική επικράτεια.
Τα σουβενίρ «τουρκικής νοσταλγίας» γύρω από το σπίτι όπου φέρεται να γεννήθηκε ο Ατατούρκ έχουν, σύμφωνα με ρεπορτάζ και αναφορές, μετατραπεί σε ένα μικρό δίκτυο εμπορίου που τροφοδοτεί επισκέπτες και ενδιαφερόμενους —και όχι μόνο τουρίστες— με εικόνες και μηνύματα που, στην πράξη, προωθούν μια εκδοχή της ιστορικής μνήμης εκτός του ελληνικού πλαισίου. Κατά τις ίδιες αναφορές, οι επισκέπτες συχνά κάνουν στάση στα «δώρα» απέναντι από το μουσείο, όπου κυριαρχεί υλικό που τιμήθηκε από την τουρκική δημόσια αφήγηση για τον σφαγέα του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία και τον Πόντο.
Τα ερωτήματα όμως δεν μένουν εκεί. Στη Θράκη, και συγκεκριμένα γύρω από το τουρκικό προξενείο της Κομοτηνής, οι καταγγελίες και αναλύσεις πολιτικών ζητημάτων έχουν ήδη αναδείξει «ύποπτες» ή τουλάχιστον προβληματικές παρεμβάσεις, «χορηγίες» σε μουσουλμανικές θρησκευτικές γιορτές, παρέμβαση σε σχολικά ζητήματα, και δράσεις που ορισμένοι χαρακτηρίζουν ως «δούρειος ίππος» της Άγκυρας στην περιοχή. Τα ρεπορτάζ καταγράφουν εντάσεις γύρω από την ανάμιξη σε τοπικά θέματα της μουσουλμανικής μειονότητας και υποστηρίζουν ότι δραστηριότητες του προξενείου έχουν πολιτικό αντίκτυπο.
Αντιπαραβάλλοντας τα δύο στοιχεία —τουριστικό εμπόριο που προβάλλει τον Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη και καταγγελίες για επιρροή τουρκικών διπλωματικών αρχών στη Θράκη— προκύπτει μια ανησυχητική εικόνα: όταν ξένη αναπαράσταση εθνικών ηρώων προβάλλεται συστηματικά εντός ελληνικών πληθυσμιακών κέντρων και, ταυτόχρονα, υπάρχουν σαφείς καταγγελίες για παρεμβάσεις σε ευαίσθητες τοπικές υποθέσεις, τότε πρέπει να ενεργοποιηθεί η εγχώρια δημόσια σφαίρα και οι θεσμοί.
Ρητορικό, αλλά ουσιαστικό: άραγε οι Τούρκοι διαθέτουν στην Κωνσταντινούπολη ή αλλού «σουβενίρ» με τον Κολοκοτρώνη ή τον Καραϊσκάκη; Η ερώτηση δεν είναι απλώς χιουμοριστική —είναι κριτική: γιατί είναι αποδεκτό και «μουσειακά» να προβάλεις τον εθνικό σου ιδρυτή μέσα σε άλλη χώρα, όταν η ανάλογη προβολή των δικών μας ηρώων αλλού θεωρείται αδιανόητη; Η απάντηση αγγίζει διπλωματικές ισορροπίες, μνήμη, και το εύρος της επιρροής που επιτρέπουμε σε ξένες αποστολές να ασκήσουν στην ελληνική επικράτεια.
Τι απαιτείται τώρα;
Πρώτον, διαφάνεια: έρευνα για το ποιοι προμηθεύουν και ποιοι χρηματοδοτούν αυτήν την εμπορική δραστηριότητα γύρω από το μουσείο.
Δεύτερον, θεσμική εγρήγορση: το Υπουργείο Εξωτερικών και η Περιφέρεια οφείλουν να αξιολογήσουν εάν οι δράσεις τουρκικών προξενείων στην Ελλάδα υπερβαίνουν τα διπλωματικά πλαίσια και αγγίζουν παρεμβάσεις στην κοινωνική συνοχή.
Τρίτον, έλεγχος: οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν εάν πίσω από τα τουριστικά μαγνητάκια κρύβεται οργανωμένη προσπάθεια προπαγάνδας ή απλώς νόμιμη επιχειρηματική δραστηριότητα.
Η Ελλάδα οφείλει να διατηρεί ανοικτές τις πόρτες της στον πολιτισμό και τον τουρισμό —όχι όμως όταν αυτή η ανοικτότητα μετατρέπεται σε πεδίο ξένης ιδεολογικής διείσδυσης χωρίς δημόσιο έλεγχο. Οι πολίτες, τα μέσα ενημέρωσης και οι θεσμοί πρέπει να απαιτήσουν απαντήσεις τώρα —πριν τα «μαγνητάκια» γίνουν όχημα αλλότριας επιρροής.
*Φωτογραφία Facebook Pantelis Kazamias
Δείτε επίσης:
- Ο «Δούρειος Ίππος» της Άγκυρας: Το Τουρκικό Προξενείο Κομοτηνής και η προπαγάνδα στη Θράκη
- Ερντογάν: Απειλητικός την Ημέρα της Νίκης – Βολές και προκλήσεις με πολλούς αποδέκτες
