Συμπληρώνονται σήμερα 76 χρόνια από την ιστορική 15η Ιανουαρίου 1950, μια ημερομηνία-σταθμό για τον κυπριακό ελληνισμό. Ήταν η ημέρα που ο λαός της Κύπρου, με μια πρωτοφανή μαζικότητα και ομοψυχία, εξέφρασε μέσω του Δημοψηφίσματος τον διακαή πόθο του για Ένωση με τη Μητέρα Ελλάδα.
Η οργάνωση και το πολιτικό μέτωπο
Το δημοψήφισμα προκηρύχθηκε από την Εκκλησία της Κύπρου υπό τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Β΄, ως απάντηση στη συνεχή άρνηση της βρετανικής αποικιοκρατικής διοίκησης να αναγνωρίσει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Παρά τις ιδεολογικές διαφορές της εποχής, η πρωτοβουλία έτυχε καθολικής στήριξης από όλο το πολιτικό φάσμα, συμπεριλαμβανομένου και του ΑΚΕΛ, δημιουργώντας ένα αδιαίρετο εθνικό μέτωπο.
Τα εντυπωσιακά μεγέθη της κάλπης
Η διαδικασία, η οποία διεξήχθη με τη μορφή συλλογής υπογραφών στους ναούς της μεγαλονήσου, κατέγραψε ποσοστά που σπάνια συναντώνται στην παγκόσμια ιστορία:
-Από τους 224.757 πολίτες με δικαίωμα ψήφου, υπέγραψαν οι 215.108.
–Το 95,7% τάχθηκε υπέρ της Ένωσης. Αξιοσημείωτο είναι ότι υπέρ της Ένωσης με την Ελλάδα ψήφισε και η συντριπτική πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το αποτέλεσμα αυτό επιτεύχθηκε σε ένα κλίμα τρομοκρατίας από τις βρετανικές αρχές, καθώς πολλοί συμμετέχοντες —ιδιαίτερα οι δημόσιοι υπάλληλοι— αντιμετώπιζαν το φάσμα των κυρώσεων και των διώξεων από το αποικιοκρατικό καθεστώς.
Η νομιμοποίηση του Αγώνα
Παρόλο που το Λονδίνο επέλεξε να αγνοήσει την ξεκάθαρη λαϊκή ετυμηγορία, το Δημοψήφισμα του 1950 δεν υπήρξε μια συμβολική πράξη χωρίς αντίκρισμα. Αντιθέτως:
–Διεθνοποίησε το Κυπριακό ζήτημα σε μια περίοδο αποαποικιοποίησης.
–Νομιμοποίησε ηθικά και πολιτικά τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ που ξέσπασε πέντε χρόνια αργότερα (1955-1959).
Η άρνηση των Βρετανών να αποδεχθούν τα ειρηνικά μέσα έκφρασης της λαϊκής βούλησης κατέστησε σαφές στον κυπριακό ελληνισμό ότι η ελευθερία και η αυτοδιάθεση θα κερδίζονταν μόνο μέσα από το πεδίο της ένοπλης σύγκρουσης.
Σχετικό άρθρο της Φανούλας Αργυρού στο περασμένο φύλλο της «Σημερινής»:
Γρ. Αποικιών: To Δημοψήφισμα του 1950 αποτελεί αντιπροσωπευτική έκφραση του κυπριακού λαού.
Μετά το Δημοψήφισμα της 15ης Ιανουαρίου 1950 για Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξέφρασε την άποψη προς τη βρετανική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον, πως αν πιεζόταν το τμήμα του για το Δημοψήφισμα, θα επικαλούνταν π.χ. πως «το Δημοψήφισμα δεν αντιπροσώπευε μια έγκυρη έκφραση των επιθυμιών του κυπριακού λαού».
Η βρετανική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον ενημέρωσε αμέσως το Γραφείο Αποικιών, το οποίο απάντησε διά της αξιωματούχου του, Μαίρη Φίσερ, τονίζοντας: «Είμαι εναντίον οποιουδήποτε – είτε αυτό είναι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ή οποιοσδήποτε άλλος – που ισχυρίζεται πως το Δημοψήφισμα δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως αντιπροσωπευτική έκφραση των επιθυμιών του κυπριακού λαού, αλλά εισηγούμαι να μη λεχθεί κάτι τέτοιο προς το παρόν, μέχρι να μάθουμε ποια τακτική θ’ ακολουθήσουμε αναφορικά με το Δημοψήφισμα».
Και δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος του Γρ. Αποικιών, ο Φλέτσερ Κουκ, δήλωνε: «Είναι στρατηγικοί οι λόγοι που η Βρετανία δεν δέχεται την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα».
Η απόφαση της Βουλής των Ελλήνων
Στις 26 Ιουλίου 1950, ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων έστειλε στον αρχηγό του βρετανικού Κοινοβουλίου την ομόφωνη απόφαση της Βουλής των Ελλήνων:
«Τα μέλη της Ελληνικής Βουλής, τα οποία αντιπροσωπεύουν όλο το φάσμα της κοινής γνώμης, ομόφωνα απευθύνονται στα μέλη του βρετανικού Κοινοβουλίου και ζητούν όπως η Κύπρος μη στερηθεί εκείνο που παραχωρείται σε άλλους λαούς κάτω από βρετανική κατοχή. Εκφράζουν την πεποίθησή τους ότι η πατροπαράδοτη βρετανική έννοια της δικαιοσύνης θα επιβληθεί και στην περίπτωση της Κύπρου.
»Πιστεύουν πως τα μέλη της βρετανικής Βουλής θα εξυπηρετήσουν τη Δικαιοσύνη, αν υψώσουν τις φωνές τους και υποστηρίξουν την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Με μια τέτοια πράξη θα εξασφαλίσουν και τα κοινά συμφέροντα των χωρών μας και θα ενδυναμώσουν τις πολύχρονες φιλίες μεταξύ των δύο χωρών μας».
Στις 2 Μαΐου 1951, ο Έλληνας πρέσβης στο Λονδίνο μετέφερε προφορικό διάβημα της ελληνικής Κυβέρνησης προς τον Βρετανό Υπ. Εξωτερικών για σεβασμό του αποτελέσματος του Δημοψηφίσματος και Ένωση της νήσου με την Ελλάδα, δηλώνοντας ότι «η Ελλάδα θα έθετε στη διάθεση της Κυβέρνησης της Α. Μεγαλειότητας της Βρετανίας όποιες στρατηγικές Βάσεις ήθελε στην Κύπρο και σε άλλα μέρη της ελληνικής επικρατείας. Ο Βρετανός Υπ. Εξωτερικών απέρριψε, όμως, κάθε συζήτηση των ελληνικών προτάσεων…».
Στις 11 Μαΐου 1951 ακολούθησε απάντηση του Έλληνα τότε Πρωθυπουργού, Σοφοκλή Βενιζέλου, ο οποίος σημείωνε μεταξύ άλλων ότι «αν η βρετανική απάντηση δημοσιοποιηθεί, θα έχει δυσάρεστες επιπτώσεις… Η Βρετανία θα μπορούσε να προβεί σε μια τέτοια χειρονομία με μεγάλη ευκολία… Για την ελληνική Κυβέρνηση το θέμα παρέμενε ανοικτό».
Η βρετανική Κυβέρνηση αποφάσισε να ΜΗΝ απαντήσει στο εμπιστευτικό διάβημα του Βενιζέλου… Η ελληνική πρόταση προς τους Βρετανούς επαναλήφθηκε το 1953, ενώ το Λονδίνο απάντησε με την ίδια αδιάλλακτη γραμμή. Τον δε Ιανουάριο του 1954, όταν ο Στρατάρχης Αλ. Παπάγος ήθελε να επισκεφθεί το Λονδίνο, η βρετανική Κυβέρνηση τού διεμήνυσε ότι, αν είχε σκοπό να εγείρει το θέμα της Ενώσεως της Κύπρου με την Ελλάδα, να το ξεχνούσε…
Το υπόμνημα J.M. Addis
Το γιατί το Φόρεϊν Όφις καταπάτησε την αντιπροσωπευτική εκείνη έκφραση των επιθυμιών του κυπριακού λαού καυτηρίασε o αξιωματούχος του Φόρεϊν Όφις, J.M. Addis, στις 30 Απριλίου 1958, καθώς ετοιμαζόταν το σχέδιο Μακμίλαν (και δεύτερο σχέδιο με βάση στην Τουρκία) σε συνεργασία με τον Δρα Νιχάτ Ερίμ, που μασκαρεύτηκε αργότερα σε συμφωνίες Ζυρίχης. Έγραψε μεταξύ άλλων:
Mισητή πολιτική – «odious policy»
«Η γενική πολιτική μας για τις μη αυτο-κυβερνούμενες περιοχές είναι να τις οδηγήσουμε προς τον δρόμο της αυτοκυβέρνησης και στα επίπεδα εκείνα που θα μπορούν ν’ αποφασίσουν μόνες τους για το μέλλον τους. Είναι σφόδρα ενάντια στις παραδόσεις μας να περιορίζουμε την ελευθερία επιλογής, όταν έρχεται η ώρα της ανεξαρτησίας. Στρατηγικές ανάγκες και άλλες καταστάσεις μπορούν να καθυστερήσουν αυτήν τη διαδικασία, όπως π.χ. το Χονγκ -Κονγκ, αλλά δεν μπορούν να την σταματήσουν για πάντα.
»Η αρχή της “ΔΙΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗΣ”, την οποία περιγράφει η δήλωση της 19ης Δεκεμβρίου 1956, είναι ΜΙΣΗΤΗ (odious), γιατί αρνείται την ενότητα σε μια μεικτή κοινότητα…Ο διαχωρισμός είναι ιδιαίτερα αρνητικός σε μια περιοχή τόσο μικρή όσο η Κύπρος και μάλιστα σε μεσογειακό περιβάλλον.
»Γι’ αυτούς τους λόγους η δική μου άποψη είναι πως η μόνη σωστή λύση για την Κύπρο είναι η αυτοδιάθεση που οδηγεί στην ένωση. Αντιλαμβάνομαι, βέβαια, ότι είναι εντελώς αδύνατο για τη σημερινή Κυβέρνηση (Μακμίλαν) να διακηρύξει αυτήν τη λύση ως τον σωστό στόχο, αν όχι για τίποτε άλλο για τη δήλωσή μας της 19ης Δεκεμβρίου 1956…
»Δεν πιστεύω ότι οι δυσκολίες αυτές θα είναι μεγαλύτερες από εκείνες που θα δημιουργηθούν, αν εγκριθούν τα σχέδια που έχουμε ετοιμάσει. Αν δεν τα εφαρμόσουμε, τουλάχιστον θα βρισκόμαστε στον δρόμο για μια μόνιμη και σταθερή λύση, η οποία θα βασίζεται στις βασικές αρχές της γενικής μας πολιτικής».
Ποιος, άραγε, μπορεί ν’ αμφισβητήσει τα όσα προνοητικά έγραψε ο κ. Addis το 1958 και ότι οι δυσκολίες, που τόσο σοφά προέβλεψε, ακόμα βασανίζουν αυτό το νησί με τη μισητή δικοινοτική αυτοδιάθεση (σχεδιασμός Δρος Νιχάτ Ερίμ/Βρετανών), που δεν είναι άλλη από τη ρατσιστική δικοινοτική διζωνική ομοσπονδία;
Δυστυχώς, τα ‘‘ΜΙΣΗΤΑ ΣΧΕΔΙΑ’’ εγκρίθηκαν. Εκμεταλλευόμενοι οι Βρετανοί την ενυπόγραφη και μονομερή μεταστροφή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου από την Ένωση στην Ανεξαρτησία…
(Από το βιβλίο της γράφουσας «Από την Ένωση στην Κατοχή», Λευκωσία 1995, με χρηματοδότηση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου).
Δείτε επίσης:
- Σαν σήμερα (5/1) η ναυμαχία της Λήμνου: Ελληνικός θρίαμβος επί των Τούρκων
- Σαν σήμερα (1/1) ψηφίζεται στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου το πρώτο Ελληνικό Σύνταγμα
- Σαν σήμερα (30/12) ο Βρετανός υποστράτηγος Πίτερ Γιανγκ χαράσσει την «Πράσινη Γραμμή» στην Κύπρο
