Ας υποθέσουμε ότι κάποιος μπορούσε να σχεδιάσει από το μηδέν μια χώρα με όλα τα φυσικά πρότυπα για μακροζωία. Αρχικά, θα ξεκινούσε από το ιδανικό κλίμα της Μεσογείου. Ήλιος, θάλασσα, διατροφή βασισμένη στο ελαιόλαδο, φρέσκα λαχανικά, όσπρια και ψάρια. Στενοί δεσμοί της οικογένειας, γειτονιές, φίλοι, κοινωνικότητα. Ναι, θα μπορούσε να είναι η Ελλάδα αυτή η χώρα. Και όμως, στη λίστα με τις 30 πρώτες χώρες στο προσδόκιμο ζωής, βρισκόμαστε λίγο πριν από την τελευταία θέση.
Την ώρα που η Ιταλία είναι 8η στη λίστα και η Ισπανία 10η, η Ελλάδα βρίσκεται στην… 27η θέση σύμφωνα με το worldometers.info. Ακολουθούν η Γερμανία, η Σλοβενία, το ΗΒ, χώρες που δεν έχουν κάποιο μεσογειακό πλεονέκτημα.
Συγκεκριμένα:
Οι 30 πρώτες χώρες με το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής
- Μονακό – 86,7 έτη
- Σαν Μαρίνο – 86,0
- Ιαπωνία – 85,2
- Νότια Κορέα – 84,6
- Ανδόρα – 84,5
- Ελβετία – 84,4
- Αυστραλία – 84,1
- Ιταλία – 84,0
- Σιγκαπούρη – 84,0
- Ισπανία – 83,8
- Λιχτενστάιν – 83,8
- Μάλτα – 83,5
- Νορβηγία – 83,5
- Γαλλία – 83,5
- Σουηδία – 83,4
- Ισλανδία – 83,4
- Καναδάς – 83,2
- Ιρλανδία – 83,1
- Ισραήλ – 83,0
- Πορτογαλία – 82,9
- Λουξεμβούργο – 82,8
- Νέα Ζηλανδία – 82,8
- Ολλανδία – 82,7
- Βέλγιο – 82,5
- Αυστρία – 82,4
- Φινλανδία – 82,4
- Ελλάδα – 82,4
- Γερμανία – 82,3
- Σλοβενία – 82,3
- Ηνωμένο Βασίλειο – 82,2
Τι συμβαίνει λοιπόν; Η εύκολη απάντηση είναι «οι Έλληνες καπνίζουν, τρώνε ζάχαρη, δεν κάνουν εξετάσεις». Αλλά αυτό είναι η περιγραφή του συμπτώματος, όχι η διάγνωση. Γιατί καπνίζουν; Γιατί δεν κάνουν εξετάσεις; Γιατί η διατροφή επιδεινώθηκε;
Για έναν απλό λόγο: το κράτος απουσιάζει. Ή, καλύτερα, το κράτος δεν λειτούργησε ποτέ ως δεύτερος, ισχυρός παράγοντας υγείας. Και χωρίς αυτή την πρωτοβουλία, η Ελλάδα θα μένει πάντα πίσω.
Η συμβολή της φύσης
Η χώρα μας έχει συγκριτικό πλεονέκτημα, έχει φροντίσει γι αυτό η φύση. Η ηλιοφάνεια μας προσφέρει την απαραίτητη βιταμίνη D για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού και των οστών. Η μεσογειακή διατροφή βοηθάει στη μείωση των καρδιαγγειακών νοσημάτων, του διαβήτη, ακόμα και του καρκίνου. Η κοινωνική συναναστροφή βοηθάει στην κατάθλιψη, ενώ ο ρυθμός ζωής που παραμένει πιο «αργός» από εκείνον των βοειορευωπαίων (παρά τη μεγάλη οικονομική πίεση) συμβάλει στη διαχείριση του άγχους. Όλα τα παραπάνω κρατούν ακόμα την Ελλάδα στις πρώτες τριάντα θέσεις. Ένα φυσικό «δίχτυ ασφαλείας».
Όμως η φύση από μόνη της δεν μπορεί να κάνει θαύματα. Είναι απαραίτητο το κράτος να φροντίσει να αξιοποιηθεί αυτό το πλεονέκτημα, να το προστατεύσει και να πάει ένα βήμα πιο ψηλά.
Η αποτυχία του κράτους
Στον τομέα της συμβολής του κράτους, η Ελλάδα αποτυγχάνει. Δεν έχει καταφέρει να ενσωματώσει την πρόληψη στο σύστημα υγείας. Δεν έχει «χτίσει» την κουλτούρα παρακολούθησης, υποχρεωτικών προληπτικών εξετάσεων, πρωτοβάθμιας φροντίδας που να φτάνει στα σπίτια των ηλικιωμένων.
Το κράτος δεν προστάτευσε τη μεσογειακή διατροφή. Δεν έβαλε φραγμούς στην εισβολή της βιομηχανικής τροφής. Δεν επιδότησε τα φρέσκα λαχανικά ούτε φορολόγησε τα αναψυκτικά. Δεν δίδαξε διατροφή στα σχολεία. Το αποτέλεσμα: παιδική παχυσαρκία και οι νέοι να μεγαλώνουν με πίτσα, μπέργκερ και ενεργειακά ποτά.
Δεν έχει καταφέρει να εφαρμόσει σωστή αντικαπνιστική πολιτική. Σε εστιατόρια, μπαρ, πλατείες βλέπουμε ακόμα τους ανθρώπους να καπνίζουν. Η Ελλάδα έχει έναν από τους αυστηρότερους αντικαπνιστικούς νόμους στην Ευρώπη. Και είναι ο χειρότερα εφαρμοσμένος. Τα πρόστιμα είναι χαμηλά και οι έλεγχοι ανύπαρκτοι.
Ο καπνός στα μαγαζιά είναι κανόνας, όχι εξαίρεση. Το κράτος δεν τόλμησε ποτέ να συγκρουστεί με το συμφέρον της καπνοβιομηχανίας ή με τη «νοοτροπία του καφενείου».
Την ίδια στιγμή, το Εθνικό Σύστημα Υγείας χαρακτηρίζεται από ελλείψεις και υποχρηματοδότηση. Στο εκπαιδευτικό σύστημα δεν δίνεται βάση στη διατροφική και φυσική αγωγή.
Η πολεοδομία δεν βοηθάει στο να δοθεί κίνητρο στους πολίτες να περπατήσουν ή να κυκλοφορήσουν με ποδήλατο, όπως παρατηρείται σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Το κράτος δεν ενθαρρύνει την άσκηση, ούτε με υποδομές, ούτε με κίνητρα, ούτε με παιδεία.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι χώρες όπως η Ιαπωνία, η Ελβετία και η Νότια Κορέα έφτασαν στην κορυφή. Τα κράτη επένδυσαν σε συστήματα, πρόληψη και τήρηση των κανόνων.
Το κράτος να γίνει ο δεύτερος παράγοντας
Η λύση είναι το κράτος να αναλάβει επιτέλους τον ρόλο που του αναλογεί. Για παράδειγμα:
- Εθνικό πρόγραμμα πρόληψης υποχρεωτικό, δωρεάν, με ηλεκτρονικό ραντεβού και υπενθυμίσεις.
- Αντικαπνιστική πολιτική με ελεγκτές, πρόστιμα που εισπράττονται και απαγόρευση και σε ανοιχτούς χώρους συνάθροισης (πλατείες, στάσεις λεωφορείων, αθλητικές εγκαταστάσεις).
- Φορολόγηση των ανθυγιεινών τροφίμων και επιδότηση των φρέσκων, ώστε το υγιεινό γεύμα να μην είναι πολυτέλεια.
- Υποδομές άσκησης παντού. Πεζόδρομοι, ποδηλατόδρομοι, δημοτικά γυμναστήρια, και υποχρεωτική καθημερινή φυσική αγωγή στα σχολεία.
- Αναβάθμιση της πρωτοβάθμιας φροντίδας με γιατρούς της γειτονιάς, κατ’ οίκον νοσηλεία και ψηφιακή παρακολούθηση χρόνιων ασθενών.
Η πολιτική βούληση γιατί το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό αλλά πολιτικό. Γνωρίζουμε καλά τι πρέπει να γίνει αλλά δεν το κάνουμε. Και παρά το μεσογειακό της πλεονέκτημα, χωρίς ένα κράτος που να οργανώνει, να προλαμβάνει, να εκπαιδεύει, να ελέγχει, η Ελλάδα θα μένει πάντα πίσω.
