Η προοπτική εξορύξεων υδρογονανθράκων στα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα παρουσιάστηκε τα τελευταία χρόνια ως στρατηγική ευκαιρία για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και της Ευρώπης. Ωστόσο, αυτή η αφήγηση στηρίζεται σε ένα ιδιαίτερα εύθραυστο γεωπολιτικό και οικονομικό πλαίσιο. Εξελίξεις όπως η πιθανή πτώση του καθεστώτος στο Ιράν και η άρση των κυρώσεων, αλλά και ο τερματισμός του πολέμου στην Ουκρανία με επαναφορά των ρωσικών ενεργειακών ροών, μπορούν να ακυρώσουν στην πράξη τη βιωσιμότητα των ελληνικών εξορυκτικών σχεδίων.
Πρώτος και καθοριστικός παράγοντας είναι το κόστος. Οι εξορύξεις σε μεγάλα θαλάσσια βάθη, όπως στα ελληνικά οικόπεδα νότια της Κρήτης ή στο Ιόνιο, απαιτούν τεράστιες επενδύσεις, πολυετείς έρευνες, υψηλό τεχνολογικό ρίσκο και μακροχρόνιο χρόνο απόσβεσης.
Το παραγόμενο φυσικό αέριο ή LNG θα είναι αναγκαστικά ακριβό. Σε αντίθεση, χώρες με ήδη ανεπτυγμένες υποδομές και χαμηλότερο κόστος παραγωγής, όπως η Ρωσία και το Ιράν, μπορούν να προσφέρουν πολύ φθηνότερα φορτία στην ευρωπαϊκή αγορά.
Στην περίπτωση του Ιράν, ένα σενάριο πολιτικής μετάβασης σε ένα πιο “κανονικό” δημοκρατικό καθεστώς και άρσης των διεθνών κυρώσεων θα είχε τεράστιες επιπτώσεις. Το Ιράν διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου παγκοσμίως. Με την επανένταξή του στις διεθνείς αγορές, θα μπορούσε να διοχετεύσει LNG προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη σε τιμές σημαντικά χαμηλότερες από τις ελληνικές. Για τουλάχιστον 10 έως 15 χρόνια, δηλαδή όλη την κρίσιμη περίοδο απόσβεσης των ελληνικών επενδύσεων, το ιρανικό LNG θα λειτουργούσε αποτρεπτικά για οποιονδήποτε αγοραστή θα σκεφτόταν να δεσμευτεί σε ακριβότερες ελληνικές ποσότητες.
Παράλληλα, το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία και η άρση των ενεργειακών κυρώσεων προς τη Ρωσία συνιστούν ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα για το αφήγημα των ελληνικών εξορύξεων. Η επαναλειτουργία των Nord Stream 1 και 2, θα μπορούσε να καλύψει έως και το 80% των αναγκών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης σε φυσικό αέριο. Πρόκειται για αγορές που σήμερα θεωρητικά στοχεύουν εναλλακτικές οδεύσεις, όπως ο κάθετος διάδρομος μέσω Ελλάδας. Αν όμως το ρωσικό αέριο επιστρέψει φθηνό, σταθερό και σε μεγάλες ποσότητες, ποιος ο λόγος οι ευρωπαϊκές χώρες να πληρώνουν ακριβότερο LNG μέσω Ελλάδας;
Εδώ αναδεικνύεται το βασικό ερώτημα βιωσιμότητας. Οι ενεργειακές αγορές λειτουργούν με όρους κόστους και ασφάλειας εφοδιασμού, όχι γεωπολιτικής συμπάθειας. Κανένα κράτος και καμία εταιρεία δεν θα επιλέξει συνειδητά ακριβότερη λύση, όταν υπάρχει φθηνότερη και επαρκής εναλλακτική. Ο κάθετος διάδρομος και τα ελληνικά LNG terminals αποκτούν νόημα μόνο σε συνθήκες αποκλεισμού Ρωσίας και Ιράν από την αγορά. Αυτό όμως δεν αποτελεί μόνιμη κατάσταση, αλλά συγκυριακό αποτέλεσμα κρίσεων.
Σε αυτό το ήδη ασταθές πλαίσιο έρχεται να προστεθεί και ο μακροπρόθεσμος κλιματικός στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δέσμευση για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 σημαίνει ότι καμία νέα επένδυση σε ορυκτά καύσιμα δεν έχει πραγματικό ορίζοντα δεκαετιών.
Οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες και ενεργειακοί κολοσσοί γνωρίζουν ότι οι μονάδες καύσης φυσικού αερίου θα περιορίζονται σταδιακά και ότι το 2050 “κανένα φουγάρο” δεν θα καίει ορυκτό καύσιμο. Πώς, λοιπόν, να δεσμεύσουν κεφάλαια δισεκατομμυρίων σε έργα με αβέβαιο μέλλον και υψηλό πολιτικό και αγοραστικό ρίσκο;
Συμπερασματικά, τα εξορυκτικά έργα στα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα δεν απειλούνται μόνο από περιβαλλοντικές αντιδράσεις ή τεχνικές δυσκολίες, αλλά κυρίως από τη διεθνή πραγματικότητα της αγοράς ενέργειας. Η πιθανή επιστροφή φθηνού ιρανικού και ρωσικού φυσικού αερίου, σε συνδυασμό με τη μετάβαση προς μια μετα-ορυκτή οικονομία, καθιστούν το επενδυτικό πλάνο εξαιρετικά επισφαλές. Πρόκειται για μια στρατηγική που βασίζεται σε προσωρινές κρίσεις και όχι σε διαχρονικά βιώσιμες συνθήκες, γεγονός που δικαιολογεί τη διστακτικότητα των μεγάλων επενδυτών και θέτει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον των ελληνικών εξορύξεων.
Μήπως αργήσαμε μια δεκαετία τουλάχιστον και χάσαμε το ενεργειακό τραίνο;
