Σε έργα υποβάθμισης φαίνεται πως κατευθύνονται κάποια από τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης, όπως στην περίπτωση της κατασκευής Ανοιχτής Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) σχεδόν μέσα στο Μικρό Πάπιγκο του Δήμου Ζαγορίου Ιωαννίνων, έναν πανέμορφο και περιβαλλοντικά προστατευόμενο οικισμό, τον οποίο με υπουργική απόφαση το 2023 η υπουργός Πολιτισμού Αννα Μενδώνη επαναπροσδιόρισε και ως «ιστορικό τόπο» από «τόπο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους» (ΦΕΚ Δ’ 952/4.12.2023).
- Της Μαρίας Παναγιώτου – εφημερίδα δημοκρατία
Η απόφαση μάλιστα αυτή της κυρίας Μενδώνη, που επιβάλλει την προστασία του οικισμού, έχει παρακαμφθεί τόσο θεαματικά από την Περιφέρεια Ηπείρου, που είναι κανείς να απορεί αν όλο αυτό έχει γίνει κάτω από τη μύτη της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου ή αν ηγεσία γνωρίζει και απλώς επέλεξε τη σιωπή.
Η υπόθεση έχει μάλιστα φτάσει έως το Συμβούλιο της Επικρατείας και εκδικάζεται σήμερα στο αρμόδιο Ε’ τμήμα, από πολίτες που ζουν ή έχουν κατοικίες στον οικισμό, οι οποίοι φυσικά δεν μπορούν να πιστέψουν τις καταστροφικές αποφάσεις που πάρθηκαν για τον οικισμό τους, κυριολεκτικά εν κρυπτώ. Οπως καταγγέλλουν, η χωροθέτηση του έργου, για το οποίο δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα μέχρι τα μέσα Μαρτίου του 2024 και το οποίο φαίνεται πως προωθεί με ασίγαστο πάθος ο περιφερειάρχης Αλέξανδρος Καχριμάνης, έχει γίνει σε απόσταση «μόλις 25 μέτρων από τα σπίτια», «εντός ορίων της Ζώνης Ια “Περιοχή Προστασίας της Φύσης”» κι «εντός του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου». Καταγγέλλουν επίσης πως το έργο είναι και άσκοπο και υπερκοστολογημένο, αφενός γιατί υπάρχει ΕΕΛ στο Μεγάλο Πάπιγκο, δηλαδή σε απόσταση 2 χιλιομέτρων, με την οποία θα μπορούσε να συνδεθεί και ο οικισμός τους, και αφετέρου γιατί το κόστος του έργου θα ξεπεράσει το 1.100.000 ευρώ, ενώ το αντίστοιχο έργο στο Μεγάλο Πάπιγκο, που χωροθετήθηκε μάλιστα -και ορθώς- μακριά από τον οικισμό, είχε κοστίσει μόλις 600.000 ευρώ, αν και εξυπηρετεί μεγαλύτερη πληθυσμιακά κοινότητα. Σημειώνουν ακόμη πως το συγκεκριμένο έργο «οδηγεί σε αναπόφευκτη υποβάθμιση του περιβάλλοντος και της ποιότητας διαβίωσης των ντόπιων και των επισκεπτών εξαιτίας της μόνιμης εκπομπής θορύβου, των έντονων οσμών και αέριων ρύπων από την επεξεργασμένη λυματολάσπη».
Και τα παράδοξα (αν όχι παράνομα) δεν σταματούν εδώ, σύμφωνα με τα έγγραφα που ήρθαν σε γνώση της «δημοκρατίας». Αναφέρουμε συνοπτικά:
· Η μελέτη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) αναρτήθηκε στη δημόσια διαβούλευση κυριολεκτικά χωρίς να το μάθει κανείς, αφού η διεξαγωγή της ανακοινώθηκε μόνο σε μία τοπική εφημερίδα, που κυκλοφορεί αποκλειστικά στα Ιωάννινα και σε μικρό τιράζ. Απόδειξη αυτού, είναι πως καταγράφηκαν μηδενικά σχόλια για ένα θέμα που, όπως απέδειξε η αντίδραση των κατοίκων, θα υπήρχε έντονη συμμετοχή. Η δε Απόφαση Εγκρισης Περιβαλλοντικών Ορων (ΑΕΠΟ), που εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2022, δεν περιείχε καμία αναφορά στη δημόσια διαβούλευση. Ως εκείνη τη χρονική στιγμή, πάντως, το Μικρό Πάπιγκο χαρακτηριζόταν ως παραδοσιακός οικισμός και ως τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.
· Η τελική απόφαση της Περιφερειακής Επιτροπής της Περιφέρειας Ηπείρου, με την οποία κατακυρώθηκε σε κοινοπραξία η αναδοχή του έργου, έχει ημερομηνία 5 Μαρτίου του 2024. Εκείνη τη χρονική στιγμή, όμως, είχε εκδοθεί η υπουργική απόφαση της κυρίας Μενδώνη, με την οποία πλέον το Μικρό Πάπιγκο χαρακτηριζόταν ως ιστορικός τόπος. Η νομοθεσία (ν. 3028/2022) για τη συγκεκριμένη περίπτωση επιβάλλει να περάσει το θέμα από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, εάν όχι από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ), καθώς ο οικισμός και ιστορική σημασία έχει και χρονολογείται πριν από το 1830 (σ.σ.: κάποια σπίτια, μάλιστα, χρονολογούνται ακόμη και από το 1700). Επομένως, η Περιφέρεια όφειλε να τροποποιήσει την ΑΕΠΟ προκειμένου να τροποποιηθεί και η ΜΠΕ, αφού, σύμφωνα και με τη σχετική νομοθεσία (ν. 4014/2011), η διάρκεια της ΑΕΠΟ είναι δεκαπέντε έτη, εφόσον όμως δεν επέλθει κάποια μεταβολή των δεδομένων με βάση τα οποία εκδόθηκε. Κάτι τέτοιο, δυστυχώς, δεν έγινε.
· Η μόνη απόφαση έγκρισης που φαίνεται πως υπάρχει από διεύθυνση του υπουργείου Πολιτισμού είναι από τον προϊστάμενο της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Εργων Ηπείρου, η οποία όμως υπηρεσία εξαιτίας του ειδικού καθεστώτος που προστατεύει τον οικισμό… δεν μπορεί φυσικά να δώσει καμία έγκριση. Και χωρίς αυτή την έγκριση ολόκληρο το έργο καταρρέει. Φαντάζουν δε εξοργιστικά όσα αναφέρονται στη συγκεκριμένη απόφαση, αφού ο προϊστάμενος αποκαλύπτει πως το έργο θα περάσει μέσα από τον οικισμό επιφέροντας καταστροφές… που όμως θα αποκατασταθούν, σαν να επρόκειτο για πλακόστρωτο που δημιουργήθηκε πέρυσι σε κάποιον δρόμο μιας οποιαδήποτε πόλης.
Οι αγωγοί
Συγκεκριμένα αναφέρεται: «Οποιοδήποτε τμήμα παλαιού καλντεριμιού κάτω από το οποίο τυχόν θα διέλθουν οι αγωγοί, αυτό θα προστατευθεί και αποκατασταθεί στην αρχική του μορφή μετά από σχετικές οδηγίες που θα δοθούν από την ΥΝΜΤΕΗΒΙΔΜ και υπό την επίβλεψη αυτής. Τα εν λόγω τμήματα θα πρέπει να επισημανθούν από τον ανάδοχο του έργου, να φωτογραφηθούν και να ενημερωθεί σχετικά η υπηρεσία μας για τις απαραίτητες ενέργειες που προβλέπονται ώστε να δοθούν οι κατάλληλες οδηγίες». Παραδέχεται, δηλαδή, ο προϊστάμενος ότι θα επέλθουν αλλοιώσεις που θα χρειαστούν αποκατάσταση.
Δεν εξετάστηκαν άλλες βιώσιμες εναλλακτικές
Είναι άγνωστο, φυσικά, εάν η κυρία Μενδώνη έχει γνώση όλων των παραπάνω, δεδομένου μάλιστα ότι το Ζαγόρι, άρα και το Μικρό Πάπιγκο, εντάχθηκε πρόσφατα στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Εχουν άραγε μετατραπεί εν αγνοία της τα Κεντρικά Συμβούλια του υπουργείου σε διακοσμητικά, τη στιγμή που σε αυτή την περίπτωση μπορεί να παραβιάζεται ακόμη και η διεθνής σύμβαση της Γρανάδας, την οποία έχουμε κυρώσει με νόμο;
Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί πως, όπως επισημαίνουν και οι κάτοικοι, κατά παράβαση της νομοθετικής πρόβλεψης που το προβλέπει ρητά, στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων δεν προτάθηκε καμία εναλλακτική λύση για τη χωροθέτηση της ΕΕΛ. Αντιθέτως, αναφέρεται με σαφήνεια πως δεν εξετάστηκαν άλλες βιώσιμες εναλλακτικές.
Και για την ιστορία: μία από τις εταιρίες της κοινοπραξίας που ανέλαβε το έργο είχε απασχολήσει τον τοπικό Τύπο έντονα πριν από περίπου έναν χρόνο, καθώς επιβραβεύτηκε με μισό εκατομμύριο ευρώ για την έγκαιρη παράδοση άλλου έργου, το οποίο, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, πήρε πέντε παρατάσεις και καθυστέρησε δύο χρόνια. Η έγκριση για την επιβράβευση δόθηκε από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών.
