Ζωές κλεισμένες μέσα σε λίγα τετραγωνικά, με μόνη προσμονή το πότε θα ανοίξει η βαριά σιδερένια πόρτα για να κάνουν το βήμα προς την ελευθερία. Οι κρατούμενες γυναίκες είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία, καθώς συχνά υποχρεώνονται να είναι και μητέρες μέσα στα κελιά τους. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι στις περισσότερες περιπτώσεις οι γυναίκες που καταδικάστηκαν και στερήθηκαν την ελευθερία τους υπέπεσαν σε αδικήματα που σχετίζονται με την εμπιστοσύνη που έδειξαν σε άνδρες από τον στενό κύκλο τους.
Οι εξομολογήσεις κρατούμενων γυναικών περιέχονται στο βιβλίο της πολύπειρης συγγραφέως και δημοσιογράφου Εύας Νικολαΐδου, που τις συγκέντρωσε σε ένα ιδιαίτερο βιβλίο με τίτλο «Φυλακές. Γυναίκες πίσω από τα σίδερα χθες και σήμερα» των εκδόσεων Κάκτος. Στις σελίδες του περιέχονται περιγραφές της συγγραφέως από επισκέψεις σε σωφρονιστικά καταστήματα της Ελλάδας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών και λεπτομερής περιγραφή των σωφρονιστικών καταστημάτων και των μεθόδων που ακολουθεί κάθε χώρα μέσα από συνεντεύξεις αρμόδιων στελεχών. Η έρευνα διεξήχθη στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και το 2020, και έτσι αποτυπώνονται οι διαφορές των δύο εποχών, το σκληρότερο σύστημα του παρελθόντος και το ηπιότερο με τις άδειες του παρόντος, όμως το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας επικεντρώνεται στις συνεντεύξεις των γυναικών κρατουμένων.
Η Μαρία Ξ., που είχε καταδικαστεί για ληστεία μετά φόνου, εξομολογήθηκε πως η πράξη του άνδρα της την οδήγησε στη φυλακή.
Γιατί έχετε καταδικαστεί;
Μαρία Ξ.: Για συνέργεια σε ληστεία μετά φόνου. Ο άνδρας μου γύρισε, αφότου είχε μπει σε ένα σπίτι για ληστεία. Δεν ήξερε ότι ήταν κάποιος μέσα. Ο ιδιοκτήτης προσπάθησε να τους σταματήσει και πάνω στη συμπλοκή τον σκότωσε άθελά του. Εγώ τον κατήγγειλα. Η ποινή είναι ισόβια για 15 χρόνια. Είμαι ήδη εδώ 10 χρόνια και μου μένουν άλλα 9.
Πώς ένιωσες όταν καταδικάστηκες;
Κόντεψα να πεθάνω, γιατί το παιδί μου ήταν μικρό. Μιλούσαμε στο τηλέφωνο και μου έλεγε: «Γιατί με άφησες, μαμά; Εκανα κάτι;»
Κι όταν πρωτομπήκες στη φυλακή;
Πίστευα ότι πάνε να με κρεμάσουν. Κι ακόμα έτσι νιώθω. Ανατρέπεται η ζωή σου. Είπα «δεν θα ξαναδώ το παιδί μου» και δεν το ξαναείδα. Μόνο τηλέφωνο και Skype. Μία φόρα τον μήνα επιτρέπεται η διαδικτυακή επικοινωνία.
Ισόβια κάθειρξη ήταν η ποινή που επέβαλε το δικαστήριο στη Χρυσούλα Π. για συνέργεια στη δολοφονία του συζύγου της.
Γιατί καταδικάστηκες;
Χρυσούλα Π.: Για συνέργεια στην ανθρωποκτονία του πρώην συζύγου μου. Η ποινή μου είναι ισόβια. Είμαι εδώ 12,5 χρόνια. Αυτός που την έκανε είναι έξω. Εκατσε στη φυλακή 3,5 χρόνια, τον κάλυψαν ασφαλίτες. Είχα δύο παιδιά με τον πρώτο σύζυγο και ήμουν έγκυος όταν έγινε. Ηταν αλκοολικός και με κακοποιούσε. Κάποια στιγμή είπα «τέλος». Το τσίπουρο δεν το είχαμε μόνο για εντριβή. Κανείς δεν είναι εδώ άδικα. Κάναμε όλοι τις επιλογές μας, ακόμα κι αν δεν έχει γίνει το έγκλημα. Επέλεξες να κάνεις παρέα, επέλεξα να ζήσω με τον τάδε.
Πώς ξεκίνησε όλο αυτό; Η ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης κρατουμένης ήταν πως φυλακίστηκε ούσα έγκυος και έφερε στον κόσμο το παιδί της έγκλειστη.
Πώς ήταν η πρώτη σου επαφή με τη φυλακή;
Δεν θυμάμαι τις πρώτες στιγμές στον Κορυδαλλό. Πήγα εκεί γιατί ήμουν έγκυος. Οι πρώτες εικόνες μου είναι από τη γέννηση του μικρού, και μετά ήρθα στη Θήβα. Εχω το μωρό αγκαλιά και μου λένε: «Πάμε στο κελί;» Εγώ περίμενα φυλακή. Ημουν τρομαγμένη. Και βρήκα έναν χώρο με ζωγραφιές, παρότι είχε κάγκελα. Οι γυναίκες ήταν από πάνω μου και με βοηθούσαν σε όλα. Αυτή τη συνεργασία δεν την περίμενα. Δεν έχω κανένα παράπονο από τη φυλακή. Το παιδί γεννήθηκε με συγγενή καρδιοπάθεια. Ηταν όλοι τους πάνω από το κεφάλι του. Δεν ξέρω έξω αν θα μπορούσα να αντεπεξέλθω. Γιατροί, μηχανήματα, ό,τι χρειάστηκε. Πρέπει να χωρίσεις τη μάνα από το παιδί της εδώ. Ακόμα κι αν τον άφηνα τη δεύτερη μέρα, θα είχα το ίδιο αίσθημα. Ο Αγγελος έκανε 1,5 χρόνο να συμφιλιωθεί με το έξω, με το αυτοκίνητο, το περίπτερο, τα απλά πράγματα.
Ο σύζυγός της Μυρτώς την ωθούσε με τη βία και τις απειλές σε παρανομίες, μέχρι που πιάστηκε στην παγίδα του νόμου. Δεν είναι η μόνη, καθώς μέσα στις φυλακές συνάντησε πολλές γυναίκες τις οποίες η κακοποίηση που βίωναν τις έβγαλε από τον σωστό δρόμο.
Είναι πολύ οδυνηρό να βρίσκεσαι σε άδικη κράτηση;
Μυρτώ Κ.: Ο πραγματικός ηθικός αυτουργός είναι ένας άντρας. Είναι ένας άντρας Ρομά που λέει στη γυναίκα του «πήγαινε να πουλήσεις αυτό στη λαϊκή, μαζί με τις ντομάτες» και πιάνουν τη γυναίκα και λέει «όχι, ο άντρας μου δεν ήξερε», γιατί κάποιος πρέπει να μείνει με τα παιδιά πίσω. Είναι ένας άντρας ο οποίος κακοποιούσε μια γυναίκα και η γυναίκα αναγκάστηκε να βγει στον δρόμο. Ξέρω συγκεκριμένη κρατούμενη που ο πατέρας της την ξυλοφόρτωνε από τα 13 της και την έδωσε σε μια γυναίκα, επειδή ήταν απείθαρχη, για να τη συνετίσει.
Σε ξένη;
Σε ξένη γυναίκα. Η μάνα έκλαιγε και οδυρόταν, κι αυτός είπε: «Οχι, θα την πάμε εκεί, δεν θα την ξαναδείς μέχρι να γίνει άνθρωπος». Η ξένη γυναίκα την εκπαίδευσε ως ερωτική σύντροφο. Η κοπέλα είναι στη φυλακή, γιατί κάποια στιγμή έφτασε στο σημείο και σκότωσε τη γυναίκα που ήταν δυνάστης της. Τι να σας πω… Εχω ζήσει κι άλλες τραγικές ιστορίες. Υπάρχουν και ελαφρύτερες, αλλά δυστυχώς έχει πάρα πολλές τραγικές. Βλέπετε τι συμβαίνει στην κοινωνία έξω, αυτή τη στιγμή… Εμείς είμαστε σαν συμπυκνωμένη κονσέρβα της κοινωνίας.
Στις κρατούμενες που συνάντησε η συγγραφέας Εύα Νικολαΐδου ήταν και μια τρανς γυναίκα που καταδικάστηκε για ληστεία. Στην εφηβεία βούτηξε στον σκοτεινό κόσμο της πορνείας. Στα 15 χρόνια της, παρότι γεννήθηκε σε ανδρικό σώμα, τη φώναζαν «Ζηνοβία», και εγκατέλειψε το σπίτι της λόγω της κατάστασης που επικρατούσε.
«Δεν ήξερα τι πάει να πει τρανσέξουαλ, δεν ήξερα τίποτα. Ημουν από πολύ μικρό παιδί με πολλές γυναικείες ορμόνες. Οταν πήγαινα στο σχολείο, μου έλεγε η δασκάλα “κοριτσάκι μου, πώς σε λένε;”. Νόμιζαν ότι είχαν κάνει λάθος χαρτί. Αναγκαζόμουν να σηκώνομαι και να λέω «κυρία, δεν είμαι κοριτσάκι» και να γελάει όλη η τάξη.
Δεν είχα περάσει από Αστυνομίες, ούτε από αυτόφωρο ως ανήλικο. Ετυχε το 2013, στα 21 μου, όταν ήμουν στο σπίτι ενός 70χρονου πελάτη μου. Τσακωθήκαμε, γιατί άρχισε να με αποκαλεί αγόρι. Το στήθος μου το έχω κάνει από τα 16, ενώ απαγορευόταν. Με πήγε μια τραβεστί παλιά, για να πάρει ποσοστά κι αυτή απ’ τον γιατρό. Ο γιατρός δεν ήξερε ότι ήμουν ανήλικο. Δεν μου ζήτησε στοιχεία. Οταν είπαν μετά στη μαμά μου να το καταγγείλω, εγώ είπα: “Εμένα αυτός ο άνθρωπος μου έδωσε χαρά”. Μου έλεγε αυτός: “Αγόρι μου, θα ήθελα να ήσουν ο γιος μου και να σε π…” Πάω να φύγω από την πόρτα και ακριβώς από πίσω ήταν σκάλες. Στον τσακωμό μας με σπρώχνει, πέφτω από τις σκάλες, έρχεται το ασθενοφόρο και η Αστυνομία. Εγώ ήμουν αναίσθητη. Νοσηλεύτηκα μία εβδομάδα».
Αυτός δεν έπαθε τίποτα;
Ζηνοβία: Εκλεισε την πόρτα. Του χτύπησε η Αστυνομία και δεν άνοιξε. Βρήκε την ευκαιρία, όσο ήμουν στο νοσοκομείο, να με κατηγορήσει για σύσταση συμμορίας, εγκληματική ενέργεια, οπλοκατοχή και απόπειρα ληστείας. Ολα τα υπόλοιπα έπεσαν, γιατί ήμουν λιπόθυμη, δεν είδαν ούτε όπλα ούτε άλλα άτομα. Καταδικάστηκα για ληστεία.
Δηλαδή το σκηνοθέτησε αυτό;
Ναι, γιατί ήταν παντρεμένος. Ηρθε σε επαφή με έναν τραβεστί. Οταν βγήκα απ’ το νοσοκομείο ήταν αστυνομικοί απέξω. Μου είπαν ότι είχα μία μήνυση και να τους ακολουθήσω. Τον μήνυσα κι εγώ. Ηρθε μαζί στο δικαστήριο. Αντάλλαζε τηλέφωνα με αλλοδαπούς. Μόλις πήγα να δικαστώ, η πρόεδρος δεν με άφησε καν να μιλήσω. Με άφησε ελεύθερη με περιοριστικούς όρους, έπρεπε να δίνω το «παρών». Δεν το έκανα, γιατί είχα μπερδευτεί, εγώ δεν ήξερα από νόμους. Γι’ αυτό έκανα 2,5 χρόνια στην Κέρκυρα, έφαγα 6 χρόνια, έκατσα 2,5. Πήγα στο χωριό μου, στη μαμά του μπαμπά μου, διότι έπινα 12 ψυχοφάρμακα την ημέρα στη φυλακή.
