Βλάβες σε καμάρες, θόλους, τρούλους, καμινάδες και τμήματα τοιχοποιίας είναι μεταξύ των ζημιών που καταγράφηκαν στο Άγιο Όρος, έπειτα από τις σεισμικές δονήσεις των τελευταίων μηνών.
Οι αυτοψίες που πραγματοποιήθηκαν από επιστήμονες και αρμόδιους φορείς κατέγραψαν τα προβλήματα, ωστόσο η εικόνα που παρουσιάζεται δεν χαρακτηρίζεται επικίνδυνη, καθώς –κατά γενική παραδοχή– «δεν χτύπησε συναγερμός». Καθοριστικό ρόλο σε αυτό έπαιξαν οι παραδοσιακοί κανόνες δόμησης των μοναστηριακών κτιρίων, οι οποίοι, παρά την απουσία σύγχρονων αντισεισμικών κανονισμών, ενσωμάτωναν μορφές αντισεισμικής τεχνολογίας που αποδείχθηκαν ανθεκτικές ακόμη και σε πολύ ισχυρότερους σεισμούς, όπως εκείνος του 1905, άνω των 7 Ρίχτερ.
Το ζήτημα των ζημιών και της αντισεισμικής θωράκισης των μνημειακών κατασκευών παρουσιάστηκε σε ημερίδα που διοργάνωσε το Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας του ΤΕΕ. Εκεί παρουσιάστηκε το έργο της Ομάδας Εργασίας που έχει συγκροτηθεί από το ΤΕΕ/ΤΚΜ, σε συνεργασία με το Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ, τον ΟΑΣΠ–ΙΤΣΑΚ και το Κέντρο Διαφυλάξεως Αγιορείτικης Κληρονομιάς (Κε.Δ.Α.Κ.), με στόχο την αποτίμηση των σεισμικών δράσεων και των επιπτώσεών τους.
«Αναμενόμενες ζημιές, γνωρίζουμε πώς να τις αποκαταστήσουμε»
«Τα περισσότερα προβλήματα έχουν εντοπιστεί σε Μονές που βρίσκονται πιο κοντά στο επίκεντρο. Οι ναοί είναι οι πιο ευάλωτες κατασκευές, λόγω θόλων και τρούλων. Οι ζημιές που καταγράφηκαν ήταν απολύτως αναμενόμενες με βάση τα μεγέθη των σεισμών και ξέρουμε πώς να τις αποκαταστήσουμε», δήλωσε ο πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΕ/ΤΚΜ, Ηλίας Περτσινίδης. Όπως πρόσθεσε, βρίσκεται σε εξέλιξη η κατάρτιση πρότασης αποκατάστασης, με εξασφαλισμένη ήδη τη χρηματοδότηση.
Αναφερόμενος στη σεισμική ακολουθία, σημείωσε πως «είναι λίγο παράξενο που δεν έχει εκτονωθεί ακόμη, αλλά οι σεισμολόγοι δεν προβλέπουν ισχυρότερα φαινόμενα». Επεσήμανε επίσης ότι, παρά τη μεγάλη σεισμική επιτάχυνση που καταγράφηκε στον σεισμό του Ιουνίου, οι κατασκευές άντεξαν. «Οι άνθρωποι που έχτισαν τα κτίρια του Αγίου Όρους γνώριζαν καλά τους κανόνες στατικής. Σήμερα επεμβαίνουμε προσεκτικά, χωρίς να αλλάξουμε το στατικό τους σύστημα, μόνο για να τα ενισχύσουμε», τόνισε.
Έως 4.000 κτίρια προς έλεγχο
Ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ, Χρήστος Ιγνατάκης, επικεφαλής της Ομάδας Εργασίας, υπογράμμισε ότι «οι σεισμοί έφτασαν έως 5,3 Ρίχτερ, με ζημιές σε τρούλους, καμινάδες και σε ορισμένα χαμηλότερα τμήματα μοναστηριών». Όπως εξήγησε, ο προσεισμικός έλεγχος που εφαρμόζεται στα δημόσια κτίρια της χώρας τροποποιήθηκε ώστε να ταιριάζει στις ιδιαιτερότητες των αγιορείτικων κατασκευών. «Το έργο είναι σύνθετο: μόνο στο Άγιο Όρος υπάρχουν 3.000–4.000 στατικά ανεξάρτητα κτίρια που πρέπει να ελεγχθούν», τόνισε.
Για την αποκατάσταση των ζημιών ανέφερε ότι βρίσκονται ακόμη στα πρώτα στάδια: «Σε κάποιες Μονές έχουν ξεκινήσει μικροεπισκευές, αλλού γίνονται μελέτες. Δεν υπάρχει όμως καμία επικινδυνότητα».
Η συμβολή των μετρήσεων
Στις παρουσιάσεις ειδικών επιστημόνων έγινε λεπτομερής αναφορά στα υλικά και τις τεχνικές κατασκευής: λιθοδομές διαφόρων τύπων, πλινθόκτιστοι καμπύλοι φορείς, ξυλόπηκτοι τοίχοι, ξυλοδεσιές, καθώς και περιορισμένη χρήση μεταλλικών φορέων σε νεότερες επεμβάσεις. Σημαντική αποδείχθηκε η εγκατάσταση επιταχυνσιογράφων σε τέσσερις Μονές –Σκήτη Αγίας Άννας, Μεγίστη Λαύρα, Σιμονόπετρα και Βατοπαίδι– οι οποίοι κατέγραψαν με ακρίβεια τις επιταχύνσεις και βοήθησαν στον εντοπισμό των περιοχών που δέχθηκαν τη μεγαλύτερη σεισμική ενέργεια. Ενδεικτικά, η Ι.Μ. Βατοπαιδίου, που βρίσκεται κάθετα στα ρήγματα, κατέγραψε τη μεγαλύτερη επιτάχυνση.
Ο ομότιμος ερευνητής του ΙΤΣΑΚ–ΟΑΣΠ, Βασίλης Μάργαρης, παρουσίασε χαρτογράφηση όλων των επικέντρων, ενώ ο αν. καθηγητής του ΑΠΘ, Βασίλης Παπανικολάου, και ο πολιτικός μηχανικός Αλέξανδρος Κούστας ανέλυσαν τα τεχνικά χαρακτηριστικά των δομικών φορέων.
Χαιρετισμοί με έμφαση στην πρόληψη
Στον χαιρετισμό του, ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ιωάννης Κεφαλογιάννης, σημείωσε ότι από τις αρχές του 2024 καταγράφηκαν πάνω από 1.800 σεισμοί στην περιοχή, με ισχυρότερο εκείνον των 5,3 Ρίχτερ τον Ιούνιο. «Οι ζημιές ήταν περιορισμένες, ωστόσο το γεγονός υπενθυμίζει την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων πρόληψης και θωράκισης», τόνισε.
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας–Θράκης) και πρόεδρος του Κε.Δ.Α.Κ., Κωνσταντίνος Γκιουλέκας, υπογράμμισε ότι «είναι χρέος μας να προστατεύσουμε την πολιτιστική και θρησκευτική κληρονομιά, ειδικά όταν πρόκειται για το Άγιον Όρος». Ανακοίνωσε ότι έχει εγκριθεί από τον πρωθυπουργό κονδύλι για την κάλυψη των πρώτων αναγκών, ενώ διαβεβαίωσε ότι θα διατεθούν πρόσθετα χρήματα, εφόσον απαιτηθούν.
Με τις επιστημονικές ομάδες να έχουν ήδη ξεκινήσει τον σχεδιασμό και την καταγραφή, το Άγιο Όρος μπαίνει στη φάση της σταδιακής αποκατάστασης και της περαιτέρω θωράκισης απέναντι σε μελλοντικούς σεισμούς, με στόχο να διαφυλαχθεί ένα μοναδικό μνημειακό σύνολο ανεκτίμητης αξίας.
Αναλυτικά οι αυτοψίες στο Άγιο Όρος
Τι έδειξαν οι αυτοψίες μετά τη σεισμική ακολουθία των τελευταίων μηνών στο Άγιο Όρος (Κε.Δ.Α.Κ.):
1. Ι.Μ. Μεγίστης Λαύρας: Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιίας στο αρχονταρίκι
Ι.Κελί Αγίου Ευσταθίου- Μυλοπόταμος: Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιίας στον Ναό
2. Ι.Μ. Βατοπαιδίου: Πτώση τμημάτων καμινάδων και ρωγμές στον παλαιό Ναό του Αγίου Ανδρέα και στον διάδρομο των γραφείων
Ι. Σκήτη Αγίου Δημητρίου: Ρωγμές και πτώση επιχρισμάτων τοιχοποιίας
3. Ι.Μ. Ιβήρων: Επιδείνωση παλαιότερων στατικών προβλημάτων στον Εξωνάρθηκα και τον Νάρθηκα του Καθολικού. Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιιών σε διαδρόμους
Αντιπροσωπείο στις Καρυές: Σοβαρές βλάβες στον Ναό (σε τρούλο, τόξα, σφαιρικά τρίγωνα, πεσσούς), οι οποίες αποτελούν επιδέινωση προγενέστερων βλαβών, ελαφριές βλάβες σε εσωτερικές τοιχοποιίες στο υπόλοιπο κτίσμα, πιθανή διεύρυσνη προγενέστερων ρωγμών στις λιθοδομές του υπόλοιπου κτίσματος
4. Ι.Μ. Χιλανδαρίου: Βαριές βλάβες σε καμινάδες στην Ι.Μονή. Ελαφριές βλάβες στο Καθολικό και στις τοιχοποιίες πτερύγων.
Ι.Κελλί Αγίου Τρύφωνα: Σοβαρές βλάβες στον Ναό (Ρωγμές σε τρούλο, τύμπανο, τόξα, πεσσούς)
Ι.Κελλί Αγίου Παϊσίου: Σοβαρές βλάβες στον Ναό (Ρωγμές σε τρούλο, τύμπανο, τόξα, πεσσούς)
5. Ι.Μ. Διονυσίου: Ελαφριές έως μέτριες βλάβες στην Τράπεζα και το καθολικό. Σοβαρές βλάβες σε καμινάδες και στους ξύλινους εξώστες της βόρειας όψης
Ι.Ναός Αγίου Αρτεμίου- Μονοξυλίτης: Σοβαρές βλάβες στον Ναό (ρωγμές σε τρούλο, τύμπανο, τόξα, πεσσούς)
6. Ι.Μονή Κουτλουμουσίου: Επιδείνωση παλαιότερων στατικών προβλημάτων στη Λιτή του Καθολικού. Σοβαρές βλάβες σε δύο παρεκκλήσια στην ανώτερη στάθμη της βόρειας πτέρυγας (ρωγμές σε τρούλο, τύμπανο, τόξα)
Ι.Κελλί Τιμίου Προδρόμου- Διονυσίου εκ Φουρνά: Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιιών και πτώση καμινάδων
7. Ι.Μ. Παντοκράτορος: Πτώσεις και λοιπές βλάβες σε καμινάδες. Ρηγματώσεις σε λιθοδομές του Πύργου σε διάφορες θέσεις Ι.Κελλί Κοιμήσεως Θεοτόκου στις Καρυές: Εκτεταμένες ρωγμές στις φέρουσες λιθόκτιστες τοιχοποιίες, κυρίως του ανατολικού τμήματος του κτιρίου, καθ όλο το ύψος του . Προτείνεται η άμεση εκπόνηση γεωτεχνικής μελέτης και στατικής μελέτης αποκατάστασης των ζημιών του φέροντος οργανισμού.
Ι. Σκήτη Προφήτη Ηλία: Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιιών στον Ναό και στο κτιριακό συγκρότημα
8. Ι.Μ. Ξηροποτάμου: Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιιών στο Καθολικό και στο κτιριακό συγκρότημα
9. Ι.Μ. Ζωγράφου: Βαριές βλάβες σε καμινάδες
Κοιμητηριακός Ναός: Σοβαρές βλάβες στον Ναό (Ρωγμές σε τρούλο, τύμπανο, τόξα, πεσσούς)
Ι.Κελλί Αγίου Γεωργίου: Σοβαρές βλάβες σε όλο το συγκρότημα (Ναό, βοηθητικά κτίσματα, περιβάλλοντα χώρο)
10. Ι.Μ. Δοχειαρίου: Ρηγματώσεις σε καμάρες, τόξα και λιθοδομές
11. Ι.Μ. Σίμωνος Πέτρας: Ρηγματώσεις σε καμάρες και τόξα, σε περιοχές υπερθύρων και μεταξύ ανοιγμάτων. Βλάβες σε καμινάδες Ρηγματώσεις σε λιθοδομές. Βλάβες στις σχιστόπλακες επικάλυψης στεγών.
Ι.Κελλί Αγίου Γεωργίου «Καλαθά» στις Καρυές: Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιιών και πτώση καμινάδων
12. Ι.Μ. Αγίου Παύλου: Βαριές βλάβες σε καμινάδες στην Ι.Μονή. Πιθανές ελαφριές βλάβες στο Καθολικό
Ι.Ησυχαστήριο τη θέση Ζαρκάδι: Βαριές βλάβες με κατάρρευση της ΝΑ γωνίας του ησυχαστηρίου, ρωγμές στις τοιχοποιίες
13. Ι.Μ. Σταυρονικήτα: Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιιών και πτώση καμινάδας
14. Ι.Μ. Ξενοφώντος: Ρηγματώσεις σε τύμπανα τρούλων. Αποκολλήσεις επιχρισματων. Επιδείνωση προηγούμενων ρηγματώσεων.
15. Ι.Μ. Οσίου Γρηγορίου
Αντιπροσωπείο Ι.Μ. Οσίου Γρηγορίου στις Καρυές: Μέτριες βλάβες στον Ναό σε τρούλο, τόξο, ελαφρές βλάβες σε επιχρίσματα τοιχοποιιών
Ι.Κελλί Αγίου Φιλοθέου στις Καρυές : Σοβαρές βλάβες στη ΒΑ γωνία του Κελλιού
16. Ι.Μ. Εσφιγμένου:
Αντιπροσωπείο Ι.Μ. Εσφιγμένου στις Καρυές: Ρωγμές σε επιχρίσματα τοιχοποιιών
Παλαιό Αντιπροσωπείο στις Καρυές: Πτώση καμινάδας και ζημιές στη στέγη
Ι.Κελλί Αγίου Τρύφωνα: Ρωγμές και πτώση επιχρισμάτων τοιχοποιιών και ζημιές στη στέγη
17. Ι.Μ. Αγίου Παντελεήμονος: Ρηγματώσεις σε τύμπανα τρούλων και λιθοδομές. Πτώσεις καμινάδων, αποκολλήσεις επιχρισμάτων
18. Ι.Μ. Κωνσταμονίτου: Βαριές βλάβες σε καμινάδες, σοβαρές βλάβες σε διαχωριστικές τοιχοποιίες και επιχρίσματα
Δείτε επίσης:
