Μετά από χρόνια καχυποψίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει να επανεξετάζει τον ρόλο της Τουρκίας, βλέποντάς την λιγότερο ως πηγή έντασης και περισσότερο ως δυνητικό παράγοντα σταθερότητας. Η προοπτική ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία ενισχύει τη σημασία της Άγκυρας, η οποία εμφανίζεται πρόθυμη να συμβάλει τόσο ως διαμεσολαβητής όσο και ως δύναμη ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα. Παράλληλα, όμως, οι Βρυξέλλες διατηρούν επιφυλάξεις λόγω της επιδείνωσης των δημοκρατικών ελευθεριών υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Σύμφωνα με το POLITICO, ενόψει αυτής της νέας πραγματικότητας, η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος μεταβαίνει στην Άγκυρα, υπογραμμίζοντας ότι «η ειρήνη στην Ουκρανία θα μεταβάλει τις ισορροπίες στην Ευρώπη» και πως η Τουρκία θα αποτελέσει «κρίσιμο εταίρο» στην επόμενη ημέρα. Η ίδια τόνισε ότι η ενίσχυση των σχέσεων προϋποθέτει πρόοδο σε ζητήματα κράτους δικαίου και εμπιστοσύνης.
Γεωστρατηγική βαρύτητα και ανοιχτές πληγές
Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου, γεγονός που της προσδίδει καθοριστική επιρροή στις θαλάσσιες ροές και στην ασφάλεια της περιοχής. Το 2022 είχε διαδραματίσει κομβικό ρόλο στη συμφωνία για την εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών, ενώ δηλώνει έτοιμη να συμμετάσχει σε μελλοντική ειρηνευτική αποστολή.
Ωστόσο, οι σχέσεις με την ΕΕ παραμένουν παγωμένες από το 2018, καθώς η Άγκυρα κατηγορείται για αυταρχικές πρακτικές και διώξεις αντιπολιτευόμενων. Η Κος αναγνώρισε ότι «η Τουρκία διαθέτει ισχυρή κοινωνία των πολιτών», αλλά σημείωσε πως απαιτούνται απτά βήματα επιστροφής στα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Οικονομικά ανοίγματα με όρους
Ως ένδειξη επαναπροσέγγισης, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα υπογράψει δάνεια 200 εκατ. ευρώ για έργα πράσινης ενέργειας, τερματίζοντας την πολυετή αναστολή χρηματοδοτήσεων. Παράλληλα, η Κομισιόν προωθεί σχέδιο συνδεσιμότητας που θα ενισχύσει μεταφορές και ενέργεια στον Διακασπιακό Διάδρομο.
Η Άγκυρα, όμως, ζητά κυρίως αναθεώρηση της τελωνειακής ένωσης του 1995, θεωρώντας ότι οι πρόσφατες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ με Ινδία και Mercosur την αφήνουν σε μειονεκτική θέση. Ακόμη και ο φυλακισμένος δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου κάλεσε την Ένωση να εκσυγχρονίσει τη συμφωνία, μιλώντας για «ασύμμετρες επιπτώσεις» εις βάρος της Τουρκίας.
Το κυπριακό αγκάθι
Η αναβάθμιση των σχέσεων σκοντάφτει κυρίως στην αντίθεση Ελλάδας και Κύπρου. Η Λευκωσία απαιτεί πρόσβαση κυπριακών πλοίων σε τουρκικά λιμάνια ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε πρόοδο. Η Άγκυρα, που δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, έχει απορρίψει παλαιότερες προτάσεις ανταλλαγής διευκολύνσεων.
Η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου Μαριλένα Ραουνά άφησε πάντως ανοιχτό παράθυρο, λέγοντας ότι η κυπριακή προεδρία της ΕΕ «μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία», εφόσον υπάρξει αμοιβαιότητα.
Νέο διεθνές περιβάλλον, παλιά ζητούμενα
Οι ανακατατάξεις που προκαλεί η πολιτική Τραμπ ωθούν Ευρώπη και Τουρκία σε αναζήτηση κοινού εδάφους. Η πρέσβης της Τουρκίας στην ΕΕ Γιαπράκ Μπαλκάν δήλωσε ότι «ο κόσμος αλλάζει και οι σχέσεις πρέπει να προσαρμοστούν», επιμένοντας ότι ο στρατηγικός στόχος παραμένει η ένταξη στην Ένωση.
Η επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων δεν βρίσκεται ακόμη στο τραπέζι, όμως οι Βρυξέλλες μιλούν πλέον για «νέα ματιά» στις σχέσεις με την Άγκυρα. Το στοίχημα, όπως σημειώνει η Κος, είναι η σταδιακή ανοικοδόμηση εμπιστοσύνης ώστε η οικονομική και γεωπολιτική συνεργασία να γίνει αμοιβαία επωφελής.
Δείτε επίσης:
- Τουρκία: Εισαγγελέας προτείνει 20 χρόνια φυλάκιση για τον Ιμάμογλου
- Foreign Policy: Ο Τραμπ ενισχύει τον τουρκικό εθνικισμό
- Αμυντική σύμπραξη Ελλάδας-Ουκρανίας: Παρουσιάστηκε το θωρακισμένο MAC OWL
