Δεν είναι λίγες οι φορές που η Ελλάδα καταφέρνει αρνητικές πρωτιές. Ανάμεσα σε αυτές και η κατάταξή της στις πιο ρυπογόνες χώρες στην Ευρώπη, σύμφωνα με την IQAir, με τα επίπεδα ρύπανσης να φτάνουν έως και πενταπλάσια των ασφαλών ορίων.
Τα μικροσωματίδια PM2.5 και PM10, τα οξείδια του αζώτου και το αστικό νέφος σκοτώνουν και αυτό δεν το λέμε εμείς, το τεκμηριώνει επί χρόνια ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και το κατοχυρώνει νομοθετικά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Παρατηρητήριο Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Αττικής καταγράφει επίμονες υπερβάσεις σε ολόκληρη την Αττική και την ελληνική περιφέρεια. Τα Ιωάννινα και το Πλαγιάρι Θεσσαλονίκης βρέθηκαν στις πέντε πιο μολυσμένες περιοχές της χώρας.
Στρατηγική με… ηλεκτρονικά ποδήλατα
Μέσα σε αυτό το τοπίο, η κυβερνητική απάντηση ήρθε με τη μορφή δελτίου τύπου. Ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας Νίκος Παπαθανάσης παρουσίασε πρόσφατα σε ενημέρωση τύπου το έργο «Έξυπνες Πόλεις Χαμηλής Ρύπανσης», που υλοποιείται με πρωτοβουλία των Δήμων Φλώρινας, Λευκάδας και Άρτας από κοινού με τους Δήμους Κορυτσάς και Αυλώνας της Αλβανίας, μέσω του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Interreg IPA VI-A «Ελλάδα – Αλβανία 2021-2027». Συνολικός προϋπολογισμός: 1.940.984 ευρώ. Στο πρακτικό σκέλος: 35 κοινόχρηστα ηλεκτρικά ποδήλατα στη Φλώρινα, ένα ηλεκτρικό σάρωθρο στη Λευκάδα, τέσσερα ηλεκτρικά λεωφορεία στην Αλβανία, και φυσικά η θεσμοθέτηση μιας «Ημέρας Μηδενικών Εκπομπών». Το σύνολο παρουσιάστηκε ως κεντρικό κυβερνητικό επίτευγμα στη μάχη κατά της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Ουσιαστικά, η «πολιτική καθαρού αέρα» περιορίζεται σε ηλεκτρικά ποδήλατα, μίνι απορριμματοφόρα και λίγα ηλεκτρικά οχήματα, εργαλεία που μπορούν να λειτουργήσουν μόνο συμπληρωματικά, όχι ως πυρήνας πολιτικής για τη μείωση των ρύπων.
Ταυτόχρονα, στον Κορδελιό-Εύοσμο, τον δεύτερο μεγαλύτερο Δήμο της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης, εκκρεμεί ακόμα ερώτηση στη Βουλή για το αν υπάρχει επικαιροποιημένο Σχέδιο Ποιότητας Αέρα, ποιοι είναι οι συγκεκριμένοι στόχοι μείωσης PM10 και αν λειτουργεί μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης πολιτών και σχολικών μονάδων κατά τις ημέρες αυξημένης ρύπανσης. Η απάντηση δεν έχει δοθεί.
Επικοινωνιακά παιχνίδια
Με προσεκτικές διατυπώσεις και χαμηλούς τόνους, καλλιεργείται η εντύπωση εθνικής στρατηγικής εκεί όπου στην πράξη υπάρχει απλή διεκπεραίωση έργων τοπικής κλίμακας. Είναι η κλασική τεχνική της πολιτικής οικειοποίησης. Όταν δεν έχεις μεγάλο αποτέλεσμα να δείξεις, μεγεθύνεις το μικρό.
Τα στοιχεία όμως δεν επιτρέπουν επικοινωνιακά παιχνίδια. Στην Ευρώπη, περίπου 300.000 άνθρωποι χάνουν πρόωρα τη ζωή τους κάθε χρόνο εξαιτίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τα PM2.5, τα σωματίδια που διεισδύουν στους πνεύμονες και την κυκλοφορία του αίματος, συνδέονται άμεσα με καρδιοαναπνευστικά νοσήματα, πρόωρη θνησιμότητα και αυξημένες δαπάνες υγείας. Όταν η ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλες και μεσαίες πόλεις της χώρας παραμένει σταθερά πάνω από τα όρια ασφαλείας, η στρατηγική για τον καθαρό αέρα δεν γίνεται να συνοψίζεται σε μερικά ηλεκτρικά οχήματα, λίγα μίνι απορριμματοφόρα και συμβολικές «ημέρες μηδενικών εκπομπών». Δεν μιλάμε για πολιτική, μιλάμε για επικοινωνία.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα μικρά έργα δεν βοηθούν. Το πρόβλημα είναι ότι παρουσιάζονται ως σωτήρια λύση. Δεν είναι. Είναι βιτρίνα, κολλημένη πάνω σε αποσπασματική και ουσιαστικά ανύπαρκτη στρατηγική. Και όσο η κυβέρνηση επιμένει σε αυτή τη λογική, η δημόσια υγεία θα συνεχίζει να πληρώνει το τίμημα.
Εργαλεία υπάρχουν όμως λείπει η βούληση
Το πρόβλημα δεν είναι έλλειψη πόρων. Είναι έλλειψη βούλησης να χρησιμοποιηθούν σωστά. Το πρόγραμμα LIFE, το κύριο χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ για το περιβάλλον, διαθέτει ειδικό υποπρόγραμμα για την «Κυκλική Οικονομία και Ποιότητα Ζωής» που χρηματοδοτεί ακριβώς αυτό που λείπει: έργα παρακολούθησης και βελτίωσης ποιότητας αέρα και εφαρμογή σχεδίων αντιμετώπισης ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Το Horizon Europe από την πλευρά του χρηματοδοτεί καινοτόμα ερευνητικά έργα, και η Αποστολή για τις «Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις» στοχεύει σε 100 ευρωπαϊκές πόλεις-πρότυπα με μηδενικούς ρύπους έως το 2030 – μια ευκαιρία που η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει για τις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της. Το URBACT IV υποστηρίζει τη συνεργασία μεταξύ πόλεων για ανταλλαγή καλών πρακτικών στη βιώσιμη κινητικότητα και την πράσινη μετάβαση, ενώ ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» χρηματοδοτεί υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και μεταφορές χαμηλών εκπομπών σε πραγματική κλίμακα.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Αστικών Περιοχών διαθέτει πόρους για καινοτόμες δράσεις που δοκιμάζουν νέες λύσεις στο αστικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένης της ποιότητας του αέρα. Και αν όλα αυτά δεν αρκούν, οι δήμοι μπορούν να αντλήσουν κεφάλαια και μέσω των Περιφερειακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ, που διαθέτουν ειδικούς άξονες για την «Πράσινη Ευρώπη» και την προστασία του περιβάλλοντος.
Μιλάμε δηλαδή για ένα πλήρες οπλοστάσιο χρηματοδοτικών εργαλείων, ικανό να χρηματοδοτήσει παρεμβάσεις με μετρήσιμη αποτελεσματικότητα: νέες τεχνολογίες δέσμευσης και φιλτραρίσματος ρύπων σε επιβαρυμένους οδικούς άξονες και δημόσιους χώρους, ζώνες χαμηλών εκπομπών με πραγματική επιτήρηση και τεχνολογικό έλεγχο, δίκτυα αισθητήρων μέτρησης ποιότητας αέρα με ανοιχτά δεδομένα, συνδυασμένα με πράσινες υποδομές και κυκλοφοριακές ρυθμίσεις βάσει δεδομένων.
Δείτε επίσης:
