Σε μια βαρυσήμαντη παρέμβαση προχώρησε ο Ευάγγελος Βενιζέλος, με αφορμή το πρόσφατο περιστατικό προσωρινής απώλειας ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών. Ο πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι το ζήτημα υπερβαίνει τα όρια της τεχνικής διαχείρισης και εφάπτεται της εθνικής κυριαρχίας.
Περισσότερο από ένα τεχνικό ζήτημα
Σύμφωνα με τον κ. Βενιζέλο, η Διαχείριση της Εναέριας Κυκλοφορίας (ΑΤΜ) και οι σχετικές υπηρεσίες (ATS) αποτελούν θεμελιώδεις πυλώνες της αεροναυτιλίας και της ασφάλειας των πτήσεων για κάθε κράτος. Ωστόσο, ειδικά για την Ελλάδα, ο έλεγχος του FIR Αθηνών φέρει ένα βαρύ ιστορικό και στρατηγικό φορτίο.
Η σύνδεση με την Εθνική Άμυνα
Ο πρώην Υπουργός Εθνικής Άμυνας υπογράμμισε ότι τα τελευταία 50 χρόνια —και ιδιαίτερα μετά τις ανακατατάξεις στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ την περίοδο 1974-1980— το FIR Αθηνών έχει ταυτιστεί με τον «σκληρό πυρήνα» της εθνικής ασφάλειας. Η αποτελεσματική διαχείρισή του είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με:
–Το εθνικό σύστημα αεράμυνας.
-Τη δέσμευση περιοχών για στρατιωτικές ασκήσεις και πεδία βολής.
-Την πάγια ελληνική απαίτηση για υποβολή σχεδίων πτήσης από όλα τα αεροσκάφη πριν από την είσοδό τους.
Ο κίνδυνος των «Σχεδίων Έκτακτης Ανάγκης» (Contingency Plans)
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Βενιζέλος στην ανάγκη πλήρους διερεύνησης του επεισοδίου, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα επαναληφθεί. Προειδοποίησε ότι, βάσει των διεθνών και ενωσιακών κανονισμών (ICAO, Eurocontrol, Single European Sky), σε περιπτώσεις παρατεταμένης αδυναμίας ελέγχου ενεργοποιούνται σχέδια έκτακτης ανάγκης (contingency plans).
Αυτά τα σχέδια μπορεί να προβλέπουν την προσωρινή ανάθεση της διαχείρισης σε γειτονικές χώρες. Ενώ σε επίπεδο Ε.Ε. αυτό θα αφορούσε κράτη-μέλη όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία ή η Κύπρος, στο πλαίσιο του ICAO η διαχείριση θα μπορούσε δυνητικά να ανατεθεί και σε γειτονική χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης (με ποιο πιθανή την Τουρκία), γεγονός που δημιουργεί σοβαρούς προβληματισμούς για τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας.
Δείτε ολόκληρη το σχόλιο του Ευάγγελου Βενιζέλου:
«Για κάθε χώρα η Διαχείριση της Εναέριας Κυκλοφορίας (ATM), η παροχή Υπηρεσιών Εναέριας Κυκλοφορίας (ATS) και όλα τα συναφή ζητήματα που σχετίζονται με αυτό που συνήθως ονομάζουμε FIR, είναι υψίστης σοβαρότητας ζητήματα αεροναυτιλίας και ασφάλειας πτήσεων.
Για την Ελλάδα επιπλέον αυτής της ιδιαίτερα σοβαρής όψης, η διαχείριση του FIR Αθηνών έχει, τα τελευταία πενήντα χρόνια και ιδίως μετά την αποχώρηση ( το 1974 ) και την επιστροφή (το 1980) στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, συνδεθεί με τον σκληρό πυρήνα της εθνικής ασφάλειας: με το σύστημα αεράμυνας, τη δέσμευση περιοχών για πεδία βολής και ασκήσεων και κυρίως με την απαίτηση μας τα αεροσκάφη να υποβάλουν σχέδια πτήσης πριν εισέλθουν στο FIR Αθηνών.
Αντιγράφω για λόγους ακριβείας από το σχετικό σημείωμα που είναι αναρτημένο στον ιστότοπο του Υπουργείου Εξωτερικών:
«Tο FIR Αθηνών καλύπτει τον ελληνικό εθνικό εναέριο χώρο και επιπλέον διάσπαρτα τμήματα του διεθνούς εναερίου χώρου, δεδομένου ότι δεν άπτεται ζητημάτων κυριαρχίας, αλλά δικαιοδοσίας. Η Τουρκία ήταν εξ αρχής παρούσα στις παραπάνω συνδιασκέψεις και αποδέχθηκε τον καθορισμό του εναέριου χώρου για τον οποίο υπεύθυνη ορίσθηκε η Ελλάδα. Σύμφωνα με τους κανόνες του ICAO και τη διεθνή πρακτική, η Ελλάδα απαιτεί, για λόγους ασφάλειας των πολιτικών πτήσεων, όπως όλα τα αεροσκάφη, πολιτικά και στρατιωτικά, υποβάλλουν σχέδια πτήσεως πριν από την είσοδό τους στο FIR Αθηνών.
Παρά ταύτα, τον Αύγουστο του 1974, η Τουρκία αυθαίρετα εξέδωσε τη ΝΟΤΑΜ 714 (“ειδοποίηση προς αεροναυτιλλομένους”) με την οποία προσπαθούσε να επεκτείνει τον χώρο της δικαιοδοσίας της μέχρι το μέσο του Αιγαίου εντός του FIR Αθηνών. Η Ελλάδα τότε κήρυξε το Αιγαίο επικίνδυνη περιοχή (NOTAM 1157). Ο ICAO, απηύθυνε έκκληση και στις δύο πλευρές χωρίς επιτυχία. Τέλος, η ‘Αγκυρα, το 1980, και πάλι μονομερώς, ανακάλεσε τη ΝΟΤΑΜ 714 όταν διαπίστωσε ότι το μέτρο έβλαπτε τα συμφέροντά της και ιδίως τον τουρισμό της.
Ωστόσο, η Τουρκία έκτοτε, με το επιχείρημα ότι η Σύμβαση του Σικάγο δεν αφορά στα κρατικά αεροσκάφη, σταθερά αρνείται να υποβάλει σχέδια πτήσεων για τις εισόδους των στρατιωτικών αεροσκαφών της εντός του FIR Αθηνών, διαπράττοντας, έτσι, πολυάριθμες παραβάσεις των κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας και δημιουργώντας κινδύνους για την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία εξαναγκάζεται να προβαίνει σε διαδικασίες αναγνώρισης των αγνώστων στις αρμόδιες αρχές εναέριας κυκλοφορίας ιχνών αεροσκαφών, που έχουν εισέλθει στο FIR Αθηνών χωρίς να έχουν υποβάλει σχέδιο πτήσεως.»
Δεν αναφέρομαι τώρα ούτε στην ιστορία ούτε στις βαθύτερες πτυχές των θεμάτων αυτών. Αναφέρομαι στη σημασία που έχει, κατά πάγια ελληνική θέση, η διαχείριση του FIR Αθηνών που αφορά την ασφάλεια πτήσεων, από πλευράς εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής εθνικής ασφάλειας και άμυνας. Υποθέτω ότι η Κυβέρνηση ως ενιαίο κέντρο άσκησης της πολιτικής αυτής υπό τον Πρωθυπουργό, έχει πλήρη αίσθηση ότι το χθεσινό επεισόδιο αδυναμίας ελέγχου και διαχείρισης του FIR Αθηνών, που ευτυχώς αποκαταστάθηκε, πρέπει βεβαίως να διερευνηθεί σε πλήρες βάθος, κυρίως όμως δεν πρέπει να επαναληφθεί.
Γιατί και στα δύο επίπεδα στα οποία ρυθμίζονται τα θέματα αυτά, το διεθνές ( Σύμβαση του Σικάγο και ICAO) και το ενωσιακό (Single European Sky με την EASA, τους σχετικούς κανονισμούς, το Eurocontrol κλπ ), προβλέπεται ότι σε έκτακτες περιστάσεις εφαρμόζονται contingency plans, συμφωνημένα από πριν ή επιβαλλόμενα που φτάνουν μέχρι την ανάθεση της προσωρινής διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας σε γειτονικές χώρες μέλη της ΕΕ (όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία ή η Κύπρος), αλλά στο επίπεδο του ICAO αυτό μπορεί να αφορά και γειτονική χώρα που δεν είναι κράτος μέλος της ΕΕ».
Δείτε επίσης:
- Η εναέρια κυκλοφορία στο FIR Αθηνών δοκιμάστηκε και απέτυχε
- FIR Αθηνών: «Παράπλευρη απώλεια» 2.000 αποσκευές – Χάθηκαν και αναζητούνται
- Καρυστιανού: «Τέμπη και στον αέρα;» – Η σκληρή ανάρτηση για το μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών
Ο συνταγματολόγος κάνει κάτι διατυπώσεις… δημόσια… που πρέπει να φυλάγομαστε… αλλά από ποιόν???