Οι πρόσφατες πολεμικές εξελίξεις με το Ιράν και η νέα διπλωματική συμφωνία που προωθεί η Ουάσινγκτον υποχρεώνουν τα κράτη του Περσικού Κόλπου να αναθεωρήσουν ριζικά τη στρατηγική τους στάση απέναντι στην Τεχεράνη, αλλά και τον βαθμό εμπιστοσύνης που δείχνουν στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας. Για πολλές δεκαετίες, οι αραβικές ηγεσίες της περιοχής θεωρούσαν τη σχέση τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως μια ακλόνητη συμμαχία. Ωστόσο, η προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ υπήρξε ανέκαθεν περισσότερο συναλλακτική.
Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτησή του από το 2018 προς τον Σαουδάραβο μονάρχη, όταν είχε δηλώσει δημόσια: «Βασιλιά, εμείς σας προστατεύουμε. Χωρίς εμάς ίσως να μην ήσασταν εκεί ούτε για δύο εβδομάδες. Πρέπει να πληρώσετε για τον στρατό σας», δίνοντας το στίγμα των προθέσεών του.
Οι αμφιβολίες των κρατών του Κόλπου εντάθηκαν μετά τις μεγάλες επιθέσεις που δέχθηκαν οι σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις το 2019, καθώς η Ουάσινγκτον περιορίστηκε σε καταδίκες χωρίς να προχωρήσει σε άμεση απάντηση κατά του Ιράν. Κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, οι ηγέτες της περιοχής κινήθηκαν με βάση αυτά τα δεδομένα.
Παρά τις δεσμεύσεις για τεράστιες επενδύσεις στην αμερικανική οικονομία και τις καθησυχαστικές δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου από την πρωτεύουσα του Κατάρ, όπου ανέφερε ότι «Θα προστατεύσουμε αυτή τη χώρα», οι φετινές στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν προκάλεσαν σφοδρά ιρανικά αντίποινα που έπληξαν άμεσα την περιοχή, αναδεικνύοντας τα κενά της αμερικανικής προστασίας.
Η αποστολή Ρούμπιο και οι όροι της νέας συμφωνίας
Σε αυτό το τεταμένο περιβάλλον, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ξεκίνησε περιοδεία στην περιοχή με σκοπό να κατευνάσει τις ανησυχίες των συμμάχων του. Κατά την άφιξή του στο Άμπου Ντάμπι, ο Αμερικανός αξιωματούχος υπογράμμισε την πρόθεση της Ουάσινγκτον για διαβούλευση, επισημαίνοντας χαρακτηριστικά: «Θέλουμε να ακούσουμε τις απόψεις τους, ιδιαίτερα μετά τις εξελίξεις του περασμένου Σαββατοκύριακου στην Ελβετία, και να διασφαλίσουμε ότι οι θέσεις τους θα ληφθούν υπόψη σε κάθε απόφαση που λαμβάνουμε, γιατί είναι εταίροι μας».
Παρά τις διαβεβαιώσεις, η καχυποψία παραμένει υψηλή, καθώς η νέα υπό διαμόρφωση συμφωνία με την Τεχεράνη φαίνεται πως αφήνει κρίσιμα ζητήματα ανοιχτά, εντείνοντας το αίσθημα ανασφάλειας.
Σύμφωνα με αναλυτές, η διαφαινόμενη συμφωνία προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία από εκείνη του 2015, καθώς έρχεται σε μια στιγμή που οι χώρες του Κόλπου έχουν απωλέσει «την εμπιστοσύνης τους προς τις ΗΠΑ», όπως σημειώνουν ειδικοί ερευνητές. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι η πρόσφατη σύγκρουση απέδειξε πως «το Ιράν διέθετε ένα καλά οργανωμένο σχέδιο για να πλήξει τα κράτη του Κόλπου». Επιπλέον, η συμφωνία παραχωρεί στην Τεχεράνη αναβαθμισμένο ρόλο στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, αφήνοντας παράλληλα ανέπαφο το πυραυλικό της πρόγραμμα και το δίκτυο των ένοπλων οργανώσεων που ελέγχει.
Αν και ο Ρούμπιο υποσχέθηκε ότι το θέμα των πυραύλων θα συζητηθεί, ο Ντόναλντ Τραμπ έδειξε να το υποβαθμίζει, θεωρώντας λογικό τον εξοπλισμό του Ιράν. Παράλληλα, ασαφές παραμένει το τοπίο γύρω από το ταμείο ανοικοδόμησης του Ιράν, ύψους τριακοσίων δισεκατομμυρίων δολαρίων, για το οποίο η Ουάσινγκτον προσδοκά χρηματοδότηση από τον Κόλπο, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ακόμα επίσημες δεσμεύσεις από την πλευρά των αραβικών κρατών.
Η αναζήτηση εναλλακτικών και η διπλωματική στροφή
Αναγνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει άμεση εναλλακτική λύση στην αμερικανική αμυντική παρουσία, τα κράτη του Κόλπου διατηρούν ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, με χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να εκφράζουν πρόθεση να «ενισχύσουν ακόμη περισσότερο» τη διμερή συνεργασία. Ωστόσο, η απουσία μιας δεσμευτικής ρήτρας αμοιβαίας άμυνας από την πλευρά της Ουάσινγκτον στρέφει αρκετές κυβερνήσεις σε νέους εξοπλιστικούς εταίρους, όπως η Τουρκία, και τις αναγκάζει να εξετάσουν το ενδεχόμενο μιας μακροπρόθεσμης συνύπαρξης με το Ιράν, ακόμη και μέσω ενός περιφερειακού συμφώνου μη επίθεσης.
Αυτή η στρατηγική μεταβολή αποτυπώνεται ήδη στον δημόσιο λόγο και στα μέσα ενημέρωσης της περιοχής, όπου η παραδοσιακά συγκρουσιακή ρητορική κατά της Τεχεράνης υποχωρεί. Σαουδάραβες αναλυτές και αρθρογράφοι επισημαίνουν πλέον ότι ο μακροπρόθεσμος στόχος δεν πρέπει να είναι η μόνιμη απομόνωση ή η αποδυνάμωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά η ενσωμάτωσή της σε μια σταθερή περιφερειακή δομή μέσω της διπλωματικής οδού.
Η τάση αυτή επιβεβαιώνει ότι η επαναξιολόγηση των σχέσεων με το Ιράν είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αναθεώρηση των προσδοκιών που τρέφουν οι χώρες του Κόλπου από τη συμμαχία τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Δείτε επίσης:
- Το Ιράν απειλεί με νέο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ
- Προειδοποίηση Τραμπ σε Ιράν: «Μας είπαν ότι δεν υπάρχουν διόδια στα Στενά του Ορμούζ, αν δεν ισχύει, τελειώνουν οι διαπραγματεύσεις»
- Στενά του Ορμούζ: Επιχείρηση-μαμούθ για τον απεγκλωβισμό 11.000 ναυτικών από τον ΟΗΕ
- Τραμπ: Ξέσπασε κατά της Γερουσίας – «Έχω το Ιράν στα “σχοινιά” και δυσκολεύουν τη δουλειά μου»
