Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε στο προσκήνιο ένα θέμα που για δεκαετίες θεωρούνταν λήξαν: τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών στη Διώρυγα του Παναμά. Η πρόσφατη απειλή του ότι οι ΗΠΑ θα “πάρουν πίσω” τη Διώρυγα ή θα αναλάβουν “κάτι πολύ ισχυρό”, σηματοδοτεί την επιστροφή μιας πιο επιθετικής αμερικανικής στρατηγικής έναντι της Κίνας και των γεωπολιτικών της επενδύσεων.
Η συγκεκριμένη διαμάχη ξεκίνησε με τις αποκαλύψεις για την αυξανόμενη κινεζική παρουσία γύρω από τη Διώρυγα. Η εταιρεία Panama Ports Company, θυγατρική της Hutchison Ports με έδρα το Χονγκ Κονγκ, διαχειρίζεται δύο σημαντικά τερματικά κοντά στο πέρασμα. Αν και δεν ελέγχει τη λειτουργία της Διώρυγας, η αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται να θεωρεί πως η αυξανόμενη κινεζική επιρροή αποτελεί στρατηγική απειλή. Ο Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, διαμήνυσαν στον Παναμά ότι η κατάσταση αυτή ίσως οδηγήσει σε αμερικανική παρέμβαση, βάσει της συμφωνίας του 1977, η οποία δίνει στις ΗΠΑ το δικαίωμα στρατιωτικής δράσης σε περίπτωση που η ουδετερότητα της Διώρυγας τεθεί σε κίνδυνο.
Ο Παναμάς, από την πλευρά του, απάντησε μέσω του προέδρου Ραούλ Μουλίνο ότι η κυριαρχία της χώρας του στη Διώρυγα δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση. Ωστόσο, προκειμένου να κατευνάσει τις αμερικανικές ανησυχίες, ο Μουλίνο ανακοίνωσε πως η χώρα δεν θα ανανεώσει τη συμφωνία της με την Κίνα για το Belt and Road Initiative και ότι εξετάζει νομικά τη δραστηριότητα της Hutchison Ports. Παράλληλα, πρότεινε την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ, προκειμένου να μειωθεί η ανάγκη προσέγγισης του Πεκίνου.
Η προσέγγιση του Τραμπ στο ζήτημα της Διώρυγας εντάσσεται σε μια ευρύτερη πολιτική που έχει εφαρμόσει και σε άλλα θέματα. Η απειλή στρατιωτικής ή οικονομικής δράσης χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να επιβάλλουν τη βούλησή τους χωρίς απαραίτητα να καταφύγουν σε πραγματική σύγκρουση. Το ίδιο είχε συμβεί κατά τη διαπραγμάτευση της νέας NAFTA (USMCA) με το Μεξικό και τον Καναδά, καθώς και στην πίεση προς το ΝΑΤΟ για αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Στην περίπτωση του Παναμά, η τακτική του Τραμπ φαίνεται να αποδίδει. Η απόφαση της χώρας να απομακρυνθεί από την κινεζική επιρροή και να επιδιώξει στενότερη συνεργασία με τις ΗΠΑ αποτελεί νίκη για την Ουάσινγκτον. Η Κίνα, που εδώ και χρόνια χρησιμοποιεί οικονομικά μέσα για να ενισχύσει την παρουσία της στην Κεντρική και Νότια Αμερική, βλέπει μια σημαντική γέφυρα να καταρρέει.
Αυτό που μένει να φανεί είναι αν η αμερικανική πίεση θα φτάσει στο σημείο στρατιωτικής δράσης. Αν και ο Παναμάς διαβεβαιώνει ότι δεν βλέπει πραγματικό κίνδυνο μιας αμερικανικής επέμβασης, η ιστορία έχει δείξει ότι οι ΗΠΑ δεν διστάζουν να επιβάλουν την επιρροή τους όταν θεωρούν ότι τα στρατηγικά τους συμφέροντα απειλούνται. Και η Διώρυγα του Παναμά, ως ένας από τους σημαντικότερους εμπορικούς κόμβους του κόσμου, αποτελεί ξεκάθαρο τέτοιο συμφέρον.
