Στις 20 Μαΐου 1941 άρχιζε η Μάχη της Κρήτης και οι Αθηναίοι αναγνώστες διάβαζαν στις εφημερίδες το οξύμωρο να θεωρούνται «σύμμαχος» ο από αέρος επιτιθέμενος Γερμανικός στρατός και «εχθρός» οι Άγγλοι και οι ίδιοι οι Κρητικοί που υπερασπίζονταν τη γη τους!
Μόνο που, όποιος ξεφυλλίσει τις εφημερίδες των πρώτων ημερών της Κατοχής θα διαπιστώσει κάτι ακόμα. Πέρα από την ανυπόγραφη αρθρογραφία υπέρ του στρατού Κατοχής που λογικά επιβλήθηκε… άνωθεν, θα ανακαλύψει και κάποια ενυπόγραφα κείμενα, όχι από τυχαίους δημοσιογράφους, αλλά κορυφαίους στο είδος τους. Πέρα από την αρνητική αυτή έκπληξη θα εντοπίσει και τις πρώτες αντιδράσεις των απλών πολιτών υπέρ των Άγγλων αιχμαλώτων.
Δεν θα τις διαβάσει, φυσικά, σε κάποιο ρεπορτάζ, αλλά στις ίδιες τις ανακοινώσεις των αρχών Κατοχής.
Είναι τα τσιγάρα που προσέφεραν άγνωστοι στους αιχμάλωτους Βρετανούς που τους περιέφεραν ως λάφυρα οι Γερμανοί στους δρόμους της πρωτεύουσας. Ένα τσιγάρο, ένα λουλούδι, ένα βλέμμα συμπόνιας.
Διαβάζουμε, για παράδειγμα, στο κεντρικό σχόλιο του «Ελεύθερου Βήματος» που μεταπολεμικά έγινε σκέτο «Βήμα» στις 11 Απριλίου
Και την επομένη βλέπουμε σε όλες τις εφημερίδες, μέσα σε πλαίσιο που σημαίνει «υποχεωτική δημοσίευση» την σχετική ανακοίνωση:
Κι επειδή οι εκδηλώσεις αυτές συνεχίστηκαν, οι αρχές Κατοχής επανήλθαν με νέα ανακοίνωση στις 20 Μαΐου
Παρά τις απειλές οι εκδηλώσεις δεν σταμάτησαν και στις 31 Μαΐου, ενώ συνεχιζόταν η Μάχης της Κρήτης, δημοσιεύεται σε όλες τις εφημερίδες δήλωση του πρωθυπουργού Τσολάκογλου για το θέμα με αφορμή επεισόδιο στην «Αθηναϊκή Λέσχη»
Στο πνεύμα αυτό είναι και το χρονογράφημα του Παύλου Παλαιολόγου στο «Ελεθερο Βήμα» στις 3 Ιουνίου 1941. Προκαλεί εντύπωση η θέση αυτή του κορυφαίου χρονογράφου που υπήρξε πάντοτε προσεκτικός και μετριοπαθής. Και η εντύπωση είναι ακόμα μεγαλύτερη για τη χρονική στιγμή που επιλέγει να τη δημοσιεύσει. Δύο μέρες νωρίτερα είχε ολοκληρωθεί η κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς, ενώ τέσσερις μέρες πριν οι Μανώλης Γλέζος και Λάκης Σάντας είχαν κατεβάσει την σβάστικα από την Ακρόπολη!
Όμως τι να πει κανείς για το χρονογράφημα του Σπύρου Μελά στην «Καθημερινή», ώρες, μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον στρατηγό Γεώργιο Τσολάκογλου που οι υπεύθυνοι της εφημερίδας φρόντισαν να το αναδείξουν κατάλληλα στην πρώτη σελίδα του φύλλου της 30ης Απριλίου.
Για να δούμε όμως τι γράφει ο βετεράνος εκείνη την εποχή χρονογράφος…
«Ψηλός, μελαχρινός…» αναφέρει ο Σπύρος Μελάς, λες κι αν ήταν ξανθός και κοντός δεν θα μπορούσε να γίνει άριστος στρατηγός. Όμως το θέμα βρίσκεται αλλού, στη μέση του κειμένου που θεωρεί ότι η Ελλάδα αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι του «νέου κόσμου» που ονειρευόταν ο Χίτλερ. Αποδεχόταν αυτό που οι περισσότεροι Έλληνες στη διάρκεια της Κατοχής δεν αποδέχτηκαν και το απέδειξαν με την ενεργητική και η παθητική τους αντίσταση.
Οι Γερμανοί στις 3 Μαΐου έκαναν παρέλαση μπροστά από τον Άγνωστο Στρατιώτη. Στις εφημερίδες της εποχής χαρακτηρίζεται «μεγαλειώδης», αλλά ο φωτογραφικός φακός είναι αδιάψευστος μάρτυς. Την παρακολούθησαν οι Γερμανοί στρατιώτες που δεν πήραν μέρος σε αυτήν. Ούτε καν τα μέλη της Γερμανικής παροικίας στην Αθήνα!
Κι αν αυτές είναι οι φωτογραφίες που εγκρίθηκαν προς δημοσίευση από τη λογοκρισία, μπορούμε να φανταστούμε πόσο… φτωχιές ήταν οι άλλες που δεν πήραν έγκριση.
Φυσικά, δε γίνεται λόγος για τη δημοσιογραφική κάλυψη της Μάχης της Κρήτης. Εκεί συναντάμε το φαινόμενο τις ειδήσεις για την εξέλιξη των επιχειρήσεων να τις παίρνουν οι εφημερίδες από ανταποκρίσεις του Γερμανικού πρακτορείου από τη Μαδρίτη, τη Στοκχόλμη, ακόμη και την Άγκυρα. Απόδειξη η ενημέρωση που προσέφερε το «Ελεύθερο Βήμα»
Και σα να μην έφθαναν όλα αυτά, οι επίσημες ανακοινώσεις τα έβαζαν με τους Κρητικούς που δεν… σέβονταν τους Γερμανούς εισβολείς
Κι όχι μόνον αυτό. Διαβάζουμε στα «Αθηναϊκά Νέα» στην πρώτη σελίδα στις 28 Μαΐου:
