ΑΡΧΙΚΗ STORIES Νοέμβριος: Ο μήνας των αναταραχών που στιγμάτισε τη χώρα

Νοέμβριος: Ο μήνας των αναταραχών που στιγμάτισε τη χώρα

Σύμφωνα με τον Frank Roselieb, επικεφαλής του Ινστιτούτου του Κιέλου για τις κρίσεις, ο Νοέμβριος είναι ο πιο επικίνδυνος μήνας για το ξέσπασμα μιας σοβαρής κρίσης – από την αύξηση των αυτοκτονιών μέχρι την πτώση των αεροπλάνων.

  • Γράφει ο Τάκης Κάμπρας

Αν και ο Γερμανός επιστήμονας συνδέει στη μελέτη του την έξαρση των τραγικών συμβάντων με το κλίμα, η αλήθεια είναι ότι στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, ο Νοέμβριος ήταν πάντα ένας μήνας εξεγέρσεων και αναταραχών, που στιγμάτισαν την πορεία της χώρας.


Από τα Ευαγγελικά, τα Σανιδικά και τα Ορεστειακά των αρχών του 20ου αιώνα μέχρι τα Νοεμβριανά του 1916, τη Δίκη των Εξ και, πιο πρόσφατα, την εξέγερση του Πολυτεχνείου στις 17 Νοεμβρίου 1973.

Τα Ορεστειακά

Ως «Ορεστειακά» έμειναν στην ιστορία οι αιματηρές συγκρούσεις που σημειώθηκαν το Νοέμβριο του 1903, με αφορμή την παράσταση της «Ορέστειας» του Αισχύλου μεταφρασμένης στη Δημοτική.

Το αξιοπερίεργο φαινόμενο βίαιων ταραχών με αφορμή γλωσσικά θέματα είχε παρουσιαστεί για πρώτη φορά το 1901, με τα αποκαλούμενα Ευαγγελικά ή Ευαγγελιακά, που αφορούσαν τη μετάφραση του Ευαγγελίου στη δημοτική, γεγονότα που εντάσσονται σε μία ευρύτερη διαμάχη γύρω από το γλωσσικό ζήτημα και την ιστορία του στην Ελλάδα.

Τον Νοέμβριο του 1903, φοιτητές, υποκινημένοι και αυτή τη φορά από τον καθηγητή τους Γ. Μιστριώτη, διαδήλωσαν αξιώνοντας να μη γίνει η παράσταση.

Το οξύμωρο των «ορεστειακών» συλλαλητηρίων ήταν ότι ενώ το χρηματοδοτούμενο από το βασιλιά Γεώργιο Α’ Βασιλικό Θέατρο κάνει ένα νεωτεριστικό άνοιγμα, αποφασίζοντας να χρηματοδοτήσει αρχαίο θέατρο σε μετάφραση, έχει απέναντί του το Πανεπιστήμιο και τη δήθεν προοδευτική φοιτητική πρωτοπορία που υπερασπιζόταν συντηρητικές απόψεις.
Οι διαδηλώσεις κατέληξαν σε αιματηρά επεισόδια με δύο νεκρούς.

Αξιοσημείωτο είναι ότι όταν το 1901 στα εγκαίνια της Νέας Σκηνής του Βασιλικού Θεάτρου είχε ανέβει η Άλκηστις του Ευρυπίδη σε μετάφραση Χρηστομάνου, δεν είχαν προκληθεί τέτοιες αναταραχές.

Αφορμή στάθηκε η πεζή μετάφραση σε συντηρητική δημοτική του Γεωργίου Σωτηριάδη, η οποία προκάλεσε την μήνιν των καθαρολόγων της εποχής, των γλωσσαμυντόρων όπως λέγονταν τότε οι οπαδοί της αττικίζουσας γλώσσας.

Κύριος υποκινητής των επεισοδίων αυτών ήταν ο καθηγητής Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γεώργιος Μιστριώτης, φανατικός υπέρμαχος της αρχαΐζουσας γλώσσας, ξεσήκωσε φοιτητές και προσκείμενες εφημερίδες ώστε να συμμετάσχει και ο αθηναϊκός λαός σε συλλαλητήρια.

Επειδή όμως τότε η Κυβέρνηση Δ. Ράλλη δεν απεδέχθη το αίτημα του Γ. Μιστριώτη που πρέσβευε οι παραστάσεις των αρχαίων δραμάτων να γίνεται στη γλώσσα που γράφτηκαν ακολούθησαν συμπλοκές.

Το δε βράδυ της 8ης Νοεμβρίου διατάχθηκε ο στρατός να επιβάλει τη τάξη. Κατά τις συμπλοκές που ακολούθησαν στη διάλυση των διαδηλωτών κάποιοι στρατιώτες από φόβο προσβολής τους πυροβόλησαν κατά του πλήθους με συνέπεια να φονευτούν δύο πολίτες και να τραυματιστούν επτά. Μετά από το γεγονός αυτό οι διαδηλωτές διαλύθηκαν, οι οχλαγωγίες σταμάτησαν και η αναταραχή τερματίσθηκε ακριβώς λόγω της σθεναρής στάσης της Κυβέρνησης.

Ύστερα από 2.461 χρόνια, όπως υπενθύμιζε εφημερίδα της εποχής, η «Ορέστεια» ανέβηκε από το Βασιλικόν (Εθνικό σήμερα) Θέατρο, υπό τη φωτισμένη καθοδήγηση του Στέφανου Στεφάνου, διευθύνοντα γραμματέα του θεάτρου και πρωτοπόρου ποιητή, μεταφρασμένη σε απλή νεοελληνική γλώσσα (συντηρητική δημοτική) από τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Γεώργιο Σωτηριάδη -«ευρυμαθούς ελληνιστού και διαπρεπούς αρχαιολόγου».
Η πρώτη παράσταση δόθηκε το Σάββατο 1 Νοεμβρίου 1903.

Η Μαρίκα Κοτοπούλη ενσάρκωνε την Αθηνά Παλλάδα και απήγγελλε το «Χαίρε της Τραγωδίας» του Κωστή Παλαμά. Η μουσική ήταν του Στάνφορντ, εκτελούμενη υπό της ορχήστρας του Ι. Καίσαρη. Την επομένη, η εφημερίδα «Καιροί» χαρακτήριζε την Κοτοπούλη «ηθοποιό του μέλλοντος».

Στις 8 Νοεμβρίου η εφημερίδα «Πρωία» φροντίζει να προετοιμάσει ψυχολογικά τους αναγνώστες της για τη διάλεξη του αρχαιομανούς και γλωσσαμύντορος καθηγητή Πανεπιστημίου Γεωργίου Μιστριώτη, ιδρυτή το 1876 της «Υπέρ της διδασκαλίας αρχαίων δραμάτων Εταιρείας». Στις 9 του μήνα ο Παύλος Νιρβάνας στο χρονογράφημά του στο πρωινό «Άστυ» σημειώνει διορατικά: «Διατρέχομεν πάλιν ημέρας ρητορικής και φιλολογικοπατριωτικών εξάρσεων».

Το βράδυ έχει διάλεξη ο Μιστριώτης. Οι φοιτητές, ξαναμμένοι από τον καθηγητή τους, καλούν τον ελληνικό λαό σε ανταρσία.

Ανακοινώνονται νέες παραστάσεις του Βασιλικού Θεάτρου για τις 15 και 16. Στις 15 ξεκινούν στη Φιλοσοφική Σχολή συζητήσεις και εκλέγεται επιτροπή «ήτις εκθύμως να εργασθή προ του κινδύνου ον διατρέχει η εθνική μας γλώσσα». Το απόγευμα, ο Μιστριώτης βγάζει νέο επιθετικό λόγο: «Εγώ παραιτούμαι, ας έλθη ο Παλαμάς να διδάξη». Οι φοιτητές φωνάζουν συκοφαντικά συνθήματα.

Την επομένη, στις 3 μ.μ. συγκεντρώνονται στο καφενείο του «Γαμβέττα», κάνουν πορεία προς το Βασιλικό Θέατρο και καλούν το λαό σε συμπαράσταση – διαδήλωση: «Ζήτω το Πανεπιστήμιον», «Ζήτω ο Μιστριώτης» φωνάζουν.

Στη Σταδίου και στα Προπύλαια ξεσπούν επεισόδια. Φοιτητές και στρατός συμπλέκονται, πέφτουν έξι πυροβολισμοί και ακολουθεί ομοβροντία. Μια σφαίρα στρατιωτικού πετυχαίνει στο στήθος τον 22χρονο εφημεριδοπώλη Ι. Μαντά, άλλοι μιλούν για δύο νεκρούς και εφτά τραυματίες. Πυροσβεστικές αντλίες παρατάσσονται μπροστά από το σημερινό κινηματογράφο «Κοτοπούλη» και περιφρουρούν το χώρο γύρω από το Βασιλικό Θέατρο.

Στις 9:30 μ.μ. η παράσταση ξεκινά χωρίς επεισόδια.Η «Αστραπή», δεμένη στο άρμα του Μιστριώτη, στις 17 Νοεμβρίου κακίζει την κυβέρνηση και τις αρχές, γιατί προτίμησαν την «πλήρωσιν του παραλόγου πείσματός τους».

Στις 20 Νοεμβρίου ξεκινούν ανακρίσεις για τα επεισόδια και καλούνται να καταθέσουν διευθυντές εφημερίδων.

Στις 17 Δεκεμβρίου ο Γεώργιος Μιστριώτης απολογείται στον ανακριτή και την επομένη στο μάθημά του λέγει στους φοιτητές: «Εξορκίζω υμάς, ίνα μαρτυρήσετε προ του μεγάλου τού Έθνους δικαστηρίου αν είπον τι κατά της καθεστηκυίας τάξεως».

Στις 14 Ιανουαρίου 1904 ανακοινώνεται ψήφισμα υπέρ του Γ. Μιστριώτη από την «Εταιρεία υπέρ της διδασκαλίας αρχαίων ελληνικών δραμάτων».

Στις 25 Ιανουαρίου δημοσιεύεται στις εφημερίδες το βούλευμα του εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Αθηνών Μπενή-Ψάλτη για τις ταραχές. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Χρόνος», «κατά την δίοδον της ανακρίσεως ταύτης εφυλακίσθησαν δυνάμει εντάλματος του ανακριτού οι κατηγορούμενοι (αναγράφονται 11 ονόματα, κυρίως φοιτητών ανάμεσά τους και του Γ. Μιστριώτη) και εξεδόθησαν εντάλματα συλλήψεως και ταύτης μη επιτευχθείσης, κατασχετήρια κατά των φυγοδικούντων κατηγορουμένων» (αναγράφονται 22 ονόματα φοιτητών).

Σύμφωνα με το σκεπτικό των δικαστών του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Γ. Αγγελέα, Δ. Ιωαννίδη, Π. Τσιτσεκλή: «Επειδή ως προς τον κατηγορούμενον κ. Γ. Μιστριώτην εκ της ενεργηθείσης λεπτομερώς ανακρίσεως ενδείκνυται και διά μακρών ο εισαγγελεύς εν τη προτάσει του εκτίθησιν ότι ο κατηγορούμενος ούτος παριστών εαυτόν ως μη ώφειλεν ως μόνον κατέχοντα το μονοπώλιον του πατριωτισμού, ίσως δε και άλλους σκοπούς επιδιώκων διά λόγου του εκφωνηθέντος την 9ην Νοεμβρίου π.ε. και δι’ ιδιαιτέρων ομιλιών και δημοσιογραφικών συνεντεύξεων προκάλεσεν εξέγερσιν εις τα πνεύματα των φοιτητών επί αφορμή του γλωσσικού ζητήματος (…). Διά ταύτα παραπέμπει εις το ακροατήριον των εν Αθήναις Πλημμελειοδικών του (11 φοιτητές) ίνα δικασθώσιν ως υπαίτιοι».

Η «Εστία», η οποία από τις 17 Νοεμβρίου 1903 αποκαλούσε τον Μιστριώτη «πρωταίτιο», «αρχιυποκινητή του εκτροχιασμού», «γέροντα πατέρα της φοιτητικής νεολαίας», δημοσιεύει το βούλευμα: «Ο Μιστριώτης διέδωκε ψευδείς φήμας περί υπάρξεως εταιρίας αντεθνικής (…) επιρρίψας όμως αναληθείς και ανυπόστατους αντιπατριωτικάς και αυτόχρημα προδοτικάς ενεργείας καθ’ υψηλών προσώπων (…) προσκληθείς υπό της Αρχής να δηλώση σαφώς και ωρισμένως τα υπ’ αυτού επιπολαίως προς εξέγερσιν σπερμολογηθέντα (…)

Ο κατηγορούμενος ούτος εις τας ανωτέρω πράξεις του προέβη εκ δολίας προαιρέσεως και κατά συνέπειαν δέον, κατά την κρίσιν του συμβουλίου, να παύση η κατ’ αυτού καταδίωξις ως αρχηγού της στάσεως».


Αντί να αποθαρρύνουν τον Γεώργιο Μιστριώτη οι κατηγορίες, εκείνος στις 29 Ιανουαρίου πήγε στο μάθημά του και μίλησε στην «ευγενή του Πανεπιστημίου νεολαία»…

Οι απόπειρες αυτές «ενδογλωσσικής μετάφρασης» θρησκευτικών κειμένων δεν ήταν οι πρώτες. Το 1536 είχαν μεταφραστεί από τον Ιωαννίκιο Καρτάνο αποσπάσματα από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, και το 1638 μεταφράστηκε στη νεοελληνική η Καινή Διαθήκη από τον Μάξιμο Καλλιπολίτη. Η πρώτη προσπάθεια δεν βρήκε συνεχιστές ενώ η δεύτερη καταδικάστηκε από την Ιερά Σύνοδο.

Αντιστοίχως, και η Ορέστεια του Αισχύλου δεν ήταν το πρώτο παράδειγμα μετάφρασης κειμένου της κλασικής κληρονομιάς.

Τα επεισόδια σχετίζονται και με τα εκάστοτε πολιτικά συμφραζόμενα. το γεγονός, ωστόσο, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις το γλωσσικό πυροδότησε τόσο ακραίες και βίαιες αντιδράσεις, καταδεικνύει τη φόρτιση και τη σημασία που απέδιδε στο ζήτημα την εποχή εκείνη η ελληνική κοινωνία.

ΣΧΟΛΙΑ

Tο newsbreak.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

Ακολουθήστε μας στο Facebook και μείνετε πάντα ενημερωμένοι!

 

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Ρόζα Παρκς

Η ιστορία της Ρόζα Παρκς και η κομβική απόφαση του δικαστηρίου των ΗΠΑ

Ήταν Δεκέμβριος του 1955, όταν η γυναίκα-σύμβολο, Ρόζα Παρκς γυρνώντας από την εργασία της...
Ζέτα μακρυπούλια

Rouk Zouk: «Εκκολαπτόμενος γύπας» την πέφτει στην Ζέτα! (video)

Ένας... «εκκολαπτόμενος γύπας» εμφανίστηκε στο πλατό του Rouk Zouk με σκοπό να παίξει στο...
GNTM επεισοδιο 20

GNTM: Απόψε τα κορίτσια μαγειρεύουν και επιστρέφουν στη… δεκαετία του 50! (video)

Ένα βήμα πριν από την τελική δεκάδα του GNTM και στο αποψινό, 20ο επεισόδιο,...

Η Κορινθίου και ο Αϊβάζης έφυγαν από την εκκλησία χωρίς να πληρώσουν τον παπά...

Σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη στην εκπομπή Dot, η Μαρία Κορινθίου και ο Γιάννης Αϊβάζης...
Ιγνατιος Καϊτεζιδης ΠΕΔΚΜ

Ιγνάτιος Καϊτεζίδης: Εξελέγη παμψηφεί πρόεδρος της ΠΕΔ-ΚΜ! (video)

Ομόφωνα πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας εξελέγη ο Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, δήμαρχος Πυλαίας...
ΟΚΛΑΧΟΜΑ ΠΥΡΟΒΟΛΙΣΜΟΙ

Πυροβολισμοί σε εμπορικό κέντρο στην Οκλαχόμα – Τρεις νεκροί

Επεισόδιο με πυροβολισμούς σημειώθηκε σε εμπορικό κέντρο της αλυσίδας Walmart στην πόλη Ντάνκαν της...
πιτ μπουλ

Άγρια επίθεση από δύο πιτ μπουλ σε περαστικό και τον σκύλο του (video)

«Γροθιά στο στομάχι» είναι οι εικόνες που διέρρευσαν από κάμερα ασφαλείας στην Chinatown, όπου...
πράσινη βουλή

Έτσι θα «πρασινίσουν» την Βουλή – Που θα γίνουν ενεργειακές παρεμβάσεις

Η πρόθεση για την υλοποίηση ενεργειακών παρεμβάσεων αναβάθμισης του κτηρίου της Βουλής, από πλευράς...

Μετανάστης μαχαίρωσε αστυνομικό όταν προσπάθησε να τον ελέγξει

Ανήμερα της 17ης Νοεμβρίου και με το βλέμμα στραμμένο στις εκδηλώσεις που γίνονταν σε...
ΕΞΑΡΧΕΙΑ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΥΛΛΗΨΕΙΣ

Δίωξη για πλημμελήματα στους 28 από τους συλληφθέντες στα Εξάρχεια – Ελεύθεροι οι τέσσερις...

Ποινική δίωξη πλημμεληματικού χαρακτήρα ασκήθηκε σε βάρος των συλληφθέντων για τα επεισόδια της Κυριακής...