Δεν υπάρχει στα σχολικά βιβλία, τον περνάνε… ξώφαλτσα ακόμα και τα βιβλία της Ιστορίας!
Κι όμως έγινε Πόλεμος…
Είναι Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 1925, μεσημέρι, γύρω στις δύο. Στο φυλάκιο 69 στην περιοχή Δεμίρ Καπού που σημαίνει «Σιδερένια Πύλη» αρχίζει η ανταλλαγή πυρών μεταξύ των Ελλήνων και Βουλγάρων.
Οι διεθνείς πηγές αναφέρουν ότι ο Έλληνας σκοπός μπήκε στο βουλγαρικό έδαφος κυνηγώντας τον σκύλο του. Οι Βούλγαροι τον πέρασαν για εισβολέα και τον πυροβόλησαν.
Οι γείτονες από την πλευρά τους ανέφεραν ότι ο Έλληνας στρατιώτης δεν… κυνηγούσε τον σκύλο του, αλλά τους στρατιώτες τους.
Πράγματι βρέθηκε εκεί ένας νεκρός Έλληνας φαντάρος, αλλά το όπλο του ήταν γεμάτο. Δεν έλειπε σφαίρα!
Οι Έλληνες τέλος υποστηρίζουν ότι ξαφνικά οι Βούλγαροι άρχισαν να πυροβολούν για να καταλάβουν, όπως και έγινε, το φυλάκιο.
Όταν ο υπολοχαγός Χαρίλαος Βασιλειάδης, 31 χρόνων, από την Αγιά Λάρισας, νιόπαντρος, σήκωσε λευκή σημαία για να διευθετήσει το επεισόδιο δέχτηκε σφαίρα στην κοιλιά. Τον σκότωσαν! Ο συνοδός του στρατιώτης Τραγκίδης τραυματίστηκε βαριά κι αργότερα πέθανε.
Η κατάσταση εκείνη την εποχή ήταν περίεργη στην ελληνοβουλγαρική μεθόριο, Τα οριστικά σύνορα δεν είχαν ακόμα προσδιοριστεί, θα αποφάσιζε διεθνής επιτροπή. Τα επεισόδια ήταν συχνά. Πίσω από τις βουλγαρικές γραμμές υπήρχαν σώματα ατάκτων, οι γνωστοί κομιτατζήδες που είχαν ανταλλαχθει λίγο νωρίτερα. Έλληνες της Βουλγαρίας είχαν έρθει στην Ελλάδα και Βούλγαροι της Μακεδονίας και της Θράκης είχαν απελαθεί στη χώρα καταγωγής τους.
Οι κομιτατζήδες συχνά δημιουργούσαν επεισόδια με τις ελληνικές φρουρές.
Ακόμα πιο ρευστή ήταν η κατάσταση πολιτικά στις δύο χώρες.
*Στην Ελλάδα ο στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος είχε πάρει την εξουσία με πραξικόπημα στις 25 Ιουνίου της ίδιας χρονιάς. Φρόντισε να νομιμοποιηθεί με απόφαση της Εθνοσυνέλευσης υποσχόμενος εκλογές, αλλά στη συνέχεια τη διέλυσε εξορίζοντας τους πολιτικούς του αντιπάλους. Κι αυτοί καλύπτουν όλο το πολιτικό φάσμα. Από τον Ιωάννη Μεταξά έως τους Νικόλαο Πλαστήρα, τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου, τον Γεώργιο Παπανδρέου και φυσικά τους κομμουνιστές.
*Στη Βουλγαρία επίσης με πραξικόπημα, ο Αλεξάνταρ Τσάνκοφ ήταν πρωθυπουργός. Είχε… προλάβει κατά δύο χρόνια νωρίτερα (9 Ιουνίου 1923) τον ομόλογό του στην Ελλάδα. Αντιμετώπιζε πιέσεις στη χώρα από τα κόμματα της αντιπολίτευσης που ήθελαν να τον ανατρέψουν.
Ο Θεόδωρος Πάγκαλος παραμονές Δημοτικών εκλογών (έγιναν την Κυριακή 25 Οκτωβρίου) σε μια κίνηση αποφασιστικότητας έδωσε εντολή στο Γ’ και Δ’ Σώμα Στρατού να μπει στη Βουλγαρία.
Είχε προηγηθεί ελληνική διακοίνωση που ζητούσε από τη βουλγαρική πλευρά:
1-Συγγνώμη για την γενόμενη προσβολή
2-Αποζημίωση δύο εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων στις οικογένειες των φονευθέντων
3-Παραδειγματική τιμωρία του αξιωματικού που διέταξε την προσβολή και κατάληψη του ελληνικού φυλακίου.
Ο Πάγκαλος πίστευε ότι πίσω από την επίθεση κρύβονταν κομιτατζήδες. Ήξερε ότι μετά την ήττα της στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο η Βουλγαρία είχε αφοπλιστεί και μια επίθεση στην Ελλάδα θα ισοδυναμούσε με… αυτοκτονία. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν κήρυξε πόλεμο, αλλά διέταξε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις μέσα στη Βουλγαρία.
Στις 22 Οκτωβρίου τα πρώτα τμήματα του Ελληνικού Στρατού μπήκαν στη Βουλγαρία. Νωρίτερα ένα ελληνικό αεροπλάνο απογειώθηκε από τη Θεσσαλονίκη για να κάνει αναγνώριση στο εχθρικό έδαφος. Οι Βούλγαροι θεώρησαν ότι θα βομβάρδιζε τις θέσεις τους κι αργότερα υποστήριξαν ότι υπήρξε βομβαρδισμός, ενώ προσωρινά εκκένωσαν το Πετρίσι, την πλησιέστερη πόλη κοντά στα ελληνικά σύνορα.
Η Κοινωνια των Εθνών, ο… ΟΗΕ της εποχής, ανέλαβε δράση. Διέταξε την κατάπαυση του πυρός και επιστροφή των αντιμαχομένων στις θέσεις τους.
Το πόρισμα και η απόφαση ήταν σοκ για την Ελλάδα που κλήθηκε να πληρώσει αποζημίωση 45.000 λίρες στη Βουλγαρία και αυτή να αποζημιώσει την οικογένεια των τριών Ελλήνων νεκρών που σκοτώθηκαν τις πρώτες μέρες.
Παράλληλα μέχρι την οριστική χάραξη των συνόρων οι «κυανόκρανοι» της εποχής, μια ομάδα Σουηδών ανέλαβε να δημιουργήσει «ουδέτερη ζώνη» μεταξύ των δύο πλευρών. Αποχώρησε στο τέλος του 1927.
Η ελληνική πλευρά δεν κατάφερε να παρουσιάσει τα ντοκουμέντα που θα στήριζαν αποτελεσματικά τις θέσεις της. Ο υπουργός Εξωτερικών Κωνσταντίνος Ρέντης είχε παραιτηθεί, τον αντικατέστησε ο Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος στις 21 Οκτωβρίου. Το σημαντικότερο όμως ήταν ότι για μια ακόμα φορά ένας διεθνής οργανισμός αποφάσιζε με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Δύο χρόνια νωρίτερα οι Ιταλοί είχαν καταλάβει την Κέρκυρα για 27 μέρες, αλλά η Κοινωνία των Εθνών δεν «τιμώρησε» την εισβολή αυτή. Η υπόθεση αυτή είχε χαρακτηριστεί ως η πρώτη διπλωματική επιτυχία του φασιστικού καθεστώτος του Μπενίτο Μουσολίνι.
Ο απολογισμός των εχθρπραξιών ήταν 125 Έλληνες και 55 Βούλγαροι νεκροί.
Ενδιαφέρον έχουν και τα μετά. Η κίνηση του Πάγκαλου έγινε μπούμερανγκ. Σιγά σιγά οι στρατιωτικοί που τον στήριζαν άρχιζαν να τον εγκαταλείπουν. Η επίθεση ανέδειξε τα προβλήματα στα πολεμοφόδια. Οι στρατηγοί του Γ’ και Δ’ Σώματος Στρατού ειδοποίησαν ότι δεν έχουν αναπληρωθεί τα κανόνια που εγκαταλείφθηκαν στη Μικρά Ασία τρία χρόνια νωρίτερα και η χώρα δεν μπορούσε να αντέξει μια σύγκρουση που θα κρατούσε καιρό. Η προσπάθεια του Πάγκαλου να πείσει τη Σερβία να επιτεθεί στη Βουλγαρία με αντάλλαγμα μια δίοδο στο Αιγαίο μέσω σιδηροδρομικής γραμμής από τη Γευγελή στη Θεσσαλονίκη θεωρήθηκε παραχώρηση εθνικού εδάφους. Ο Πάγκαλος ανατράπηκε στις 22 Αυγούστου 1926 ενώ τέσσερις μήνες νωρίτερα είχε γίνει και Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Ο Βούλγαρος πρωθυπουργός Αλεξάνταρ Τσάνκοφ ανατραπηκε και αυτός, τον Ιανουάριο του 1926. Αργότερα συνεργάστηκε με τις Γερμανικές αρχές, καταδικάστηκε σε θάνατο από την κομμουνιστική κυβέρνηση και διέφυγε στην Αργεντινή. Πέθανε στο Μπουένος Άιρες το 1959.
