- Συνέντευξη στη Γεωργία Μακρογιώργου
Στο βιβλίο «Δικά μας παιδιά» η Σοφία Νικολαΐδου αφουγκράζεται τις φωνές μιας γενιάς που μεγάλωσε σε καιρούς αντιφάσεων και κρίσης. Αφηγείται μια ιστορία για ένα ραπ συγκρότημα, για τα όνειρα που παίρνουν εκδίκηση, για τα παιδιά που έσωσε η μουσική. Με γραφή άμεση και συγκινητική, υφαίνει ιστορίες όπου το προσωπικό μπλέκεται με το συλλογικό. Για το νέο της βιβλίο μίλησε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη».
Σοφία, ποια ήταν η σπίθα που πυροδότησε τη γραφή αυτού του βιβλίου;
Ήθελα να γράψω ένα μυθιστόρημα για το τώρα. Για το παλλόμενο νεύρο μιας κοινωνίας που βρίσκεται σε βρασμό. Για την αέναη πάλη – ή τη σκυταλοδρομία, όπως θέλεις πες το – ανάμεσα στις γενιές. Για όλα αυτά που βλέπουμε γύρω μας, εμείς που μεγαλώσαμε πια, και δεν τα καταλαβαίνουμε. Τη μουσική, τη γλώσσα, την βία που αίφνης ξεσπάει από το πουθενά. Αλλά και για όλα αυτά που ζήσαμε, όσα μας έκαναν αυτό που είμαστε σήμερα. Ήθελα μια φωτογραφία της στιγμής. Να αποτυπώνει αυτό που βιώνουμε αλλά, την ίδια στιγμή, να ανοίγει την βεντάλια της εμπειρίας, να εισχωρεί και σε όσα δεν ξέρουμε, σε όσα μένουν κρυμμένα. Στα άρρητα και τα ανείπωτα.
Ως καθηγήτρια, έρχεσαι σε άμεση επαφή με τη νέα γενιά. Τι σε εντυπωσιάζει και τι σε ανησυχεί περισσότερο στα παιδιά σήμερα;
Με εντυπωσιάζει αυτό που εντυπωσιάζει πάντα, όταν ερχόμαστε σε επαφή με τα νιάτα. Η φλόγα. Η δύναμη. Η φόρα. Ο παλμός. Δεν ξέρω αν με ανησυχεί κάτι. Ίσως η θλίψη. Είναι μια θλιμμένη γενιά.
Πώς κατάφερες να κατανοήσεις τη σχέση των νέων με τη ραπ μουσική και να την αποδώσεις τόσο ζωντανά;
Μα αυτή η κατανόηση δεν είναι η δουλειά της λογοτεχνίας; Η μυθοπλασία αποτυπώνει όσα μοιάζουν ξένα και μακρινά, ανοίγει μια χαραμάδα στα κλειστά δωμάτια, καταβυθίζεται στα μύχια.Πολλοί συγγραφείς που διαβάζω κι αγαπώ δεν ξεκινούν απ’ τη λευκή σελίδα. Είναι συγγραφείς-ερευνητές. Πάντα υπάρχει κάτω από το μυθιστόρημα που γράφουν ένα είδος έρευνας. Τεκμήρια, αυτοψία, πηγές, συνομιλίες με ανθρώπους, μελέτη. Έτσι δουλεύω κι εγώ. Κι ύστερα έρχεται η στιγμή της ενσάρκωσης, το να φοράς τη σάρκα και τα κόκαλα των ηρώων του βιβλίου, να μην τους αποδίδεις απλώς, να μην παριστάνεις. Να είσαι. Απλώς, να είσαι.
Στο μυθιστόρημα το προσωπικό βίωμα ισορροπεί με το συλλογικό βίωμα και τη λογοτεχνική γραφή. Πόσο σημαντική για σένα είναι αυτή η ισορροπία;
Δεν ξέρω αν υπάρχει άλλος τρόπος – τουλάχιστον για μένα. Αυτή η άλλοτε ισορροπημένη και άλλοτε ανισόρροπη τραμπάλα ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο, το προσωπικό και το συλλογικό είναι ο τρόπος μου να διαβάζω και να γράφω λογοτεχνία. Άλλωστε και η Ιστορία, αυτή με το γιώτα κεφαλαίο, φτιάχνεται από τις ιστορίες των ανθρώπων. Το συλλογικό δεν υφίσταται χωρίς το προσωπικό – και το αντίστροφο.
Στα «Δικά μας παιδιά» υπάρχει κάποιος χαρακτήρας που αγάπησες περισσότερο ή που σε δυσκόλεψε να αποχωριστείς;
Νομίζω τους αγαπώ όλους. Δε γίνεται αλλιώς. Δεν μπορείς να γράψεις για την ιστορία κάποιου αν δεν τον καταλαβαίνεις με έναν τρόπο βαθύ και ανθρώπινο.«Κάνε με να ενδιαφερθώ», αυτή είναι η πρώτη αρχή της αφήγησης.
Ποιες «μπάρες» θα ξεχώριζες από ραπ τραγούδια;
Σίγουρα όλες αυτές που σημειώνω ως τίτλους στα κεφάλαια του μυθιστορήματος – και είναι πολλές. Αν τις καταγράψεις όλες μαζί, αφηγούνται με τον δικό τους τρόπο την ιστορία του βιβλίου.
Ετοιμάζεις νέο βιβλίο;
Είμαι στη φάση της επώασης. Μηρυκάζω ιδέες, κάνω βόλτες, ψάχνομαι, ερευνώ και αναμένω, μέχρι να κατασταλάξω στο θέμα.
Τα βιβλία της
Η Σοφία Νικολαΐδου έχει εκδώσει μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, μελέτες και μεταφράσεις. Από τις εκδόσεις Μεταίχμιο κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά της «Χορεύουν οι ελέφαντες», «Απόψε δεν έχουμε φίλους» (Βραβείο Athens Prize for Literature 2010) «Καλά και σήμερα: Το χρονικό του καρκίνου στο δικό μου στήθος» (Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2015), «Στο τέλος νικάω εγώ», «Vor».
