Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο το διεθνές ενδιαφέρον στρέφεται στην D3 ή, για να το θέσουμε καλύτερα, στην έλλειψή της. Μάλιστα, η έλλειψη της συγκεκριμένης βιταμίνης έχει χαρακτηριστεί ακόμα και «πανδημία», καθώς ο πληθυσμός παγκόσμια που εμφανίζει ποσοστά χαμηλότερα του ορίου της στο αίμα αυξάνεται συνεχώς.
- Από τη Σοφία Τικταμπανίδη
Η βιταμίνη D είναι μία λιποδιαλυτή βιταμίνη που χωρίζεται σε δύο σθένη, την D2 και την D3, με τη δεύτερη να έχει ισχυρότερη δράση για το ανθρώπινο σώμα. Η D δρα ως στεροειδής ορμόνη και συμμετέχει σε πάρα πολλές λειτουργίες του μεταβολισμού. Είναι εντυπωσιακό ότι τα περισσότερα από τα κύτταρα του οργανισμού μας διαθέτουν υποδοχείς των μεταβολιτών της βιταμίνης D.
Αυτό σημαίνει ότι η βιταμίνη συμβάλλει με πλήθος τρόπων στην υγεία του σώματός μας, με μερικά παραδείγματα, τη διατήρηση της υγείας των οστών, την ανοσοποίηση, ακόμα και στην ψυχική υγεία και τη διάθεση. Οπως οι περισσότεροι γνωρίζουν, αν και κάποιες τροφές περιέχουν τη βιταμίνη, η βασικότερη πηγή της D είναι ο ήλιος: το ανθρώπινο σώμα συνθέτει ένα 90% της βιταμίνης D μέσω της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου. Σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες, για μέγιστη παραγωγή από το σώμα (περίπου 20.000 IU) χρειάζεται να εκτιθέμεθα στο φως του ήλιου ανάμεσα στις ώρες 10-12 για 10 με 20 λεπτά, από Απρίλιο μέχρι Οκτώβριο, χωρίς οποιοδήποτε κάλυμμα από τη μέση και πάνω. Ομως, δεν μοιάζει παράλογο να μιλάμε για έλλειψη της D σε μία χώρα όπως η Ελλάδα, όπου τους περισσότερους μήνες του χρόνου το φως του ήλιου είναι άφθονο, σε σημείο μάλιστα να πρέπει να… προστατευτούμε από αυτό; Κι όμως, παρότι μεσογειακός λαός, φαίνεται ότι η έλλειψη της D3 μας επηρεάζει εξίσου με άλλες χώρες και αποτελεί έναν πραγματικό κίνδυνο και όχι… θεωρίες.
Μάλιστα, σε παγκόσμια μελέτη-καταγραφή των επιπέδων της βιταμίνης στον πληθυσμό, φάνηκε ότι στη βόρεια Ευρώπη τα ποσοστά της βιταμίνης είναι σημαντικά υψηλότερα από ό,τι στη νότια Ευρώπη, παρά τη λιγότερη ηλιοφάνεια! Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2017 και συγκέντρωσε αποτελέσματα 107 αντίστοιχων ερευνών πάνω στη βιταμίνη D3 από χώρες της νότιας Ευρώπης και της Μεσογείου, φαίνεται ότι παρά τη συνεχή έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, τα ποσοστά της βιταμίνης βρίσκονται σημαντικά χαμηλά σε μεγάλες μερίδες των πληθυσμών. Σε έρευνα που διεξήχθη στην Ισπανία -χώρα με κλίμα όμοιο με την Ελλάδα- τέθηκαν στο επίκεντρο 169 παιδιά με μέση ηλικία τους 9 μήνες, και εξετάστηκαν τα ποσοστά της βιταμίνης D3 στο αίμα τους. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, «επίπεδα της D3 κάτω των 30 ng/mL εντοπίστηκαν στο ένα τέταρτο των παιδιών ηλικίας κάτω των 2 ετών.
Τα αποτελέσματα τονίζουν τη σημασία για ενέργειες προφύλαξης για τη βιταμίνη κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων ζωής, ακόμα και στις ηλιόλουστες περιοχές της Μεσογείου». Αντίστοιχα στη χώρα μας έρευνες ήδη από το 2006 αναδεικνύουν την ανάγκη για πρόληψη, καθώς μετρήσεις τόσο σε παιδιά όσο και σε ηλικιωμένους προμήνυαν τη σοβαρή ανεπάρκεια της βιταμίνης στον πληθυσμό. Σε μία πολύ πρόσφατη επιδημιολογική μελέτη, με τίτλο «Αυξημένη συχνότητα ανεπάρκειας βιταμίνης D σε δείγμα ελληνικού και κυπριακού πληθυσμού», το 73,07% των Ελλήνων και το 69,28% των Κυπρίων του δείγματος είχαν ανεπαρκή επίπεδα βιταμίνης D, ακόμα και αν μιλάμε για δύο από τις περισσότερο ηλιόλουστες χώρες της Ευρώπης.
Οι λόγοι έλλειψής της
Χρήση αντηλιακών και ρούχων για προστασία από τον ήλιο: ίσως, στην πραγματικότητα, οι ώρες που όντως το σώμα μας εκτίθεται στον ήλιο είναι πολύ λιγότερες από ό,τι νομίζουμε. Λαοί με έντονη ηλιοφάνεια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, όπως οι λαοί της Μεσογείου, τείνουν να καλύπτονται περισσότερο από τον ήλιο, σε σχέση με λαούς χωρών με μειωμένη ηλιοφάνεια (το οποίο, βέβαια, δεν ακούγεται καθόλου παράλογο).
Τροφές: παρότι η χώρα μας περιβάλλεται από θάλασσα, η κατανάλωση ψαριών δεν είναι τόσο συχνή. Αν και μικρά τα ποσοστά που παίρνουμε από την τροφή, έχει και αυτό τον ρόλο του, καθώς φαίνεται ότι στα υψηλά επίπεδα D3 σε χώρες όπως η Σουηδία και η Νορβηγία συνάδει σημαντικά η μεγάλη κατανάλωση λιπαρών ψαριών και ιχθυελαίων.
Το σκουρότερο δέρμα: φαίνεται ότι, σε γενικές γραμμές, λαοί με σκούρα επιδερμίδα εμφανίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο για έλλειψη της βιταμίνης D3, καθώς η μελανίνη που κάνει το δέρμα σκουρότερο δρα ως προστατευτικό φίλτρο από τις ηλιακές ακτινοβολίες.
Οπως γίνεται λοιπόν εμφανές, το ότι η χώρα μας βρίσκεται στη Μεσόγειο, με ηλιόλουστο κλίμα τους περισσότερους μήνες του χρόνου, δεν σημαίνει τίποτα τελικά για τα επίπεδα της βιταμίνης D στον πληθυσμό. Ο κίνδυνος για έλλειψη της D3, με όλους τους μετέπειτα κινδύνους που αυτό συνεπάγεται, είναι (αν όχι μεγαλύτερος) ο ίδιος για λαούς όπως ο δικός μας και για λαούς με λιγότερο ήπια κλίματα. Το ίδιο και η ανάγκη για γνώση, πρόληψη και προφύλαξη από τις συνέπειές της.
