Η επίσημη ανακοίνωση της παραίτησης του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ σηματοδοτεί την κορύφωση μιας μακράς περιόδου έντονων πολιτικών κλυδωνισμών. Ο πιθανότερος διάδοχός του, Άντι Μπέρναμ, αναμένεται να γίνει ο έβδομος πρωθυπουργός που αναλαμβάνει τα ηνία της χώρας μέσα σε μία μόλις δεκαετία.
Οι ρίζες αυτής της παρατεταμένης ηγετικής κρίσης εντοπίζονται στο ιστορικό δημοψήφισμα για το Brexit τον Ιούνιο του 2016. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Βρετανία επιχείρησε να χαράξει μια αυτόνομη πορεία, όμως η οικονομία της βρέθηκε να ασθμαίνει, αντιμέτωπη με χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, διογκωμένο χρέος και αυξανόμενες κοινωνικές δαπάνες, φαινόμενα που επιτάθηκαν από τις διεθνείς γεωπολιτικές κρίσεις και τις πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και το Ιράν.
Επιπλέον, μέσω συνεχόμενων σκανδάλων που έπληξαν το παραδοσιακό πολιτικό δίπολο, τόσο στο κόμμα των Εργατικών, όσο και σε αυτό των Συντηρητικών, φάνηκε η κρίση του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος. Το μεταναστευτικό πρόβλημα που μεγαλώνει συνεχώς αλλά και η απαξίωση των πολιτών για τους παραδοσιακούς πολιτικούς έφερε τη δυναμική άνοδο του Νάϊτζελ Φάρατζ, γεγονός που επέτεινε τους τριγμούς στα δύο μεγάλα κόμματα.
Από το σοκ του Brexit στην πτώση της Τερέζα Μέι
Η αφετηρία του χρονικού της αστάθειας γράφτηκε το καλοκαίρι του 2016, όταν οι Βρετανοί πολίτες προκάλεσαν παγκόσμιο σοκ ψηφίζοντας υπέρ της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση με ποσοστό 52%. Η εξέλιξη αυτή τερμάτισε μια σχέση τεσσάρων δεκαετιών και βύθισε τη χώρα στη σοβαρότερη πολιτική κρίση της μεταπολεμικής ιστορίας της, οδηγώντας στην παραίτηση τον Ντέιβιντ Κάμερον και φέρνοντας στην εξουσία την Τερέζα Μέι.
Ένα χρόνο αργότερα, το πολιτικό ρίσκο της νέας πρωθυπουργού να προκηρύξει πρόωρες εκλογές με στόχο την ενίσχυση της κοινοβουλευτικής της πλειοψηφίας γύρισε μπούμερανγκ, αναγκάζοντάς την σε μια εύθραυστη κυβερνητική συμμαχία με το Δημοκρατικό Ενωτικό Κόμμα της Βόρειας Ιρλανδίας. Η αδυναμία της Μέι να ξεπεράσει το κοινοβουλευτικό αδιέξοδο για τους όρους του Brexit οδήγησε τελικά στην παραίτησή της την άνοιξη του 2019.
Η εποχή Τζόνσον και η σύντομη θητεία της Τρας
Τη σκυτάλη παρέλαβε ο Μπόρις Τζόνσον, εκ των πρωταγωνιστών της καμπάνιας του Brexit, ο οποίος στα τέλη του 2019 πέτυχε μια σαρωτική εκλογική νίκη για τους Συντηρητικούς, με κεντρικό σύνθημα την ολοκλήρωση της αποσύνδεσης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αποχώρηση της Βρετανίας οριστικοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2020.
Παρά την ισχυρή του εντολή και τη διαχείριση της πανδημίας, η θητεία του Τζόνσον σημαδεύτηκε από σειρά σκανδάλων που προκάλεσαν εσωτερική κυβερνητική ανταρσία και την παραίτησή του το καλοκαίρι του 2022. Η διάδοχός του, Λιζ Τρας, παρέμεινε στην εξουσία για μόλις 44 ημέρες, καθώς οι οικονομικές της εξαγγελίες για αναίτιες φορολογικές μειώσεις κλόνισαν τις αγορές και έπληξαν τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας.
Η σταθεροποίηση του Σούνακ και η ανατροπή από τους Εργατικούς
Ο Ρίσι Σούνακ ανέλαβε καθήκοντα με την υπόσχεση να αποκαταστήσει τη σταθερότητα, εστιάζοντας στην οικονομία και τη βελτίωση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω νέων εμπορικών συμφωνιών για τη Βόρεια Ιρλανδία. Ωστόσο, η δημοσκοπική φθορά οδήγησε στην προκήρυξη εκλογών το καλοκαίρι του 2024, όπου το Εργατικό Κόμμα υπό τον Κιρ Στάρμερ κατέγραψε ευρεία νίκη, αν και με ιστορικά χαμηλό ποσοστό για αυτοδύναμη κυβέρνηση.
Ο Στάρμερ προειδοποίησε άμεσα για μια βαθιά οικονομική «μαύρη τρύπα», και λίγους μήνες αργότερα η κυβέρνησή του προχώρησε σε μεγάλες αυξήσεις φόρων, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τον επιχειρηματικό κόσμο.
Το κύμα των σκανδάλων και η πτώση του Στάρμερ
Η κυβερνητική πορεία των Εργατικών άρχισε να αποσταθεροποιείται γρήγορα, με το δεξιό, αντιμεταναστευτικό κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ να καταγράφει πρωτιά στις δημοσκοπήσεις στις αρχές του 2025. Οι εσωτερικές πιέσεις για τον Στάρμερ εντάθηκαν μετά από μια κοινοβουλευτική ανταρσία για τις κοινωνικές παροχές και το ξέσπασμα του σκανδάλου γύρω από τον διορισμό του πρεσβευτή Πίτερ Μάντελσον, ο οποίος αποπέμφθηκε λόγω των διασυνδέσεών του με τον Τζέφρι Έπσταϊν.
Η πολιτική φθορά επισφραγίστηκε με βαριές απώλειες για τους Εργατικούς στις τοπικές εκλογές την άνοιξη του 2026. Η εσωτερική κατάρρευση ολοκληρώθηκε με τις διαδοχικές παραιτήσεις των υπουργών Υγειάς και Άμυνας, οι οποίοι αμφισβήτησαν ανοιχτά την ηγεσία του Στάρμερ. Το τελικό πλήγμα δόθηκε από τον δήμαρχο του Μάντσεστερ, Άντι Μπέρναμ, ο οποίος με μια καθοριστική εκλογική νίκη εξασφάλισε την επιστροφή του στο εθνικό κοινοβούλιο και, συγκεντρώνοντας την απαραίτητη εσωκομματική στήριξη, οδήγησε στην πτώση του Κιρ Στάρμερ.
Το παραραδοσιακό πολιτικό σύστημα σε κρίση
Αυτό που δείχνει η Βρετανία είναι η εικόνα που διαφαίνεται και στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες. Οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις, οι ελίτ της ΕΕ και η εξωτερική πολιτική του πολέμου, έχουν αποξενώσει ένα μεγάλο μέρος των πολιτών, οι οποίοι πλέον στρέφονται σε εναλακτικά ριζοσπαστικά πολιτικά κινήματα, τόσο της Δεξιάς, όσο και της Αριστεράς.
Η ανάδειξη των σκανδάλων που συνδέονται με τους παραδοσιακούς πολιτικούς χώρους, επιτείνει την κρίση και την φθορά τους. Ίσως η βρετανική πολιτική κρίση να μην αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός, και να την δούμε να επαναλαμβάνεται και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
