Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εκφράζει ανοιχτά τον θαυμασμό του για τον Τούρκο ηγέτη Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μια στάση που επανακαθορίζει τις ισορροπίες εντός της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, κατά τη διάρκεια πρόσφατης συνάντησης στο Οβάλ Γραφείο με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ο Τραμπ αποκάλυψε ότι ενδεχομένως να μην είχε σχεδιάσει καν να παραστεί στην ετήσια σύνοδο κορυφής της συμμαχίας, εάν αυτή δεν διεξαγόταν στην Τουρκία. Αναφερόμενος μάλιστα στον Τούρκο ομόλογό του, ο Αμερικανός πρόεδρος σημείωσε χαρακτηριστικά: «Ο Ερντογάν είναι ένας ισχυρός άνδρας. Ό,τι του έχω ζητήσει, το έχει κάνει».
Αυτή η ιδιαίτερη προσωπική χημεία μεταξύ των δύο ανδρών λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας για την Άγκυρα, περιορίζοντας τις επικρίσεις από την Ουάσινγκτον και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αναφορικά με την καταστολή των πολιτικών αντιπάλων στο εσωτερικό της Τουρκίας. Παράλληλα, ενισχύει την εικόνα της γειτονικής χώρας ως κεντρικού μεσολαβητή σε φλέγοντα διεθνή μέτωπα, από την Ουκρανία και το Ιράν μέχρι τη Λωρίδα της Γάζας, δικαιώνοντας τις φιλοδοξίες του Ερντογάν να καταστεί μια υπολογίσιμη περιφερειακή υπερδύναμη.
Η ισορροπία τρόμου και η έκρηξη της αμυντικής βιομηχανίας
Ο Ερντογάν επιδιώκει εδώ και χρόνια να συνδυάσει τη στρατηγική θέση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, όπου ηγείται του δεύτερου μεγαλύτερου στρατού της συμμαχίας, με τους παραδοσιακούς δεσμούς που διατηρεί με τη Ρωσία και το Ιράν. Αν και το εγχείρημα αυτό συχνά προσέκρουε στην αυταρχική εγχώρια πολιτική του, ο συντηρητικός ισλαμιστής ηγέτης κατάφερε να συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες στην προεδρία, παρά την έντονη δυσαρέσκεια των πολιτών για την κακή πορεία της τουρκικής οικονομίας και τον περιορισμό των ελευθεριών. Αν και οι ευρωπαίοι σύμμαχοι ενοχλούνταν συχνά από αυτές τις πρακτικές και τη στενή σχέση του Ερντογάν με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να προσεγγίσει την Άγκυρα ως τον απόλυτο διπλωματικό παίκτη-κλειδί για τη Μέση Ανατολή, παραβλέποντας ακόμη και τις πρόσφατες συλλήψεις πολιτικών αντιπάλων του Ερντογάν, όπως ο δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου.
Σε αυτή την ενίσχυση της τουρκικής επιρροής συνέβαλε καθοριστικά η αλματώδης ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Τα τουρκικά drones της εταιρείας Baykar απέκτησαν παγκόσμια φήμη όταν κατέστρεψαν ρωσικές στρατιωτικές φάλαγγες στην Ουκρανία το 2022, με αποτέλεσμα να εξάγονται πλέον σε περισσότερες από 33 χώρες και να οδηγούν σε διεθνείς κοινοπραξίες με ευρωπαϊκούς κολοσσούς. Επιπλέον, τουρκική εταιρεία εξόπλισε εργοστάσιο στο Τέξας, το οποίο αποτελεί σήμερα βασικό προμηθευτή του Πενταγώνου σε βλήματα πυροβολικού.
Σχολιάζοντας αυτή την εξέλιξη, ο Μαρκ Πιερίνι, πρώην πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Τουρκία και ανώτερος ερευνητής στο Carnegie Europe, επεσήμανε: «Αυτό έχει και πολιτική διάσταση για τον Ερντογάν. Θέλει αυτή η επιτυχία της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας να μεταφραστεί και σε πολιτικό όφελος για τον ίδιο». Αντίθετα, πηγή με γνώση των θέσεων της αμερικανικής κυβέρνησης εμφανίστηκε πιο επιφυλακτική, τονίζοντας ότι «είναι πολύ δύσκολο να μιλήσει κανείς εδώ για ανταλλάγματα» και προσθέτοντας: «Δεν νομίζω ότι η Δύση κάνει τα στραβά μάτια σε όσα συμβαίνουν στην Τουρκία με αντάλλαγμα κοινά συμφέροντα».
Η διπλωματική στροφή της Ουάσινγκτον και η εσωτερική καταστολή
Η απόφαση του Τραμπ να επενδύσει στον Ερντογάν συνιστά μια ριζική μεταστροφή σε σύγκριση με την περίοδο διακυβέρνησης του Τζο Μπάιντεν, ο οποίος κρατούσε την Άγκυρα σε απόσταση ασφαλείας. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, επιβεβαίωσε το εξαιρετικό κλίμα δηλώνοντας: «Ο πρόεδρος Τραμπ διατηρεί εξαιρετικές σχέσεις με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ερντογάν, ο οποίος έχει αποδειχθεί ένας εξαιρετικός εταίρος στην περιοχή». Στο πλαίσιο αυτό, η Ουάσινγκτον προωθεί πωλήσεις όπλων προς την Τουρκία, ξεπερνώντας τις αντιρρήσεις Αμερικανών βουλευτών, με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής της Άγκυρας στο πρόγραμμα των προηγμένων μαχητικών F-35, από το οποίο είχε αποκλειστεί λόγω της αγοράς των ρωσικών συστημάτων S-400.
Η επικείμενη σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ αναμένεται να αναδείξει την Τουρκία ως έναν σταθερό εταίρο απέναντι σε απειλές όπως η Ρωσία και το Ιράν, αλλά και ως έναν παράγοντα εξισορρόπησης της ίδιας της απρόβλεπτης συμπεριφοράς του Τραμπ προς τη συμμαχία. Όπως εξηγεί ο Σινάν Ουλγκέν, πρώην Τούρκος διπλωμάτης και διευθυντής του κέντρου μελετών Edam, «Ο Ερντογάν συμβάλλει ουσιαστικά στον περιορισμό της οργής του Τραμπ», συμπληρώνοντας πως «κατά τη γνώμη μου, ο παράγοντας Ερντογάν αποτρέπει αυτή τη στάση του προέδρου των ΗΠΑ από το να γίνει υπερβολικά επιζήμια».
Ωστόσο, η διεθνής αυτή αναβάθμιση συμπίπτει με μια περίοδο έντονης εσωτερικής καταστολής στην Τουρκία, μετά τις εκλογές του 2023. Η φυλάκιση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, με κατηγορίες τις οποίες ο ίδιος αρνείται, ερμηνεύεται από τον πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία, Ντέιβιντ Σάτερφιλντ, ως μια επιθετική κίνηση. Ο ίδιος δήλωσε πως «Όλα αυτά γίνονται με μια θρασύτητα που δεν νομίζω ότι θα ήταν εφικτή πριν από τέσσερα χρόνια», καταλήγοντας ότι «Πρόκειται για σκόπιμη εξουδετέρωση των πολιτικών προκλήσεων». Με τις τουρκικές αρχές να απαγορεύουν τις διαδηλώσεις κατά τη διάρκεια της συνόδου και να προχωρούν σε συλλήψεις ακτιβιστών και δικηγόρων, γίνεται σαφές ότι, σε αντίθεση με το παρελθόν, η γεωπολιτική χρησιμότητα της Άγκυρας έχει κάνει τη Δύση να σιωπά απέναντι στις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Δείτε επίσης:
- Τραμπ: Με επίσκεψη στο μαυσωλείο του Κεμάλ Ατατούρκ ξεκινάει την επίσκεψή του στην Τουρκία
- Μπλόκο της Τουρκίας σε αμερικανική κρουαζιέρα με 1900 επιβάτες της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας
- Η Τουρκία συντονίστρια νατοϊκής άμυνας στο Αιγαίο βάσει IAMD;
- Προκλητικές δηλώσεις Φιντάν: «Οι Εβραίοι είναι βάρος για την ανθρωπότητα» – Αντιδράσεις από το Ισραήλ
