Η συμφωνία για την πολιτική πυρηνική συνεργασία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σαουδικής Αραβίας, η οποία ανακοινώθηκε έπειτα από προσπάθειες σχεδόν δύο δεκαετιών, βρέθηκε ξαφνικά στον αέρα μετά την παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έθεσε ως νέα προϋπόθεση την εξομάλυνση των σχέσεων του Ριάντ με το Ισραήλ μέσω των «Συμφωνιών του Αβραάμ».
Σύμφωνα με το CNN, η συμφωνία είχε ήδη υπογραφεί σε τελετή στο υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ στην Ουάσινγκτον, με τον υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ να υπογράφει από αμερικανικής πλευράς και τον Σαουδάραβα ομόλογό του να συμμετέχει μέσω σύνδεσης από το Ριάντ. Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε να αλλάζει τους όρους της συμφωνίας, προκαλώντας σύγχυση ακόμη και στο εσωτερικό της κυβέρνησής του.
Ο Τραμπ έβαλε στο τραπέζι το Ισραήλ
Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι η συμφωνία δεν θα προχωρήσει με την υπάρχουσα μορφή της εάν η Σαουδική Αραβία δεν ενταχθεί στις «Συμφωνίες του Αβραάμ», την πρωτοβουλία της πρώτης προεδρικής του θητείας που οδήγησε σε εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ με χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν.
Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος διέψευσε ότι η συμφωνία θα επέτρεπε στο Ριάντ να εμπλουτίζει ουράνιο χωρίς περιορισμούς.
Η ξαφνική αυτή απαίτηση, σύμφωνα με πηγές που μίλησαν στο CNN, αιφνιδίασε ακόμη και μέλη της αμερικανικής διαπραγματευτικής ομάδας που εργάζονταν πάνω στη συμφωνία, καθώς η σύνδεση με τις «Συμφωνίες του Αβραάμ» δεν είχε παρουσιαστεί ως προϋπόθεση κατά την τελετή υπογραφής.
Η ενόχληση του Λευκού Οίκου και η σύγκρουση με το υπουργείο Ενέργειας
O Τραμπ είχε ήδη ενοχληθεί επειδή η ανακοίνωση της συμφωνίας έγινε χωρίς να έχει προηγηθεί πλήρης ενημέρωσή του από τον Κρις Ράιτ. Η δυσαρέσκεια εντάθηκε μετά τις αντιδράσεις συντηρητικών μέσων ενημέρωσης στις ΗΠΑ, τα οποία αμφισβήτησαν γιατί το Ριάντ έλαβε την πυρηνική συνεργασία χωρίς προηγουμένως να προχωρήσει σε συμφωνία με το Ισραήλ.
Ιδιαίτερη επιρροή φαίνεται πως είχαν οι επικρίσεις από το Fox News και την Wall Street Journal, που επισήμαναν ότι μια παρόμοια προσέγγιση είχε επιχειρηθεί και από την κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν, η οποία όμως είχε συνδέσει την πυρηνική συνεργασία με πιθανή ισραηλινοσαουδαραβική εξομάλυνση.
Σύμφωνα με πηγές του αμερικανικού δικτύου, ο Λευκός Οίκος θεώρησε ότι η συμφωνία δεν είχε ολοκληρωθεί πλήρως, καθώς δεν είχαν σταλεί ακόμη στο Κογκρέσο οι απαραίτητες ενημερωτικές επιστολές. Παράλληλα, υπήρξαν αντιδράσεις για το γεγονός ότι το υπουργείο Ενέργειας προχώρησε στην τελετή υπογραφής.
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Τέιλορ Ρότζερς υποστήριξε ότι η κυβέρνηση Τραμπ ήταν πάντα ξεκάθαρη πως η πυρηνική συμφωνία εξαρτάται από την ένταξη της Σαουδικής Αραβίας στις «Συμφωνίες του Αβραάμ».
Από την πλευρά του, το υπουργείο Ενέργειας απέρριψε τις πληροφορίες περί εσωτερικής διαφωνίας, χαρακτηρίζοντάς τες «ψευδείς ειδήσεις» και υποστηρίζοντας ότι υπήρχε πλήρης συντονισμός με τον Λευκό Οίκο και το υπουργείο Εξωτερικών.
Τι προβλέπει η συμφωνία και γιατί προκαλεί αντιδράσεις
Η συμφωνία ΗΠΑ – Σαουδικής Αραβίας αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγματεύσεων για σχεδόν 20 χρόνια. Το Ριάντ επιδιώκει την ανάπτυξη πολιτικού πυρηνικού προγράμματος, ενώ η Ουάσινγκτον θέλει να διατηρήσει επιρροή στις διαδικασίες ασφαλείας και μη διάδοσης πυρηνικών όπλων.
Ωστόσο, οι όροι της συμφωνίας προκάλεσαν αντιδράσεις από ειδικούς στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, κυρίως λόγω της δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου σε σαουδαραβικό έδαφος και της απουσίας αυστηρότερων μηχανισμών επιθεώρησης από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.
Οι υποστηρικτές της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι η συνεργασία με το Ριάντ επιτρέπει στις ΗΠΑ να διατηρούν έλεγχο και επιρροή στο σαουδαραβικό πυρηνικό πρόγραμμα, αντί να αφήσουν χώρο σε χώρες όπως η Κίνα ή η Ρωσία.
Η σκιά του Νετανιάχου και η αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας
Μετά την αλλαγή στάσης του Τραμπ, αρκετοί εντός της αμερικανικής κυβέρνησης θεώρησαν πιθανό ότι υπήρξε παρέμβαση από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος έχει εκφράσει επανειλημμένα ανησυχίες για την ανάπτυξη πυρηνικού προγράμματος από μια αραβική χώρα.
Δύο ισραηλινές πηγές ανέφεραν ότι ο Νετανιάχου επιθυμούσε η εξομάλυνση Ισραήλ – Σαουδικής Αραβίας να αποτελέσει μέρος της συμφωνίας ή τουλάχιστον να υπάρξει πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση.
Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος υποστήριξε ότι ο Τραμπ δεν είχε επικοινωνήσει με τον Νετανιάχου πριν από την ανακοίνωση των νέων όρων. Η εκπρόσωπος Καρολάιν Λέβιτ δήλωσε ότι ο πρόεδρος απλώς επανέλαβε μια πάγια θέση του σχετικά με την ανάγκη προσέγγισης ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία.
Το Ριάντ, πάντως, αιφνιδιάστηκε από την αλλαγή, καθώς θεωρούσε τη συμφωνία για την πυρηνική συνεργασία σημαντική διπλωματική επιτυχία χωρίς να περιλαμβάνει όρο για αναγνώριση του Ισραήλ.
Οι πιέσεις για συμφωνία με το Ισραήλ
Η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε επίσης επιχειρήσει να προωθήσει μια συμφωνία που θα συνδύαζε πυρηνική συνεργασία και εξομάλυνση σχέσεων Σαουδικής Αραβίας – Ισραήλ. Οι προσπάθειες όμως σταμάτησαν μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον πόλεμο που ακολούθησε στη Γάζα.
Ο Σαουδάραβας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει δηλώσει ότι δεν μπορεί να προχωρήσει σε διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ χωρίς μια βιώσιμη πορεία προς τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.
Μετά τις νέες εξελίξεις, η συμφωνία ΗΠΑ – Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται πλέον σε κρίσιμο σημείο, καθώς η Ουάσινγκτον καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στρατηγική συνεργασία με το Ριάντ, τις απαιτήσεις του Ισραήλ και τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Δείτε επίσης:
- ΗΠΑ – Σαουδική Αραβία: Ο Τραμπ ανοίγει τον δρόμο για πυρηνική συνεργασία και εμπλουτισμό ουρανίου
- «Διαρροή» στην ομάδα ασφαλείας του Βανς
