Η άνοια δεν αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης. Στις νέες κατευθυντήριες οδηγίες του, τις πρώτες σημαντικές από το 2019, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) επισημαίνει ότι σημαντικό ποσοστό των περιστατικών συνδέεται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Όπως δήλωσε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, δρ. Tedros Adhanom Ghebreyesus, «γνωρίζουμε σήμερα περισσότερα από ποτέ για το τι αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας και οι νέες οδηγίες μετατρέπουν αυτή τη γνώση σε πρακτική δράση».
Έως και το 45% των περιστατικών συνδέεται με τροποποιήσιμους παράγοντες
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο ΠΟΥ, έως και το 45% των περιπτώσεων άνοιας παγκοσμίως σχετίζεται με 14 παράγοντες που μπορούν να προληφθούν ή να αντιμετωπιστούν.
Οι σημαντικότεροι είναι:
- Περιορισμένη εκπαίδευση
- Απώλεια ακοής
- Απώλεια όρασης
- Υψηλή αρτηριακή πίεση
- Αυξημένη LDL («κακή») χοληστερόλη
- Παχυσαρκία
- Διαβήτης
- Κάπνισμα
- Επιβλαβής κατανάλωση αλκοόλ
- Καθιστική ζωή
- Κατάθλιψη
- Τραυματική εγκεφαλική βλάβη
- Κοινωνική απομόνωση
- Ατμοσφαιρική ρύπανση
Ο ΠΟΥ διευκρινίζει ότι το ποσοστό αυτό αφορά τον πληθυσμό συνολικά και δεν σημαίνει ότι κάθε άτομο μπορεί να μειώσει τον προσωπικό του κίνδυνο κατά 45%, καθώς η ηλικία και η κληρονομικότητα εξακολουθούν να παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Τα 6 πρώιμα συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν
Η άνοια δεν εκδηλώνεται πάντα αρχικά με απώλεια μνήμης. Σε αρκετές περιπτώσεις προηγούνται πιο διακριτικές αλλαγές, οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν αρκετά χρόνια πριν από τη διάγνωση.
1. Κατάθλιψη, άγχος ή απάθεια
Νέα ή επίμονη κατάθλιψη, άγχος, ευερεθιστότητα ή απώλεια ενδιαφέροντος μπορεί να αποτελούν πρώιμες ενδείξεις γνωστικής έκπτωσης, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται για πρώτη φορά σε μεγαλύτερη ηλικία.
2. Διαταραχές στον ύπνο
Επίμονη αϋπνία, έντονη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας ή έντονη κινητικότητα κατά τον ύπνο REM, όπως φωνές και κινήσεις κατά τη διάρκεια των ονείρων, μπορεί να συνδέονται με ορισμένες μορφές άνοιας.
3. Μειωμένη όσφρηση
Η δυσκολία στην αναγνώριση γνωστών μυρωδιών μπορεί να αποτελεί πρώιμο σύμπτωμα νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, αν και συχνότερα οφείλεται σε άλλες αιτίες, όπως αλλεργίες, λοιμώξεις ή κάπνισμα.
4. Δυσκοιλιότητα ή ζάλη όταν σηκώνεται κάποιος όρθιος
Η χρόνια δυσκοιλιότητα, οι λιποθυμικές τάσεις ή οι διαταραχές της αρτηριακής πίεσης κατά την ορθοστασία ενδέχεται να σχετίζονται με διαταραχές του αυτόνομου νευρικού συστήματος.
5. Αργό βάδισμα και προβλήματα ισορροπίας
Η δυσκαμψία, το σύρσιμο των ποδιών, η μειωμένη ταχύτητα στο περπάτημα και οι συχνές απώλειες ισορροπίας μπορεί να προηγούνται ορισμένων μορφών άνοιας.
6. Αλλαγές στην προσωπικότητα
Η κοινωνική απόσυρση, η παρορμητικότητα, η μειωμένη ενσυναίσθηση, η κακή κρίση ή η ακατάλληλη κοινωνική συμπεριφορά αποτελούν πιθανά πρώιμα χαρακτηριστικά, κυρίως της μετωποκροταφικής άνοιας.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι κανένα από αυτά τα συμπτώματα δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη άνοιας. Η ιατρική αξιολόγηση κρίνεται απαραίτητη όταν τα συμπτώματα επιμένουν, επιδεινώνονται ή επηρεάζουν την καθημερινότητα.
Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής που προτείνει ο ΠΟΥ
Οι νέες οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής.
Ο ΠΟΥ συστήνει:
- Τακτική σωματική άσκηση
- Διακοπή του καπνίσματος
- Περιορισμό της κατανάλωσης αλκοόλ
- Υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή
- Συνεχή πνευματική άσκηση και εκπαίδευση
- Ενεργή κοινωνική ζωή
- Έλεγχο της υπέρτασης, του διαβήτη, της υψηλής χοληστερόλης και του σωματικού βάρους, ιδιαίτερα στη μέση ηλικία
Παράλληλα, προτείνεται η χρήση ακουστικών βαρηκοΐας όπου απαιτείται, καθώς και η μείωση της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση.
Δείτε επίσης:
