Υπερβολική ταχύτητα, extreme sports, παρορμητικές οικονομικές αποφάσεις, επικίνδυνες διαδικτυακές προκλήσεις, δοκιμή των ορίων ξανά και ξανά… Ποια, όμως, τα αίτια που κάποια άτομα μοιάζουν να αναζητούν διαρκώς την αδρεναλίνη;
- Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc), Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή, όσο το «απλώς λατρεύουν το ρίσκο». Πίσω από τη ριψοκίνδυνη συμπεριφορά μπορεί να κρύβονται βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο και λαμβάνουν αποφάσεις.
Όταν η αδρεναλίνη γίνεται… ανάγκη
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να αναζητά την ανταμοιβή. Σε ορισμένα άτομα, οι έντονες εμπειρίες ενεργοποιούν ισχυρότερα το σύστημα ανταμοιβής, δημιουργώντας ένα αίσθημα ευφορίας που λειτουργεί σχεδόν σαν «εσωτερικό βραβείο».
Αυτό εξηγεί γιατί κάποιοι δεν αρκούνται στην καθημερινότητα. Αναζητούν διαρκώς νέες προκλήσεις, μεγαλύτερη ένταση και εμπειρίες που τους κάνουν να αισθάνονται πραγματικά «ζωντανοί».
Οι αθέατες αιτίες του ρίσκου: Το ψυχολογικό υπόβαθρο
Η κοινωνία συχνά χαρακτηρίζει τα άτομα αυτά ως απερίσκεπτα ή ανεύθυνα. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Το χρόνιο στρες, το άγχος, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, οι δυσκολίες στη διαχείριση των συναισθημάτων ή η ανάγκη να καλυφθεί ένα εσωτερικό κενό μπορούν να οδηγήσουν ένα άτομο σε ολοένα πιο επικίνδυνες επιλογές.
Για κάποιους, το ρίσκο λειτουργεί ως ένας τρόπος να «σιγήσουν» προσωρινά τις δυσάρεστες σκέψεις ή να νιώσουν ότι έχουν τον έλεγχο της ζωής τους.
Γιατί οι νέοι παίρνουν περισσότερα ρίσκα;
Δεν είναι τυχαίο ότι η εφηβεία και η νεαρή ενήλικη ζωή θεωρούνται οι ηλικίες με τη μεγαλύτερη πιθανότητα ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς.
Η σύγχρονη νευροψυχολογική έρευνα δείχνει ότι ο προμετωπιαίος φλοιός, η περιοχή δηλαδή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τον αυτοέλεγχο, την κρίση και τη λήψη αποφάσεων, συνεχίζει να ωριμάζει μέχρι περίπου την ηλικία των 25 ετών. Αντίθετα, τα συστήματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή και τη συναισθηματική διέγερση ενεργοποιούνται νωρίτερα.
Αυτή η αναπτυξιακή ασυμμετρία εξηγεί γιατί οι έφηβοι και οι νέοι ενήλικες εμφανίζουν συχνότερα παρορμητικές και ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται υπό την επιρροή συνομηλίκων.
Πότε αποτελεί ένδειξη ψυχικής δυσκολίας;
Δεν είναι κάθε τολμηρή επιλογή προβληματική. Η ενασχόληση με ακραία αθλήματα ή νέες εμπειρίες μπορεί να αποτελεί υγιή έκφραση προσωπικής ανάπτυξης, όταν πραγματοποιείται με σωστή προετοιμασία και επίγνωση των κινδύνων.
Όμως, άλλο πράγμα είναι η αναζήτηση μιας συναρπαστικής εμπειρίας και άλλο η συστηματική έκθεση σε καταστάσεις που απειλούν τη σωματική ή ψυχική υγεία.
Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε σοβαρούς κινδύνους, η αδυναμία μάθησης από τις αρνητικές συνέπειες, η έντονη παρορμητικότητα ή η εμπλοκή σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές μπορεί να αποτελούν ενδείξεις ότι το άτομο χρειάζεται ψυχολογική αξιολόγηση από ειδικό.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά μπορεί να συνυπάρχει με διαταραχές, όπως η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), οι διαταραχές χρήσης ουσιών, οι διαταραχές προσωπικότητας ή οι διαταραχές διάθεσης. Η αξιολόγηση, ωστόσο, πρέπει πάντοτε να γίνεται από εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Μπορεί να αλλάξει;
Μέσα από το ψυχοθεραπευτικό ταξίδι, το άτομο εκπαιδεύεται, ώστε να μπορεί να αναγνωρίσει τα βαθύτερα αίτια που το οδηγούν σε επικίνδυνες επιλογές, να αναπτύξει αποτελεσματικές δεξιότητες διαχείρισης των συναισθημάτων του και να ενισχύσει τον αυτοέλεγχο κατά τη λήψη αποφάσεων.
Σκοπός δεν είναι η εξάλειψη της ανάγκης έντονων εμπειριών, αλλά η αναζήτηση πιο ασφαλών και δημιουργικών τρόπων ικανοποίησής της.
Συνοψίζοντας…
Η αδρεναλίνη είναι κάτι που διαρκεί μόνο λίγα λεπτά. Οι συνέπειες, όμως, μιας παρορμητικής ή επικίνδυνης επιλογής μπορεί να αφήσουν το αποτύπωμά τους για χρόνια ή ακόμη και για μια ολόκληρη ζωή.
Στο πλαίσιο αυτό, η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά καλό είναι να μην αντιμετωπίζεται απλώς ως «ανευθυνότητα» ή «τρέλα της στιγμής». Πίσω από κάθε επικίνδυνη επιλογή μπορεί να κρύβονται βαθύτερες ψυχολογικές ανάγκες ή δυσκολίες στον τρόπο διαχείρισης των συναισθημάτων που αξίζουν κατανόηση και διερεύνηση.
Η έγκαιρη αναγνώριση των αιτιών, η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας και η υποστήριξη από έναν ειδικό μπορούν να βοηθήσουν το άτομο να αντικαταστήσει το επικίνδυνο ρίσκο με πιο υγιείς και λειτουργικούς τρόπους ελευθερίας και πληρότητας.
Γιατί, εν τέλει, το μεγαλύτερο θάρρος δεν είναι να αψηφάς τον κίνδυνο, αλλά να επιλέγεις συνειδητά τη ζωή, τη ζωή των άλλων γύρω σου και την ψυχική σου ισορροπία.
Δείτε επίσης:
