Η Σμύρνη ήταν τον καιρό της πρώτης τουρκικής κατοχής η πόλη των Ελλήνων. Δεν το λένε μόνο οι αμφισβητούμενες τουρκικές στατιστικές, αλλά και οι ίδιοι οι Τούρκοι που την ονόμαζαν «γκιαούρ Σμύρνη».
Αυτή η πόλη που μιλούσε ελληνικά και ποθούσε να αποτελέσει μέρος της Μεγάλης Ελλάδας δέχτηκε μια απρόσμενη επίσκεψη από τον Βασιλιά Όθωνα σε μια εποχή που Ελλάδα και Τουρκία δεν είχαν καν διπλωματικές σχέσεις!
Τέτοια εποχή, αρχές Ιουνίου του 1833 ο Όθωνας μόλις είχε φορέσει το ελληνικό στέμμα. Λίγους μήνες νωρίτερα (Ιανουάριος) είχε φθάσει στο Ναύπλιο που τον υποδέχτηκε με χαρά ο κόσμος της τότε ελληνικής πρωτεύουσας. Στη συνέχεια επισκέφθηκε διάφορες πόλεις της χώρας και τον Μάιο αποφάσισε να γνωρίσει και τα νησιά. Η βασιλική κρουαζιέρα έγινε με το αγγλικό πολεμικό πλοίο «Μαγαδασκάρη» το ίδιο που τον είχε φέρει και στην Ελλάδα.
Την ίδια περίοδο ο μεγαλύτερος αδελφός του και διάδοχος του Βαυαρικού θρόνου Μαξιμιλιανός βρισκόταν σε επίσημη επίσκεψη στην Κωνσταντινούπολη. Στη συνέχεια θα επισκεπτόταν την Σμύρνη.
Ο Όθωνας αποφάσισε να πάει κι αυτός στην πόλη για την οποία τόσα είχε ακούσει και να δπιαστώσει την ελληνικότητά της. Μόνο που ένας εστεμμένος δεν μπορούσε να επισκεφτεί μια πόλη που ανήκε σε χώρα σαφώς εχθρική. Κι ακόμα, υπήρχαν μεγάλες διαφορές, από τη χάραξη των συνόρων, αλλά και τις αποζημιώσεις των Τούρκων που έφευγαν από την Ελλάδα. Η γραμμή της ελληνικής κυβέρνησης ήταν ότι οι περιουσίες που είχαν δημιουργηθεί στη χώρα από τους Οθωμανούς ήταν προϊόν της κατοχής της χώρας κι ακόμα οι Έλληνες που ζούσαν στην Αυτοκρατορία πλήρωναν ειδικό φόρο, το «χαράτσι» κάτι που δεν ίσχυε για τους Τούρκους που έμεναν στην Ελλάδα.
Σε αντίποινα οι Τούρκοι απαγόρευσαν το εμπόριο με την Ελλάδα γεγονός που έπληξε την οικονομία των νησιών που είχαν εμπορικές σχέσεις με τις πόλεις που βρίσκονταν, κυρίως. στα τουρκικά παράλια.
Κυβερνήτης της «Μαγαδασκάρης» ήταν ο Έντμουντ Λάιονς ένας Άγγλος αξιωματικός του Ναυτικού που έπαιξε ενεργό ρόλο στα ελληνικά πράγματα της εποχής. Ο αδελφός του μάλιστα είχε σκοτωθεί στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου.
Ο Λάιονς ήταν αυτός που εξασφάλισε την άδεια της επίσκεψης από τον διοικητή της περιοχής με τη συμφωνία ότι η επίσκεψη θα ήταν ιδιωτική και μυστική (ινγκόγκνιτο). Ως λόγο επικαλέστηκε την παρουσία εκεί του Μαξιμιλιανού που ήθελε να συναντήσει τον αδελφό του.
Πως μπορεί μια τέτοια επίσκεψη να μείνει κρυφή; Ένα μεγάλο πολεμικό πλοίο πιάνει στο λιμάνι, βγαίνει από αυτό μια κουστωδία ανθρώπων που συνοδεύει έναν επίσημο. Κάποιος θα ρωτήσει, κάποιος θα απαντήσει και το μυστικό παύει να είναι μυστικό!
Οι Έλληνες της Σμύρνης ξεσηκώθηκαν για να υποδεχτούν τον Βασιλιά. Στα 18 του χρόνια ο Όθωνας ήταν ακόμα ανήλικος. Επίσημα καθήκοντα χωρίς αντιβασιλείς θα αναλάμβανε δύο χρόνια μετά. Εντυπωσιάστηκε από την υποδοχή. Ανταπέδωσε τις φιλοφρονήσεις κι άρχισε τις επισκέψεις σε σχολεία και νοσοκομεία. Ο Μητροπολίτης Σμύρνης Σεραφείμ (Γρόσος) τέλεσε δοξολογία στην Αγία Φωτεινή, ο διευθυντής της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης, Αβραάμ Ομηρόλης τον υποδέχτηκε σε ειδική τελετή. Εννιά μέρες έμεινε στην πόλη ο νεαρός Βασιλιάς κι απολάμβανε την αγάπη του κόσμου. Μόλις την έκτη έφθασε και ο αδελφός του που τυπικά ήταν και η αιτία της επίσκεψης.
Κάπου εκεί ο Όθωνας έπρεπε να κατάλαβε γιατί οι Μεγάλες Δυνάμεις όταν του προσέφεραν το στέμμα τον ονόμασαν «Βασιλιά της Ελλάδας» κι όχι «… των Ελλήνων» όπως έγινε αργότερα με τους Γλίξμπουργκ. Ήθελαν να του δώσουν να καταλάβει ότι θα βασίλευε σε ένα μικρό κράτος με λίγους υπηκόους που αντιπροσώπευαν έναν ελάχιστο αριθμό των Ελλήνων. Εκτός χώρας ζούσαν πολλαπλάσιοι Έλληνες.
Οι Τουρκικές αρχές έδειξαν κατανόηση, δεν δημιούργησαν προβλήματα φοβούμενες επιπλοκές, αλλά όταν η «Μαγαδασκάρη» απέπλευσε με τον Όθωνα και τον Μαξιμιμιλιανό, ο διοικητής της Σμύρνης έστειλε λεπτομερή αναφορά στην Πύλη. Δημιουργήθηκε διπλωματικό επεισόδιο με διαμαρτυρίες στις Μεγάλες Δυνάμεις. Τελικά τη…. νύφη την πλήρωσε ο Μητροπολίτης Σμύρνης Σεραφείμ που έχασε την Μητρόπολη, παύηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνστάντιο Α’ ο οποίος υλοποιώντας, προφανώς. την εντολή του Σουλτάνου, τον έστειλε στην Προύσα, για να… ησυχάσει, όπως έγγραψε στην επιστολή της παύσης του. Μάλιστα στη νέα του διαμονή θα τον συνόδευε και Τούρκος αξιωματικός ο οποίος του έδωσε χίλια γρόσια για τα έξοδά του και με την άφιξη στον νέο τόπο διαμονής του θα έπαιρνε άλλες 2.000 γρόσια. Ο Σεραφείμ εγκατέλειψε την Σμύρνη, αλλά ένα χρόνο αργότερα εγτατέλειψε και την Τουρκία. Διέφυγε στην Ελλάδα όπου ο Όθωνας τον διόρισε Μητροπολίτη Άνδρου. Όσο για τον Κωνστάντιο δεν γλίτωσε και αυτός αφού ένα χρόνο αργότερα ο Σουλτάνος τον καθαίρεσε.
Υπάρχουν όμως και μερικές συμπτώσεις. Ο κυβερνήτης του πλοίου που συνόδευσε τον Όθωνα δεν ήταν κάποιος… τυχαίος. Είχε διακριθεί στον αγώνα εναντίον του Καποδίστρια που τον θεωρούσε ρωσόφιλο, ήταν άνθρωπος του Άγγλου υπουργού Εξωτερικών Πάλμερστον ο οποίος στη συνέχεια τον διόρισε πρεσβευτή στην Αθήνα! Δεκατέσσερα χρόνια υπηρέτησε σε αυτή τη θέση ο Λάιονς, δεν μπορεί να ενήργησε αυτοβούλως.
Η πιο… αθώα εξήγηση είναι ότι προσπαθούσε να αποκτήσει την εμπιστοσύνη του νεαρού Βασιλιά. Η πιο… προχωρημένη είναι ότι η αγγλική διπλωματία που τον καιρό εκείνο ήξερε από ελιγμούς ήθελε να κερδίσει κάτι από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και έστελνε μήνυμα στην Υψηλή Πύλη.
Ποτέ κανείς δεν θα μάθει την αλήθεια αφού τέτοιες ενέργειες δεν γίνονται με επίσημα έγγραφα και σημειώματα.
Η επίσκεψη όμως έδειξε και κάτι άλλο σημαντικό. Ο έξω ελληνισμός ζούσε με την ελπίδα κάποια μέρα να αποκτήσει την ελευθερία του, να γίνει μέρος της ελληνικής επικράτειας. Ενενήντα χρόνια αργότερα θα το… πλήρωνε ακριβά με τη μεγαλύτερη καταστροφή που έπληξε τον ελληνισμό.
Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Επαμεινώνδας Κυριακίδης; Η ιστορία του σύγχρονου ελληνισμού 1832-1892, τόμος Α’, σελ. 395-405
Δημήτρης Φωτιάδης: Όθωνας, η μοναρχία, σελ. 193-194
Γεώργιος Ρούσσος,: Νεώτερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος Β’, σελ. 242-244
Τίτος Αθανασιάδης: Η άγνωστη επίσκεψη του Όθωνα στην Σμύρνη, Απογευματινή 5 Ιουνίου 2003
