Η Σφαγή των Καλαβρύτων ήταν ένα από τα πιο φρικτά εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν στην κατεχόμενη Ελλάδα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Έλαβε χώρα στις 13 Δεκεμβρίου 1943, από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής της 117ης Μεραρχίας Καταδρομών (Jäger-Division).
Η επιχείρηση «Καλάβρυτα» (Unternehmen Kalavryta) ξεκίνησε ως αντίποινα για την εκτέλεση Γερμανών αιχμαλώτων από αντάρτες του ΕΛΑΣ. Η γερμανική διοίκηση αποφάσισε να εφαρμόσει πολιτική συλλογικών αντιποίνων, παρότι αυτό απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο.
Η επιχείρηση σχεδιάστηκε από τον στρατηγό Karl von Le Suire και άρχισε στις 5 Δεκεμβρίου 1943. Τέσσερις γερμανικές φάλαγγες περικύκλωσαν την ορεινή περιοχή των Καλαβρύτων από διαφορετικές κατευθύνσεις, εφαρμόζοντας την τακτική της «καμένης γης».
Καθ’ οδόν προς τα Καλάβρυτα, οι γερμανικές δυνάμεις έκαιγαν χωριά και στάβλους, λεηλατούσαν περιουσίες, εκτελούσαν άνδρες και γέροντες κατά τόπους, έπαιρναν όμηρο πληθυσμό.
Μαρτυρικά χωριά όπως το Ρωγός, Κερπινή, Βυσωκά, Μάζι, Ζαχλωρού γνώρισαν τρομερές απώλειες πριν ακόμη φτάσουν οι Γερμανοί στην πόλη.
Η προετοιμασία της Σφαγής των Καλαβρύτων
Την παραμονή της σφαγής, οι Γερμανοί εισήλθαν στα Καλάβρυτα. Διέταξαν τον πληθυσμό να παρουσιαστεί στο σχολείο για «καταμέτρηση» και απείλησαν ότι κάθε αντίσταση θα τιμωρηθεί.
Στις 13 Δεκεμβρίου το πρωί οι Γερμανοί έβγαλαν από τα σπίτια όλους τους κατοίκους, διέταξαν τις γυναίκες και τα παιδιά να μπουν στο σχολείο, το οποίο αμπάρωσαν, κράτησαν τους άνδρες και τα αγόρια άνω των 14 ετών χωριστά.
Η ατμόσφαιρα ήταν ήδη τρομακτική, αλλά κανείς δεν περίμενε την κλίμακα της αγριότητας που θα ακολουθούσε.
Οι άνδρες οδηγήθηκαν στον λόφο «Ράχος του Καπή», λίγο έξω από την πόλη. Οι Γερμανοί τους τοποθέτησαν σε σειρές, με μέτωπο προς το χωριό.
Λίγο μετά τις 14:00 τοποθετήθηκαν πολυβόλα σε ημικύκλιο, ρίχτηκαν φωτοβολίδες ως σήμα, ακολούθησε συνεχής πυροβολισμός διάρκειας αρκετών λεπτών.
Περίπου 500 άνδρες και έφηβοι εκτελέστηκαν εν ψυχρώ. Μόνο 13 άνθρωποι επέζησαν, παριστάνοντας τους νεκρούς και αποχωρώντας το βράδυ.
Ολόκληρη η πόλη λεηλατήθηκε και πυρπολήθηκε. Σχολεία, σπίτια, περιουσίες και η ιστορική Μονή Αγίας Λαύρας υπέστησαν καταστροφές.
Συνολικά, στα Καλάβρυτα και στα γύρω χωριά υπολογίζεται ότι σκοτώθηκαν πάνω από 700 άμαχοι κατά την ευρύτερη εκκαθαριστική επιχείρηση.
Τα Καλάβρυτα έχουν χαρακτηριστεί Μαρτυρική Πόλη. Στο σημείο της εκτέλεσης έχει ανεγερθεί το Μνημείο Θυμάτων Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος. Το Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος στεγάζεται στο παλιό σχολείο όπου κρατήθηκαν οι γυναίκες και τα παιδιά.
Κάθε χρόνο, στις 13 Δεκεμβρίου, τελείται επίσημη τελετή μνήμης.
