Οι πρόσφατες εξελίξεις στην Κύπρο και την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο καταδεικνύουν ότι το τουρκικό επεκτατικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), όπως αυτό διαμορφώθηκε από τους απόστρατους ναυάρχους Τζεμ Γκιουρντενίζ και Τζιχάτ Γιαϊτσί και υιοθετήθηκε από τον πρόεδρο Ερντογάν, έχει πλέον περιέλθει σε στρατηγικό αδιέξοδο. Όπως σημειώνει σε ανάλυσή του ο Τόλγκα Γκιουνέι στο Siyasi Haber 10, μια σειρά από διεθνείς συμφωνίες της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε συνδυασμό με ευρύτερες ενεργειακές και γεωπολιτικές διεργασίες, έχουν ουσιαστικά ακυρώσει στην πράξη την τουρκική επεκτατική αφήγηση.
Η αμφισβήτηση του Διεθνούς Δικαίου
Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» προβάλλει την αξίωση της Τουρκίας για «εθνικό θαλάσσιο χώρο» που καλύπτει 462.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα στη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτή η ερμηνεία παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς δεν αναγνωρίζει δικαιώματα Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) σε κατοικημένα νησιά όπως η Κύπρος, η Κρήτη και η Σικελία.
Η Άγκυρα, η οποία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS, απορρίπτει συστηματικά τις οριοθετήσεις ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας με την Αίγυπτο (2003), το Ισραήλ (2010) και πιο πρόσφατα με τον Λίβανο (2024). Παρ’ όλα αυτά, όλες οι μεγάλες διεθνείς δυνάμεις—από τις ΗΠΑ και τη Γαλλία μέχρι τη Ρωσία—θεωρούν τις τουρκικές αξιώσεις παράνομες.
Η Κύπρος «κλειδώνει» το νέο ενεργειακό χάρτη
Μέσα σε δύο δεκαετίες, και με ιδιαίτερα εντατικούς ρυθμούς τον τελευταίο μήνα, η Λευκωσία πέτυχε μια σειρά από στρατηγικές συμφωνίες που αποδυναμώνουν τον τουρκικό σχεδιασμό:
Η πρόσφατη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με τον Λίβανο έκλεισε ένα ακόμη ανατολικό «παράθυρο» που εκμεταλλευόταν η Τουρκία. Παράλληλα, προωθείται δυναμικά ο αγωγός EastMed, ο οποίος υποστηρίζεται από ΕΕ, Ισραήλ, Ελλάδα και Ιταλία. Η Κύπρος έχει επίσης κερδίσει την πλήρη συμμετοχή της στο East Mediterranean Gas Forum (EMGF), από το οποίο η Τουρκία παραμένει αποκλεισμένη. Η αδειοδότηση μεγάλων ενεργειακών κολοσσών όπως η Eni, η Total και η ExxonMobil, καθώς και η υπογραφή τριών εμπορικών συμφωνιών για το κοίτασμα Kronos (οικόπεδο 6), με παραγωγή φυσικού αερίου να αναμένεται το 2027, επιβεβαιώνουν ότι οι τουρκικές απειλές δεν κατάφεραν να αποτρέψουν κανένα από αυτά τα βήματα.
Η Άγκυρα σε διπλωματική απομόνωση
Παρά τις συνεχείς εκδόσεις NAVTEX, τις απειλές και τις αποστολές ερευνητικών σκαφών όπως το «Ορούτς Ρέις» και τουρκικών γεωτρυπάνων, η Άγκυρα απέτυχε να ανακόψει οποιαδήποτε διεθνή συμφωνία, υπέστη ευρωπαϊκές κυρώσεις και βρέθηκε διπλωματικά απομονωμένη. Ταυτόχρονα, χώρες-κλειδιά όπως η Γαλλία, η Ιταλία, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ενίσχυσαν στρατιωτικά την Ελλάδα και την Κύπρο.
Ακόμη και σε στρατιωτικό επίπεδο, η «Mavi Vatan» ως πλήρης άσκηση περιορίστηκε στο 2019, με την Άγκυρα να επιστρέφει στον παλαιότερο σχεδιασμό «Denizkurdu», αναγνωρίζοντας έμμεσα ότι η «Γαλάζια Πατρίδα» παραμένει ένα σύνθημα χωρίς πραγματική ισχύ στο πεδίο.
Περιφερειακή αναβάθμιση και νέοι άξονες
Την ίδια στιγμή, Ελλάδα και Κύπρος ενισχύουν την περιφερειακή τους αναβάθμιση. Η Ελλάδα προχωρά σε νέες συμφωνίες έρευνας υδρογονανθράκων με την Chevron και τη HELLENiQ Energy σε Ιόνιο και Νότια Κρήτη, ενώ η Κύπρος κατοχυρώνει τα δικαιώματα της ΑΟΖ της με αλλεπάλληλες ενεργειακές συμφωνίες.
Το πλέγμα συμμαχιών Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου–Ισραήλ οικοδομεί ένα πλήρως αναγνωρισμένο δίκτυο ΑΟΖ, ακυρώνοντας στην πράξη το Τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Το μνημόνιο αυτό, αν και αποτελεί το μοναδικό «κέρδος» της Άγκυρας, παραμένει διεθνώς αμφισβητούμενο, νομικά ατελές και πολιτικά εξαρτημένο από την αστάθεια στη Λιβύη.
Τέλος, η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε ζωτικό διάδρομο για τον νέο εμπορικό άξονα Ινδία–Μέση Ανατολή–Ευρώπη (IMEC) και την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ. Ο ρόλος του Ισραήλ ως «χωροφύλακα» των αγωγών καθιστά τα ισραηλινά συμφέροντα παράγοντα που η Τουρκία δεν μπορεί πλέον να αγνοήσει.
Η ετυμηγορία των γεγονότων
Συμπερασματικά, όπως τονίζει ο Τόλγκα Γκιουνέι, η «Mavi Vatan» έχει ξεπεραστεί από τα γεγονότα. Η Τουρκία δεν κατάφερε να ανακόψει τις συμμαχίες Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ–Αιγύπτου, οι μεγάλες εταιρείες συνεχίζουν τις εργασίες τους, ενώ η Λευκωσία αποκτά διαρκώς μεγαλύτερο θεσμικό και ενεργειακό βάρος. Παρά τους στρατιωτικούς λεονταρισμούς, η Άγκυρα βρίσκεται όλο και περισσότερο εκτός παιχνιδιού, με την Ελλάδα και την Κύπρο να διαμορφώνουν το νέο γεωπολιτικό και ενεργειακό τοπίο της Ανατολικής Μεσογείου μέσω της διπλωματίας και των διεθνών συμφωνιών.
Δείτε επίσης:
- Piri Reis: «Δεμένο» στο Κουσάντασι – Τουρκική NAVTEX μόνο για λεονταρισμούς
- «Γαλάζια Πατρίδα» σε υποχώρηση – Ακυρώθηκε η τουρκική άσκηση
- Νέο σόου του σουλτάνου Ερντογάν στο TEKNOFEST «Γαλάζια Πατρίδα»
